Παιδεία και σεξουαλική απελευθέρωση: Β. Ράιχ και Α. Σ. Νηλ

f

Για τον Βίλχεμ Ράιχ η κοινωνική απελευθέρωση θα είναι εφικτή μόνο όταν αλλάξει η χαρακτηροδομή των ανθρώπων. Από αυτήν τη θέση υποστήριζε ότι η βασική παιδαγωγική αλλαγή που έχουμε ανάγκη είναι η δημιουργία θεσμών που θα προωθούν τη σεξουαλική απελευθέρωση και η κατάργηση της πατριαρχικής πυρηνικής οικογένειας. Τα σκληρά και επιθετικά γνωρίσματα του χαρακτήρα είναι προϊόν αυταρχικών μεθόδων διαπαιδαγώγησης που καταστέλλουν την παιδική σεξουαλικότητα. Η σεξουαλική απώθηση γεννάει το σεξουαλικό άγχος, που με τη σειρά του γεννάει ένα γενικό άγχος ηδονής. Η ανικανότητα απόλαυσης της ηδονής και τα επιθετικά χαρακτηρολογικά γνωρίσματα, για τον Ράιχ, βρίσκονται πάντα μαζί. Αντίστροφα, η ικανότητα απόλαυσης της ηδονής και τα μη εχθρικά χαρακτηρολογικά γνωρίσματα συνυπάρχουν επίσης.

Σε αυτή τη βάση στο έργο του “Η Μαζική Ψυχολογία του Φασισμού” αναλύει πως η υποστήριξη του Χίτλερ και του ναζιστικού κόμματος όχι μόνο από τους καπιταλιστές αλλά και από τα μικροαστικά στρώματα και ένα σημαντικό τμήμα της εργατικής τάξης εξηγείται από την κατασταλτική ως προς τη σεξουαλικότητα δομή της γερμανικής οικογένειας που παράγει αυταρχικές προσωπικότητες ανίκανες να απολαύσουν και έτοιμες να υποταχθούν σε μια αρχή (ηγέτη,κόμμα) που θα αποφασίζει για αυτές. Η μητέρα ταυτίζεται με το έθνος, ο πατέρας με τον Φύρερ. Οι στολές και οι παρελάσεις είναι υποκατάστατα της σεξουαλικής ικανοποίησης. Το σεξ επιτρέπεται μόνο για αναπαραγωγικούς σκοπούς.

Στη Σοβιετική Ένωση από την άλλη ο Ράιχ θαύμασε το σχολείο της Βέρα Σμιτ που άνοιξε το 1921. Στον ψυχαναλυτικό οίκο παίδων, όπως ήταν το όνομα του σχολείου, δεν εκφέρονταν ηθικές κρίσεις ως προς τις σεξουαλικές δραστηριότητες και τα παιδιά μάθαιναν να τις αντιμετωπίζουν σαν οποιαδήποτε άλλη σωματική λειτουργία. Ήταν απόλυτα ελεύθερα να ικανοποιούν τη σεξουαλική τους περιέργεια, εξετάζοντας το ένα το άλλο και παρατηρώντας τα γυμνά τους σώματα. Αυτή η αυτοοργάνωση των σεξουαλικών ορμών τους τα προστάτευε από το σεξουαλικό άγχος και το άγχος ηδονής που οδηγούν στην ανάπτυξη θωρακισμένων και αυταρχικών χαρακτήρων, ανίκανων να δώσουν ή να αντλήσουν ηδονή.

Το σχολείο αυτό θύμιζε την κοινωνία των Τροβριανδών που αναλύει ό Ράιχ στο βιβλίο του η εισβολή της σεξουαλικής ηθικής. Οι ιθαγενείς αυτοί μάθαιναν τα παιδιά τους από μικρά να χαίρονται τη σεξουαλικότητα τους, έκαναν σεξ μπροστά στα παιδιά τους, είχαν ειδικούς χώρους που μπορούσαν οι νέοι να κάνουν σεξ ενώ οργάνωναν και εκδρομές εφήβων που προωθούσαν το σεξουαλικό παιχνίδι. Στην κοινωνία αυτή παρατηρεί ο Ράιχ όχι μόνο οι σεξουαλικές διαταραχές αλλά και τα ψυχολογικά προβλήματα ήταν πολύ μειωμένα σε σχέση με τις δικές μας κοινωνίες. Αυτή η κατάσταση άλλαξε όταν εισήχθη ο θεσμός της περιουσίας ο οποίος οδήγησε στην καθιέρωση του μονογαμικού γάμου ώστε να είναι ξεκάθαρο ποιοι είναι οι κληρονόμοι. Για αυτό και ο Ράιχ εντοπίζει στην υποχρεωτική μονογαμία του γάμου ένα βασικό εμπόδιο για μια απελευθερωμένη κοινωνία. Το μοντέλο εκπαίδευσης που υποστήριζε έμοιαζε πολύ με το σχολείο της Σμιτ.

Μιλούσε για θεσμούς συλλογικής εκπαίδευσης που θα αποτελούσαν τους πυρήνες της νέας κοινωνικής οργάνωσης. Αυτοί οι θεσμοί θα λειτουργούσαν όπως περίπου και αυτό το σχολείο, ενώ οι μέθοδοί διδασκαλίας θα βελτιώνονταν μέσω της επιστημονικής έρευνας. Επιπλέον, ο Ράιχ ζητούσε τη μαζική διανομή αντισυλληπτικών μέσων, τη δημιουργία σπιτιών σαν αυτά των Τροβριανδών για να μπορούν να στεγαστούν οι ερωτικές περιπτύξεις των νέων, την αποποινικοποίηση της ομοφυλοφιλίας και της έκτρωσης και ένα δίκτυο σεξολογικών ιδρυμάτων που θα διαφώτιζαν σεξουαλικά τον κόσμο, με διαλέξεις και συζητήσεις.

Προσπάθησε να υλοποιήσει τις ιδέες του ιδρύοντας στα πλαίσια του Κομμουνιστικού Κόμματος Γερμανίας τη «Γερμανική Ένωση για την Προλεταριακή Σεξουαλική Πολιτική» με την οποία γυρνούσε στις πόλεις της Γερμανίας δίνοντας διαλέξεις και δημιουργώντας κέντρα σεξουαλικής υγιεινής. Το 1933 το έσκασε κυνηγημένος από τους Ναζί για την Κοπεγχάγη. Η ρήξη ωστόσο με τη Σοβιετική Ένωση δεν άργησε να έρθει: «Στον αγώνα μας για την αυτοκυβέρνηση των παιδιών και για την κατάργηση της εξουσιαστικής μορφής σχολείου, δεν μπορούμε πια να στρεφόμαστε προς τη Σοβιετική Ένωση», είπε ο Ράιχ. Υποστήριζε ότι από τα τέλη της δεκαετίας του 1920 και μετά η άνοδος ενός ολοκληρωτικού κράτους, το τέλος της σεξουαλικής απελευθέρωσης, η επαναφορά της οικογένειας σαν κέντρου του κράτους κι ο τερματισμός της πειραματικής και ελεύθερης εκπαίδευσης, ήταν όλα όψεις του ίδιου φαινομένου.

Το 1937 συνάντησε τον. Α.Σ. Νηλ ιδρυτή των σχολείων Σάμερχιλ ο οποίος του εξέφρασε το θαυμασμό του και του ζήτησε να γίνει μαθητής του. Ο Νηλ ξεκίνησε τη δεκαετία του 1920 στον απόηχο του Α’ παγκοσμίου πολέμου με στόχο να φτιάξει μια μορφή εκπαίδευσης που δε θα παράγει πολεμοχαρείς φονιάδες. Για αυτό το σκοπό έφτασε να στείλει γράμμα στο γνωστό βιομήχανο Χένρι Φόρντ για να τον στηρίξει. Σταδιακά όμως ριζοσπαστικοποιήθηκε και όταν συναντήθηκε με το Ράιχ είχε ήδη στραφεί προς την αριστερά. Η επαφή του Νηλ με τον Ράιχ τον βοήθησε να ξεκαθαρίσει κάποιες θολές ιδέες που είχε σχετικά με το ρόλο της ψυχολογίας.

Ο Νηλ υποστήριζε ότι αυτό που “χαλάει” το χαρακτήρα των παιδιών είναι η ηθική κατήχηση από γονείς και δασκάλους που συχνά οδηγεί τα παιδιά απλά να κάνουν το αντίθετο από αυτά που τα προστάζουν οι μεγάλοι. Για αυτό και στο Σάμερχιλ δεν υπήρχε υποχρεωτικό πρόγραμμα σπουδών ούτε παρουσίες και οι αποφάσεις λαμβάνονταν από κοινού μεταξύ καθηγητών και μαθητών με τους καθηγητές να έχουν μία ψήφο όπως και κάθε μαθητής. Η αντίληψη πως η ηθική γεννάει επιθετικότητα και δυστυχία, εδραιώθηκε ακόμη περισσότερο από τις Ραϊχικές έννοιες της χαρακτηροθωράκισης και του άγχους ηδονής.

Μέσα από την όσμωση με τις ιδέες του Ράιχ και βλέποντας τις επιθέσεις των κομμουνιστών ενάντια στο Ράιχ τον οποίο ακολούθησε στο ίδρυμά του στην Αμερική ο Νηλ άρχισε να αμφισβητεί το επίσημο σοσιαλιστικό κίνημα τείνοντας όπως και ο Ράιχ στην υποστήριξη πιο ελευθεριακών μορφών κοινωνικής οργάνωσης: «θέλω σοσιαλισμό συν σεξουαλική οικονομία, εθνικοποιήσεις συν χαλαρά σώματα, γιατί αν το σώμα είναι χαλαρό, τότε και η ψυχή είναι ελεύθερη.» θα γράψει το 1947.

Κλείνοντας να τονίσουμε ότι ο Νηλ είχε μια ξεκάθαρα ταξική οπτική λέγοντας ότι τα σχολεία σαν προϊόντα άμεσων ταξικών συμφερόντων, χρησιμοποιούνται για να πειθαρχούν τους εργάτες με τέτοιο τρόπο ώστε να είναι συμβολικά ευνουχισμένοι για όλη τους τη ζωή, με στόχο τη διατήρηση των προνομίων των πλούσιων. Αντίθετα κάποια σημερινά σχολεία Σάμερχιλ παρότι διατηρούν την ελευθεριακή δομή των παλιών Σάμερχιλ έχουν εξελιχθεί σε πανάκριβα ιδιωτικά ιδρύματα,φυτώρια στελεχών της αστικής τάξης. Η κριτική και των δύο ωστόσο στην πυρηνική οικογένεια και τη συνέχειά της το σχολείο παραμένει δραματικά επίκαιρη!
Για τη συγγραφή του κειμένου χρησιμοποιήθηκε το βιβλίο: “Το Αλφαβητάρι της Ελευθεριακής Εκπαίδευσης” του Τζόελ Σπρινγκ, εκδόσεις Ελεύθερος Τύπος. Διαθέσιμο ηλεκτρονικά εδώ: https://manifesto-library.espivblogs.net/2017/12/22/alfavitari-eleftheriakis-ekpaidefshs/
Επικουρικά χρησιμοποιήθηκαν τα βιβλία του Βίλχεμ Ράιχ: “Η Μαζική Ψυχολογία του Φασισμού”, εκδόσεις Μπουκουμάνης και “Η Εισβολή της Σεξουαλικής Ηθικής, εκδόσεις Πύλη

*Απόσπασμα από το ημερολόγιο των εργαζομένων 2019 της Ελευθεριακής Συνδικαλιστικής Ένωσης με αφιέρωμα στην ελευθεριακή παιδεία που διακινείται σε όλη την Ελλάδα από μέλη της ΕΣΕ  ενώ μπορείτε να το βρείτε και σε κεντρικά βιβλιοπωλεία και κοινωνικά στέκια

48361111_2039258169498620_6780461399861624832_n

 

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Google photo

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: