Tag Archives: μονογαμία

Ανοικτό γράμμα για τον έρωτα και την πολυσυντροφικότητα

Γράμμα στη φίλη μου Ι.

για τον έρωτα και την πολυσυντροφικότητα

polywater

της Σελήνης/Κ.

Ι.,

Στο γράμμα που μου έστειλες αναφέρεις τον έρωτα ως διεκδίκηση του Είναι του Άλλου. Θα ξεκινήσω από αυτό τον ορισμό ή από το πώς πολλές φορές μιλήσαμε γι’ αυτόν: ένωση απόλυτη, η μία μέσα στην άλλη ως πλάσμα νέο… Ο έρωτας που ορίζεται έτσι πιθανόν αποτελεί ένα κατασκεύασμα της κοινωνίας, αν και νομίζω ότι εδώ το «πιθανόν» είναι περιττό. Ακριβώς λόγω του ότι δεν θεωρώ πως οι έννοιες είναι η πέτσα μας αλλά ενταγμένες εντός της, υποστηρίζω ότι μπορούμε και να τις εξελίσσουμε ή να δημιουργούμε καινούριες, όταν οι ήδη υπάρχουσες αντιλαμβανόμαστε (με βοηθούς άλλες έννοιες και συναισθήματα) ότι γίνονται βαρίδια καταπίεσης και όταν μπορούμε να δούμε και μια αλήθεια έξω από αυτές (τις έννοιες που μάθαμε).

Για παράδειγμα, λόγω του ορισμού του έρωτα (δεν ξέρω τι έχει γραφτεί γι’ αυτόν στα λεξικά αλλά τώρα δε μου χρειάζεται αφού ορίζεται ο έρωτας από ταινίες, βιβλία, ποιήματα, και πάνω κάτω οι πολλοί κάτι παρόμοιο θα νομίζουμε ότι περιγράφουμε μ’ αυτή τη λέξη) συχνά άνθρωποι έχουν την εντύπωση ότι αν δεν έχεις μόνο έναν ερωτικό σύντροφο, δεν είσαι ερωτευμένη. Λες και ο έρωτας είναι για όλους το ίδιο: η έννοια υπάρχει αλλά αλλάζει μέσα στην καθεμία και τον καθένα, και αυτό είναι που συχνά φοβούνται να δεχτούνε.

Πρώτον λοιπόν, όπως είπα πριν, η αλλαγή των εννοιών και δεύτερον, η αλήθεια: ναι, μπορούμε να δούμε ανθρώπους που το κάνουν (την πολυσυντροφικότητα) και στα μάτια τους να διακρίνουμε την αλήθεια του πάθους τους , την ένταση και το βάθος του έρωτά τους για τον βασικό ερωτικό σύντροφό τους (αν έχουν) ή για όλες τις ερωτικές συντρόφισσές τους. Άρα επειδή το έχουμε δει μπορούμε να πούμε πως ο έρωτας δεν περιέχεται μόνο στον στενό ορισμό που του δώσαμε. Ακόμη, δε χρειάζεται να ερχόμαστε σαν εξωτερικές παρατηρήτριες και να το βλέπουμε εμείς, σημασία έχει ότι κάποιοι άνθρωποι νιώθουν ότι το βιώνουνε ή ότι το έχουμε βιώσει εμείς. Η καθεμία και ο καθένας μπορεί να μιλήσει για τον εαυτό της/του και να πει ότι ένιωσε έρωτα. Ο έρωτας μπορεί να αποτελείται από όλα τα στοιχεία που δώσανε οι ποιητές και οι ποιήτριες, αλλά εδώ διαφέρει στο κομμάτι της δυαδικότητας: παίρνει όλον αυτό τον πλούτο συναισθήματος και τον δίνει απλόχερα προς πολλές κατευθύνσεις. Ερωτευμένες λοιπόν με τον δικό τους τρόπο: σημαντικό στοιχείο του έρωτα: με τον δικό σου/σας τρόπο.

Εδώ να γυρίσουμε στον ίδιο τον ορισμό: διεκδίκηση ολόκληρου του Είναι του Άλλου; Θεωρείς ότι και μες στη μονογαμία μπορεί να συμβεί μια κατάκτηση του Είναι του Άλλου; Εγώ θεωρώ ότι μπορεί να συμβεί για στιγμές, κάτι το οποίο δε χρειάζεται την κατάσταση της σχέσης, μονογαμικής ή μη, για να επιτευχθεί. Θα αναφερθώ σε αυτές τις στιγμές αργότερα.

Θα ήθελα όμως να σταματήσω στη λέξη διεκδίκηση: Μια λέξη που φανερώνει διαδικασία, εν ενεργεία κατάσταση. Αυτό είναι. Αυτή είναι η λέξη που έχει αξία. Μια προσέγγιση της Άλλης, όχι η Άλλη. Όχι το να φτάσεις στην Άλλη, αλλά το να την πλησιάζεις. Και η Άλλη είναι άπειρο μέσα στο ένα. Τι στιγμή που σε ρουφάει απορροφημένη από τον έρωτά της για σένα υπάρχουν ακόμη μέσα της: άλλοι άντρες, άλλες γυναίκες, πρόσωπα, εικόνες, πόνοι, που σίγουρα δε γνωρίζεις κι ούτε θα γνωρίσεις ποτέ, και που σίγουρα μειώνουν τη μοναδικότητα που θα περίμενες να έχεις γιατί προβολές τους συναντά επάνω σου. Άσε που θα περιδιαβαίνουν πάντοτε μέσα της και θα κλέβουν λίγο απ’ τον χρόνο και χώρο που αφιερώνει σε σένα. Δεν είσαι λοιπόν εσύ το παν μέσα της και ούτε σε θέση να νιώσεις το παν μέσα της. (Φυσικά, είσαι μοναδική γιατί ο συνδυασμός όλων των αντανακλάσεων του εαυτού της επάνω σου είναι μοναδικός-αλλά με αυτή την έννοια μοναδική). Κάθε στιγμή λοιπόν μέσα στην Άλλη υπάρχει το παρελθόν της και το φανταστικό μέλλον της: γιατί δε ζηλεύεις αυτά; Το άλλα πρόσωπα που ταξιδεύουν στο μυαλό της;

Υπάρχουν και κάτι στιγμές όμως που κόβεται αυτή η θέαση και η αίσθηση του χρόνου. Περί παρελθόντος και μέλλοντος. Είναι στιγμιαίες ενώσεις, όπου παύει ο χρόνος να σημαίνει το ίδιο: τότε δεν υπάρχουν συνειδητά άλλα πρόσωπα και εικόνες και μαζί διανύετε το άπειρο και το ένα. Αυτές οι στιγμιαίες ενώσεις μας δίνουν τη δύναμη να πολεμάμε για τη διαρκή και ολική, και πάνω στον πόλεμο αυτόν είναι που βάζουμε παρελθόν και μέλλον και περιβάλλον για να χτίσουμε πιο πολύ το άλλο πρόσωπο, να το φτιάξουμε έτσι ώστε να χωρέσει μέσα μας κι εμείς μέσα σ αυτό (γιατί η λέξη «κατανοώ» εμπεριέχει τη λέξη «φτιάχνω»). Ίσως προσπαθούμε μέσα από τις σκέψεις μας περί παρελθόντος, παρόντος και μέλλοντος του Άλλου, να τον ελέγξουμε, να ελαττώσουμε την απειρότητά του για να τον φτάσουμε, για να τον γνωρίσουμε: γι αυτό αναλύουμε τόσο τον Άλλον και τον συνδέουμε με τα εξωτερικά στοιχεία. Όταν όμως συμβαίνει όντως η ένωση δεν υπάρχουν ερωτηματικά: ερωτήσεις για το παρελθόν του, ή πώς θα είναι το μέλλον (μας), τι μπορεί να σκέφτεται κλπ. Αυτές οι στιγμές είναι ένας χώρος και χρόνος που αφήνω έξω από το πεδίο της ανάλυσης μου πάντα γιατί αποτελούν αισθήσεις που δε θέλω να μολύνω με λέξεις, και γιατί προτιμώ να τις αφήνω στη μυστηριακή μαγεία τους που πάνα αισθάνομαι ότι αγγίζει αυτό που δεν μπορώ να εξηγήσω: Δεν μπορώ να εξηγήσω τι είναι αυτό που με αγγίζει, τι ακριβώς αγγίζει, τι είναι ακριβώς αυτό το «με».

Με τα παραπάνω θέλω να καταλήξω στο ότι, όταν νιώθουμε την ένωση να συμβαίνει, το έξω από μας δεν έχει και καμία σημασία ώστε να μας προκαλεί ζήλια κλπ. Στο εκτός αυτών των στιγμών είναι που το έξω μας αφορά. Και όχι, δε θέλω να πω ότι δεν πρέπει να σκεφτόμαστε και να αναλύουμε, είναι αναπόφευκτο αυτό, και ωραίο, και σίγουρα κομμάτι του έρωτα. Αλλά μπορούμε να επιλέξουμε πώς θα το κάνουμε αυτό.(Επίσης δε θέλω να δώσω μικρότερη αξία στις στιγμές έξω απ’ αυτές της απόλυτης ένωσης: είναι κομμάτια του έρωτα και τον τρέφουν, χωρίς αυτές έρωτας δε θα γεννιόταν.)

Εφ’ όσον λοιπόν γνωρίζουμε ότι το Είναι του Άλλου είναι αδύνατο να το φτάσουμε όλο, και ότι πάντα θα προχωράμε τείνοντας προς αυτό σαν μαθηματικό όριο, πώς συνεχίζουμε να ερωτευόμαστε; Το κλειδί βρίσκεται ακριβώς εκεί: Παρ’ ότι δε θεωρώ ότι μπορώ να φτάσω τον Άλλον, ερωτεύομαι άρα προσπαθώ να τον φτάσω. Ένας αγώνας παράδοξος. (Σκέψου την αίσθηση της υπέρβασης του θανάτου και φόβου και τέλους που μπορεί να έχεις αισθανθεί ούσα ερωτευμένη: ένιωθες ότι θάνατος δεν υπάρχει ενώ εννοείται πως οι εμπειρικές σου γνώσεις σου έλεγαν ότι προφανώς υπάρχει, παρ’ όλα αυτά δε σε εμπόδισαν να νιώσεις την αθανασία!). Βουτώ με τα μούτρα στη διαδικασία της άφιξής μου στο άλλο σώμα και πνεύμα. Είναι τόσο δυνατό αυτό και τόσο πολύ το έχουμε ανάγκη που αν και λογικά απορρίψαμε την κατάκτηση του Είναι του Άλλου, συνεχίζουμε να τη διεκδικούμε, πολεμάμε λοιπόν γιατί γουστάρουμε τον πόλεμο και όχι για την ίδια τη νίκη.

Αποδεχόμαστε πρώτα τη λέξη «διεκδίκηση» λοιπόν, κι έπειτα, και παράλληλα, ότι ο Άλλος απαρτίζεται από εκατομμύρια εικόνες και αισθήσεις που απολύτως δε θα γνωρίσουμε ποτέ. Όμως εμείς εκεί, γι αυτό πολεμάμε: για να τις νιώσουμε κι εμείς μέσα από τον Άλλον. Και να τι ωραίο συμβαίνει τότε: Όσο πιο βαθιές και πολλές είναι αυτές οι εικόνες και αισθήσεις που ζούνε μέσα στον Άλλον, όσο ακόμη εξελίσσονται και πληθαίνουν και βαθαίνουν με τον χρόνο (και στο τώρα δηλαδή που ο Άλλος είναι μαζί μας αλλά που υπάρχει και έξω από μας) τόσο πιο βαθύς και μεγάλος γίνεται ο άνθρωπός μας, τόσο πιο πολύ αξίζει ο έρωτάς μας γι’ αυτόν, τόσο πιο πολύ χρειάζεται να πολεμήσουμε, κι εμείς γουστάρουμε τον πόλεμο, και έτσι τόσο πιο αέναη κάνουμε τη διαδικασία του έρωτα, ώστε τον επιμηκύνουμε πιο πολύ. Δηλαδή, το να αγαπάμε την απειρότητα του Άλλου είναι που κάνει ατέρμονο τον έρωτά μας, και όχι το να τον περιορίζουμε στα βολικά κουτάκια μας (το κουτί που τον περιορίζουμε, σχετικά με τη μονογαμία, είναι ο ίδιος ο εαυτό μας γιατί, παρ ότι και ο εαυτός μας άπειρος, είναι ένα άπειρο μικρότερο από το άπειρο όλου του κόσμου στο οποίο ο Άλλος θα μπορούσε να ταξιδεύει- για να μην πούμε για όλα τα άλλα κουτάκια στα όποια βάζουμε τα πάντα).

Υπάρχουν φυσικά πτυχές στην εξέλιξη και απειρότητα του Άλλου που φοβόμαστε ότι δε θα αγαπήσουμε και έτσι τρομάζουμε, αλλά δε βοηθάει το να τον αφήσουμε σε μια στάσιμη εικόνα μέσα μας από φόβο μην τον μισήσουμε: ας τον μισήσουμε. Τουλάχιστον, ας τον έχουμε κιόλας αγαπήσει. Θα μπαίνουμε μέσα στον Άλλον ακόμη κι αν ξέρουμε ότι αυτό είναι αδύνατο: αυτό κάνει ακόμη πιο μεγάλη την επιθυμία μας, το πείσμα μας, την προσπάθεια μας, το βάθος μας.

Εδώ σκέφτομαι βέβαια τη δύναμη του να πεις σε κάποιον: «από όλα τα μεγαλύτερα άπειρα του κόσμου διαλέγω μόνο το δικό σου». Αλλά αυτό ισχύει σε στιγμές και πάλι, γιατί έτσι κι αλλιώς ζεις και έξω από το δικό του άπειρο. Ποτέ δε διαλέγεις μόνο Αυτόν.

Βλέπω τον έρωτα σαν έναν χορό όπου τα σώματα της Μίας και της Άλλης διατηρώντας την ύλη ενώνονται κι η ύλη αλλάζει μορφές, το ένα σώμα μες στο άλλο συμπαγή αλλά και αέρινα, και σχετικά διάφανα ώστε να ενώνονται οι βαθύτερες της καθεμιάς αισθήσεις, τα βλέπω τώρα τα σώματα να αυξομειώνονται, να αλλάζουν χρώματα, σχήματα, να απλώνονται το ένα στο άλλο και ξεχωριστά αλλά και μαζί στον χώρο. Ενώνονται και χωρίζονται σημεία τους -κινούνται με την καμπυλότητα των κυμάτων και τον, χωρίς ρυθμό, ρυθμό της θάλασσας. Απλώνονται τα ενωμένα ή μη σημεία τους στον χώρο και τον χρόνο, και χώρος και χρόνος είναι κι άλλα σώματα, γιατί αυτό είναι τόσο τρομερό να το δεχτούμε; Είναι ένας χορός. Αυτό σημαίνει για μένα αυτό που λες «να κινούν βουνά ,να φεύγουν γελώντας επάνω σε ποδήλατα».

Εμείς επιλέγουμε πώς θα απλωθούμε. Έτσι, αν δε θέλουμε να απλωθούμε σε άλλα σώματα, φυσικά να μην το κάνουμε. Γι’ αυτό δε θα έλεγα ότι είμαι κατά της μονογαμίας: είμαι κατά της μονογαμίας ως ο μοναδικός τύπος ερωτικής σχέσης και έρωτα. Θα μπορούσες να πεις ότι είσαι κατά της μονογαμίας ως μοναδικής μεθόδου, αλλά ότι εσύ επιλέγεις να είσαι μονογαμική (γιατί έτσι αισθάνεσαι τώρα, αλλά χωρίς αυτό να σημαίνει ότι αυτό είναι ο έρωτας για όλες/ους -κι ούτε και για εσένα πάντα). Και εκεί είναι σημαντικό να μπορούμε να δεχτούμε (αν συμφωνούμε με τα παραπάνω) ότι αν μοιράζεσαι τη ζωή σου, το σώμα και τις σκέψεις και το κρεβάτι σου με κάποιον/α και δε θέλεις να έχεις ερωτική επαφή με άλλους/ες, τότε δε σημαίνει ότι θα απαιτείς και ο άλλος/η άλλη να μην έχει κι αυτός/ή. Γιατί ο καθένας και η καθεμία για τις πράξεις του/της έχει διαφορετικές προθέσεις.

Με ενδιαφέρουν πολύ οι προθέσεις, γιατί νομίζω αυτές είναι που μας πληγώνουν πιο πολύ. Οι πράξεις των άλλων αντανακλούν τις προθέσεις τους, αλλά σύμφωνα με την αντανάκλαση που εμείς βλέπουμε. Δηλαδή, η ίδια πράξη από δύο διαφορετικούς ανθρώπους δεν έχει την ίδια πρόθεση. Ξαναγυρνώντας λοιπόν, πιθανόν όταν η ερωτική σου συντρόφισσα βρεθεί με μια άλλη γυναίκα να μην το κάνει για τους λόγους που θα το έκανες εσύ (πχ. Γιατί δε νιώθεις καλά με τη συντρόφισσά σου και κάτι σου λείπει), και τότε ο λόγος που ενοχλείσαι είναι ότι φοβάσαι το τι μπορεί να σημαίνει, γιατί είναι κάτι έξω από σένα και που δεν μπορείς να το ελέγξεις. Θα σου άρεσε όμως να μπορούσες να το ελέγξεις; Τι αφόρητη πλήξη! Λυτρωτικό είναι να σέβεσαι ότι η Άλλη δεν είναι εσύ και να μην προβάλλεις τους δικούς σου φόβους για εσένα προσωπικά στην Άλλη.

Άρα, λέω δύο πράγματα: α)όχι στη μονογαμία ως μοναδική έκφραση του έρωτα άρα όχι και στην κριτική και το μέτρημα των συναισθημάτων των άλλων και των δικών μας με κριτήριο αυτήν και β)όχι στην καταπίεση του συντρόφου μας αν θέλει να είναι πολυγαμικός/πολυσυντροφικός είτε εμείς είμαστε είτε όχι.

Ναι, φρικτά δύσκολα όλα αυτά. Στην πράξη ίσως θέλουμε ο σύντροφός μας να δεχτεί ότι εμείς πληγωνόμαστε αν έχει ερωτικές επαφές με άλλους και να μην το κάνει: να καταπιέσει δηλαδή μια δική του επιθυμία για μια δική μας. Επειδή η ζυγαριά της ενοχής βαραίνει πρώτα αυτόν και όχι εμάς που έχουμε μια τέτοια απαίτηση. Αν δεν είχαμε από πριν αλλοιωμένη ζυγαριά λόγω των κοινωνικών μας αξιών, το όλο θέμα θα ήταν ένα παιχνίδι δύναμης. Ποια επιθυμία θα υπερισχύσει ποιας. Χωρίς σωστά και λάθη. Αποτελεί όμως η ανάγκη μας για την αποδοχή του άλλου της επιθυμίας μας να κάνει έρωτα και να ερωτεύεται μόνο εμάς, ένα σενάριο θυσίας: θέλουμε να θυσιάσει την επιθυμία του για να δείξει ότι μας αγαπάει. Γιατί πρέπει να το κάνει αυτό για να δείξει ότι μας αγαπάει; Πώς έχουμε εμείς το δικαίωμα να του ζητάμε να είναι μόνο με εμάς όταν αυτό τον καταπιέζει και τον πληγώνει;

Ακριβώς επειδή έχουμε φορτώσει τόσες ενοχές στον πολυγαμικό ή πολυσυντροφικό άνθρωπο δέχεται την επιθυμία μας εξ ορισμού (ή υποκρίνεται ότι τη δέχεται άρα βγαίνει στο ψέμα) και όχι εμείς τη δική του. Εδώ, ας μην πούμε ότι είναι λάθος αυτού που διαπράττει την «απιστία» (έγκλημα μέγα -γι αυτό του βρήκαν και τις κατάλληλες λέξεις) επειδή αυτός είναι που πράττει, γιατί και η ζήλια και η έκφραση ενός μελλοντικού πόνου, ο περιορισμός δηλαδή του άλλου, αποτελούν πράξη. Το θέμα είναι λοιπόν, ότι ξεκινάμε το σκεπτικό μας από τον ορισμό του έρωτα ως μονογαμικού και αυτός που σπάει την πίστη μας σ’ αυτόν τον ορισμό είναι ο άπιστος.

Σκέψου το ανάποδα: «Καλά μαλάκα, ξέρεις τι έγινε με την Τάνια και τον Μάριο;; Αυτός της είπε να μην έχει ερωτικές σχέσεις με άλλους! Άκου ρε! Τον προδότη, τον άπιστο! Εγώ θα χώριζα!». Τον «άπιστο» και εδώ, γιατί εκεί η πίστη θα περιοριζόταν στο πλαίσιο του πολυγαμικού/πολυσυντροφικού προτύπου ερωτικής σχέσης. Ξαφνικά είναι ο Μάριος τώρα που δε φέρεται «πιστά» στην εννοούμενη σιωπηλή μεταξύ των δύο συμφωνία, η οποία προϋπήρχε προφανής, πηγάζοντας μέσα από τους αξιακούς νόμους εκείνης της ανάποδης κοινωνίας. Τώρα είναι αυτός ο ανήθικος, γιατί απλώς έχει γυρίσει η ζυγαριά.

Θα μπορούσαμε με τον όρο «πίστη» να εννοούμε την πίστη της μίας στον άλλον, την πίστη στη μεταξύ τους σχέση, στις επιθυμίες και των δύο, οι οποίες αλλάζουν και καμία συμφωνία δεν μπορεί να τις κλειδώσει πουθενά; Εδώ είναι που χάνεται μάλλον η σταθερότητα, αλλά δεν μπορεί η ελευθερία να επιτευχθεί στο στάσιμο: για την ακρίβεια δε θεωρώ ότι μπορεί να επιτευχθεί, αλλά ότι είναι μια διαδικασία και όχι κατάσταση. Αν υπάρχει λοιπόν κατανόηση και συνύπαρξη των επιθυμιών, μπορεί να βρίσκεται ισορροπία στις επιθυμίες των δύο. Αν δε βρεθεί πάλι αυτή η ισορροπία σε κάποιο σημείο, τότε βλέπουμε τι κάνουμε: ή είμαστε σε μια σχέση με έναν «έρωτα» χωρίς ελευθερία ή δεν είμαστε πια.

Εδώ θέλω να σχολιάσω τη φράση σου «αν δεν μπορώ να πραγματοποιήσω κάτι, δεν έχει νόημα να λέω ότι είναι ιδανικό μου». Με βρίσκω μακριά από αυτή τη δήλωση. Οι πραγματικότητες του μυαλού μας δεν είναι οι πραγματικότητες που λαμβάνουμε μέσω των αισθήσεών μας. Μπορεί να έχουμε κάτι στο μυαλό που οι συνθήκες και ο περιορισμός των δυνατοτήτων δε μας επιτρέπουν να πραγματοποιήσουμε. Αυτό σημαίνει ότι δεν μπορούμε να το έχουμε μέσα μας και να θέλουμε να το ζήσουμε; Το γεγονός ότι τώρα οι συνθήκες μας το καθιστούν δύσκολο ή αδύνατο δε σημαίνει ότι δε θα μπορέσουμε να το φτάσουμε σε κάποιο άλλο μελλοντικό πλαίσιο.

Προσωπικά ξέρω πως έχω μεγαλώσει με πολλά ερεθίσματα, αντικρουόμενα σε μεγάλο βαθμό, έτσι ώστε τώρα φτάνω στο σημείο να είμαι κάτι και ένα κομμάτι αυτού του κάτι να θέλει να αλλάξει άλλα κομμάτια αυτού του κάτι. Λέω όλα τα παραπάνω, τα αισθάνομαι, και παράλληλα μερικές φορές νιώθω ζήλια όταν είμαι σε σχέση και ερωτευμένη ή μη με κάποιον άνθρωπο. Αλλά δε μ’ αρέσει αυτό που έγινα: δηλαδή όχι όλο. Θέλω να φέρω κάποια συναισθήματά μου πιο κοντά σε άλλα που συνυπάρχουν πιο αρμονικά με τη σκέψη μου. Φυσικά, δεν αποτελούν τα παραπάνω μόνο σκέψεις, δημιουργήματα της λογικής και της ιδεολογίας, αλλά κυρίως πράγματα που έχω βιώσει και που έχω ανάγκη.

Πιστεύω ότι μπορούμε να τείνουμε στο ιδανικό μας, ακόμη κι αν μέσα μας φωλιάζει όλη η σαπίλα του κόσμου στον οποίο βρεθήκαμε: κομμάτι μας η σαπίλα που συγκρούεται με άλλα μέσα μας, κι ας το δεχτούμε αυτό το κομμάτι αλλά ας το αλλάξουμε κιόλας, γιατί γνωρίζουμε και την πολύ μεγάλη ομορφιά του κόσμου, και καλούμαστε να επιλέξουμε σε ποιον από τους δύο χώρους θέλουμε να ζήσουμε. Ο δρόμος είναι δύσκολος και δεν ξέρω αν ποτέ θα φτάσουμε στην αρμονία των εαυτών που γίναμε και των εαυτών που νιώθουμε την επιθυμία να γίνουμε, των εαυτών που νιώθουμε ότι είμαστε, αλλά τουλάχιστον η προσέγγιση αξίζει. Θα γίνουμε καλύτερες και βαθύτερες. Θα «χαρίσουμε την αγάπη και τον χρόνο».

 

 

Advertisements

Πολυσυντροφικότητα: τάση ή εξέλιξη;

Αναδημοσιεύουμε εδώ τη συνέντευξη της ακτιβίστριας και συγγραφέως Λίζας Αστερίου στο AthensView για το θέμα της πολυσυντροφικότητας. Τι είναι; Μια νέα τάση ή εξέλιξη των σχέσεων; 
 
 
 
 
*Η Λίζα Αστερίου είναι μία από τους συγγραφείς του βιβλίου
Δώδεκα ερωτικές διαδρομές
 
 
 
Τι είναι η πολυσυντροφικότητα;
Είναι το να διατηρείς σταθερές ερωτικές σχέσεις και όχι ευκαιριακές με δύο ή περισσότερα άτομα με γνώση, ειλικρίνεια και συναίνεση.
Πότε συνειδητοποίησες ότι σε εκφράζει η πολυσυντροφικότητα;
Προσωπικά για μένα η συνειδητοποίηση ήρθε σε πολύ νεαρή ηλικία ήδη από την εφηβεία μου από τα 13 μου χρόνια. Πάντοτε είχα την αίσθηση ότι οι άνθρωποι πρέπει να είναι ελεύθεροι. Όπως εκτιμάμε την ελευθερία σε κάθε τομέα της ζωής έτσι και στον ερωτικό τομέα. Ποτέ δεν κατάλαβα γιατί υπάρχει η καταπίεση, η ζήλια και η κτητικότητα στις σχέσεις. Εμένα μου ήταν πάντα ξένες αυτές οι έννοιες.
Στις πολυσυντροφικές σχέσεις δεν μπορεί να υπάρχει το συναίσθημα της ζήλιας και της κτητικότητας;
Ναι, σαφώς και υπάρχει. Αλλά μην ξεχνάμε ότι όλοι σ’ αυτή την κοινωνία μεγαλώσαμε. Δηλαδή από μικρά παιδάκια μας μαθαίνουν το παραμύθι με τον πρίγκιπα και την πριγκίπισσα. Άρα μας καλλιεργούν το αίσθημα της κτητικότητας και της ζήλιας. Αυτό είναι όμως κάτι που κανείς μπορεί να το διαχειριστεί και να το αλλάξει. Υπάρχουν κάποια απειροελάχιστα άτομα, όπως εγώ, που δεν αισθάνονται τη ζήλια. Όλοι οι άνθρωποι έχουμε ευχάριστα και δυσάρεστα συναισθήματα – το θέμα είναι πως τα διαχειριζόμαστε. Αν κοιτάξουμε στην παιδική μας ηλικία, μπορεί να ανακαλύψουμε ότι κουβαλάμε πολλές ανασφάλειες, θέματα αυτοεκτίμησης ή άλλα ψυχολογικά προβλήματα.
Τα συναισθήματα τα παράγει ο εγκέφαλος μας με ένα τρόπο αυτόματο οπότε δεν μπορούμε να τα ελέγξουμε. Με το να λέω ότι ελέγχω τα συναισθήματα μου εννοώ ότι τα καταπιέζω. Και με το να τα καταπιέζω κάθε φορά θα γίνονται χειρότερα. Γι αυτό μιλάμε για διαχείριση των συναισθημάτων και όχι για έλεγχο.
 
Πρακτικά πως εφαρμόζεται στη ζωή σου η πολυσυντροφικότητα;
Δεν είναι κάτι εύκολο να το εφαρμόσει κανείς, μην ξεχνάς ότι μιλάμε για μία έννοια που είναι άγνωστη για τον περισσότερο κόσμο και ακόμα άνθρωποι που τη ξέρουν θεωρητικά δεν σημαίνει ότι μπορούν να το εφαρμόσουν και στην πράξη. Άρα αν θα μπορέσεις να δημιουργήσεις πολυσυντροφικές σχέσεις έχει να κάνει και με τους άλλους ανθρώπους. Υπάρχουν πολλά είδη πολυσυντροφικών σχέσεων και αυτό είναι το θετικό. Εξαρτάται από το κάθε άνθρωπο ποιο είδος θα επιλέξει. Εγώ προσωπικά επιλέγω το στυλ της ανεξάρτητης πολυσυντροφικότητας (solo polyamory). Zω την ζωή μου ανεξάρτητα και διατηρώ παράλληλες ερωτικές σχέσεις με ειλικρίνεια. Υπάρχει και η σχεσιακή αναρχία (relationship anarchy), που επίσης με ενδιαφέρει, είναι ένα παρακλάδι της πολυσυντροφικότητας. Η βασική αρχή της σχεσιακής αναρχίας είναι ότι δεν με ενδιαφέρει κανένας κανόνας της κοινωνίας, δεν βάζουμε τις σχέσεις μας σε κανένα κοινωνικό καλούπι και δεν ιεραρχούμε τις ερωτικές σχέσεις ως κάτι ανώτερο απ’ όλες τις άλλες σχέσεις.
 
Πώς το εκλαμβάνει η ελληνική κοινωνία;
Το κακό με την ελληνική κοινωνία είναι ότι είναι βαθιά υποκριτική. Πολύ πιο εύκολα οι άνθρωποι αποδέχονται τις κρυφές ερωτικές σχέσεις παρά την ειλικρίνεια. Θέλει πολύ δουλειά και προσπάθεια να αλλάξει αυτή η νοοτροπία.
 
Εσύ ζηλεύεις;
Για μένα η ζήλια δεν είναι καν συναίσθημα, είναι μια συναισθηματική κατάσταση που έχει κοινωνικά αίτια. Ζούμε σε μια κοινωνία που μας έχει μάθει να φοβόμαστε, να αντιμετωπίζουμε αρνητικά καθετί που βρίσκεται έξω από τα όρια της μονογαμίας, έχουμε μια αυτόματη αρνητική αντίδραση σε οτιδήποτε είναι έξω από αυτό το πρότυπο σαν να είναι κάτι που μας απειλεί. Εγώ προτιμώ αυτό να το ονομάζω εσωτερικευμένη πολυφοβία, όπως το ίδιο συμβαίνει και με την ομοφοβία και την τρανσφοβία. Πίσω από την ζήλια συνήθως κρύβεται ανασφάλεια και φόβος μήπως ο σύντροφός μου φύγει ή με παραμελήσει. Όλα αυτά είναι φόβοι είτε βάσιμοι είτε αβάσιμοι, αυτό εξαρτάται.
 
Γιατί η κοινωνία έχει την ανάγκη να προωθεί ένα μονογαμικό πρότυπο;
Εδώ θα πρέπει να πάμε πολύ πίσω στο χρόνο. Κάθε κοινωνία παράγει τα δικά της πρότυπα σχέσεων και αφού τα παράγει τα παρουσιάζει ως ανθρώπινη φύση. Οι σχέσεις είναι δημιούργημα της κοινωνίας, όχι μόνο των ατόμων. Ακόμη και τώρα πόσες κοινωνίες έχουν μονογαμικές σχέσεις; Οι περισσότερες δεν έχουν και αν πάμε πίσω στο χρόνο θα διαπιστώσουμε ότι στο μεγαλύτερο μέρος της ανθρώπινης ύπαρξης πάνω στο πλανήτη ο κανόνας δεν ήταν η μονογαμία αλλά η ελευθερία στις σχέσεις. Αυτό το ξέρουμε από τα ανθρωπολογικά ευρήματα, Υπάρχουν φυλές πάνω στο πλανήτη που ζουν πιο ελεύθερα σε σχέση με το δικό μας κόσμο. Όταν ο άνθρωπος απομακρύνθηκε από τον τρόπο ζωής του κυνηγού-τροφοσυλλέκτη και δημιούργησε σταθερούς τόπους κατοικίας, αναπτύχθηκε η έννοια της ατομικής ιδιοκτησίας. Τότε μπήκε το ερώτημα ποιος θα πάρει την περιουσία μετά το θάνατο του ιδιοκτήτη. Εκεί μπήκε και η έννοια του να έχω το δικό μου παιδί ως κληρονόμο. Εκείνες τις εποχές, ο μόνος τρόπος να εξασφαλίσει κανείς ότι το παιδί είναι δικό του ήταν να περιορίσει την σεξουαλική ζωή της γυναικάς σου.
 
Η πολυσυντροφικότητα είναι αδυναμία να δοθείς σε έναν άνθρωπο;
Εξαρτάται το τι σημαίνει να δοθείς. Εδώ μπαίνει το μεγάλο ερώτημα τι είναι η αφοσίωση και η αποκλειστικότητα και αν πάνε μαζί. Εμείς θεωρούμε ότι δεν πάνε κατ’ ανάγκη μαζί. Η αφοσίωση έχει να κάνει με το πως λειτουργεί η σχέση μεταξύ δύο ή περισσότερων ανθρώπων. Δεν είμαστε κατά της μονογαμίας εφόσον είναι επιλογή, υπάρχουν άνθρωποι που μπορούν να βιώσουν το συναίσθημα της αγάπης με δύο ή και παραπάνω άτομα.
 
Υπάρχει νομική αναγνώριση;
Αυτό είναι ένα μεγάλο και πολύ ενδιαφέρον θέμα, γιατί πλέον υπάρχουν πολλές φωνές στο εξωτερικό που διεκδικούν ίσα δικαιώματα όπως δύο άτομα έχουν πρόσβαση στο γάμο ή στο σύμφωνο συμβίωσης και την παιδοθεσία τα ίδια δικαιώματα θέλουμε να έχουνε όλοι οι άνθρωποι που είναι πολυσυντροφικοί. Θέλουμε δηλαδή την σχέση τους να μπορούν να την κατοχυρώσουν και νομικά. Η νομική κατοχύρωση μπορεί να παίξει τεράστιο ρόλο ειδικά όταν υπάρχουν παιδιά γιατί στο εξωτερικό υπάρχουν χιλιάδες πολυσυντροφικές οικογένειες και δυστυχώς είναι έκθετες σε κάθε είδους κακόβουλη επίθεση επειδή αυτός ο τρόπος ζωής είναι αντισυμβατικός και στιγματισμένος από την κοινωνία. Μπορεί ο καθένας να κάνει καταγγελία για παιδική κακοποίηση με κίνδυνο να χάσουν την κηδεμονία. Στις Η.Π.Α και στο Καναδά υπήρχαν νόμοι που απαγόρευαν ακόμα και την συγκατοίκηση τριών ή περισσότερων ατόμων. Σήμερα υπάρχουν ευνοϊκότεροι νόμοι. Στη Βραζιλία όταν ψηφίστηκε το σύμφωνο συμβίωσης για τα ομόφυλα ζευγάρια, κάποιες πολυσυντροφικές οικογένειες το χρησιμοποίησαν για την νομική αναγνώριση τους.
 
Ένα παιδί πως μεγαλώνει σε ένα πολυσυντροφικό περιβάλλον;
Μια χαρά μεγαλώνει. Το θέμα δεν είναι αν οι γονείς είναι τρεις ή τέσσερις, το θέμα είναι να είναι ικανοί να δώσουν στο παιδί αυτό που χρειάζεται, να ικανοποιήσουν τις υλικές και συναισθηματικές του ανάγκες. Μια πολυσυντροφική οικογένεια μπορεί να είναι εξίσου ή και περισσότερο λειτουργική σε σχέση με μια συμβατική. Το πρόβλημα δεν είναι οι πολυσυντροφικές οικογένειες αλλά η εχθρική στάση της κοινωνίας.
 
Στην Ελλάδα από πότε υπάρχει αυτός ο όρος;
Ο όρος μπορεί να είναι καινούριος αλλά οι ανοιχτές σχέσεις υπήρχαν ήδη από την δεκαετία του ’70 με την μορφή του ελεύθερου έρωτα. Υπήρχαν ακόμα και προσπάθειες δημιουργίας κοινοβίων.
 
Αν γνωρίσεις ένα άτομο που σε ενδιαφέρει ερωτικά αλλά είναι μονογαμικός είναι λόγος να τον απορρίψεις;
Οι πιθανότητες είναι αυτός να με απορρίψει (γέλια). Υπάρχουν όμως άνθρωποι που είναι μονογαμικοί αλλά αποδέχονται την ανάγκη των συντρόφων τους να διατηρούν πολυσυντροφικές σχέσεις.
 
Πιστεύεις ότι η πολυσυντροφικότητα εφαρμόζεται περισσότερο στα ετερόφυλα ή ομόφυλα άτομα;
Οι σχέσεις μεταξύ ανδρών είναι πιο ανοιχτές, πολυσυντροφικές ή μη. Τα τελευταία χρόνια στις ετερόφυλες σχέσεις υπάρχει ένα άνοιγμα με την μορφή του swinging. Αυτό δεν είναι πολυσυντροφικότητα αλλά είναι μια μορφή ανοιχτής σχέσης. Υπάρχουν όμως άνθρωποι που είναι μονογαμικοί αλλά αποδέχονται την ανάγκη των συντρόφων τους να διατηρούν πολυσυντροφικές σχέσεις. Οπότε πέρασαν από το καθαρά σεξουαλικό κομμάτι στην πολυσυντροφικότητα.
 
Ποια είναι τα προβλήματα που μπορούν να προκύψουν σε μια πολυσυντροφική σχέση έναντι μιας μονογαμικής;
Η διαχείριση του χρόνου είναι ένα πολύ μεγάλο ζήτημα. Μπορεί να υπάρχει απεριόριστη αγάπη αλλά όχι απεριόριστος χρόνος. Για παράδειγμα ο προγραμματισμός των διακοπών ή των ραντεβού μπορεί να είναι πρόβλημα. Σίγουρα χρειάζεται πολύ καλή επικοινωνία.
 
Τι βήματα μπορούν να γίνουν για να γίνει αποδεκτό από την ελληνική κοινωνία;
Χρειάζεται ακτιβισμός, ενημέρωση και δουλειά σε μεγαλύτερο βάθος. Η διεκδίκηση είναι ένας τρόπος για να δείξεις ότι υπάρχεις και είσαι φυσιολογικός. Η πολυσυντροφικότητα μπορεί να είναι ένας πολύ μοναχικός δρόμοςόταν ζεις σε μια εχθρική κοινωνία. Έχει σημασία να γνωρίσεις τους σωστούς ανθρώπους να ανταλλάξεις ιδέες και απόψεις.
 
 
Facebook:
Ανοιχτές σχέσεις https://www.facebook.com/anoixtes.sxeseis/
Πολυσυντροφικότητα/πολύχρωμο κίνημα https://www.facebook.com/groups/1482579828626580/

Ιστολόγια: polysyntrofikotita.wordpress.com, polyamorygr.wordpress.com
Email polyamorygr@yahoo.gr


5 μύθοι για την αγάπη, το σεξ, και τις σχέσεις που μας εμποδίζουν να αποδεχθούμε την πολυσυντροφικότητα

της  Sian Ferguson

imagesS42CI1C6
Κάθε φορά που λέω σε μονογαμικούς ανθρώπους ότι είμαι πολυσυντροφική, έρχομαι πάντα αντιμέτωπη με πολλή περιέργεια.

Ενώ οι άνθρωποι μερικές φορές αντιδρούν με προκατειλημμένο τρόπο,συχνά δέχομαι ερωτήσεις και συλλογισμούς με πολύ σεβασμό διατυπωμένους .

“Πώς λειτουργεί αυτό όμως;”

“Εάν ο σύντροφός σας δεν ζηλεύει, πώς ξέρετε ότι ενδιαφέρεται πραγματικά για σας;”

“Πώς θα λειτουργήσει  αυτό αν θέλετε να παντρευτείτε ή να κάνετε παιδιά;”

Όσο περισσότερες ερωτήσεις δέχομαι, τόσο περισσότερο συνειδητοποιώ ότι η κοινωνία μας έχει διδάξει πολλούς ετεροκανονικούς μύθους για την αγάπη.

Αυτοί οι μύθοι περιορίζουν την κατανόηση μας πάνω στις σχέσεις, και οδηγούν σε διακρίσεις εις βάρος  πολλών ομάδων ανθρώπων – συμπεριλαμβανομένων των πολυσυντροφικών ανθρώπων.

Βλέπετε, είμαστε κοινωνικοποιημένοι να πιστεύουμε συγκεκριμένα πράγματα για τον έρωτα, τις σχέσεις,  και το σεξ. Μας λένε ότι κάποιες σχέσεις είναι «καλές», «κανονικές» και «αποδεκτές», ενώ άλλες είναι αποκλίνουσες και αφύσικες.

Αυτές οι βασικές κοινωνικές νόρμες επηρεάζονται από κάτι που ονομάζουμε “ετεροκανονικότητα”

Η ετεροκανονικότητα υποστηρίζει την ετεροφυλοφιλία ως κανόνα, αλλά επίσης επιδρά σε εμάς δημιουργώντας διακρίσεις εναντίον των εμπλεκόμενων στη βιομηχανία του σεξ,  ανθρώπους που ασχολούνται με το BDSM / kink,  ανθρώπους  που κάνουν προγαμιαίο ή εξωσυζυγικό σεξ, ανθρώπους που κάνουν σεξ για μη αναπαραγωγικούς σκοπούς,  ερωτικούς συντρόφους με διαφορά ηλικίας, ανθρώπους που χρησιμοποιούν sex toys … βασικά, τον καθένα που κάνει ένα είδος σεξ που θεωρούμε “παράξενο” ή ανώμαλο.

Η ετεροκανονικότητα προωθεί επίσης συγκεκριμένες ιδέες για το πώς λειτουργούν οι  ρομαντικές και σεξουαλικές σχέσεις.

Είτε είστε ένα μονογαμικό άτομο που θέλει να υποστηρίξει πολυσυντροφικά άτομα, είτε ένα πολυσυντροφικό άτομο που προσπαθεί να αποδεχθεί την πολυσυντροφικότητα του, ή και τίποτα από αυτά ,η  αποδοχή της πολυσυντροφικότητας απαιτεί να ξεμάθουμε  τους ετεροκανονικούς μύθους που έχουμε  διδαχθεί για την αγάπη.

Ας σκεφθούμε κριτικά πάνω σε μερικούς από αυτούς τους μύθους!

1. Όλοι έχουμε τον “Ένα και Μοναδικό/ή / την αδελφή ψυχή”

Έχουμε κάνει ταινίες γι ‘αυτό. Γράφουμε βιβλία γι ‘αυτό. Τραγουδάμε τραγούδια γι ‘αυτό.

Η κοινωνία προωθεί συνεχώς την ιδέα ότι όλοι έχουμε μια “αδελφή ψυχή”, επίσης γνωστή ως “ο Ένας και μοναδικός” – κάποιος εκεί έξω που είναι το τέλειο πρόσωπο για τον καθένα μας.

Υπάρχουν μια σειρά προβλήματα με αυτήν την ιδέα.

Πρώτον, υπονοεί ότι μια καλή σχέση είναι προκαθορισμένη, αντί να δημιουργείται και να διατηρείται μέσα από σκληρή δουλειά.

Δεν μπορώ να μετρήσω τον αριθμό των φορών που οι φίλοι/ες μου φοβούνται να αφήσουν μια τοξική σχέση, διότι φοβούνται  ότι ο/η σύντροφός τους μπορεί να είναι “ο Ένας και μοναδικός”.

“Τι  θα συμβεί αν αυτός/ή είναι όντως  το άλλο μου μισό;” ρωτούν. “Τι θα συμβεί αν τον/την διώξω μακριά και είναι η μόνη αληθινή αγάπη που θα νιώσω ποτέ;”

Η αντίθετη κατάσταση είναι επίσης δυνατή. Είχα ένα φίλο που έβαζε πολύ λίγη προσπάθεια στις σχέσεις επειδή σκεπτόταν ότι αν η σχέση ήταν “γραφτό να γίνει,” και αν ο/η σύντροφός του ήταν πραγματικά “το άλλο του μισό”, η σχέση θα μπορούσε να λειτουργήσει ούτως ή άλλως.

Δεύτερον, η έννοια του “μοναδικού” περιθωριοποιεί τους aromantic ανθρώπους – δηλαδή αυτούς/ες που βιώνουν λίγη ή καθόλου ρομαντική ερωτική έλξη.

Τρίτον, η ιδέα του “μοναδικού” διαγράφει τους πολυσυντροφικούς  ανθρώπους.

Μπορούμε να αγαπάμε περισσότερα από ένα άτομα ταυτόχρονα, και να αρνηθούμε ότι αυτό σημαίνει να ακυρώνεις τη βιωμένη εμπειρία ενός άλλου προσώπου.

Τι θα γινόταν αν υπήρχε ένας αριθμός ανθρώπων με τους οποίους θα μπορούσα να έχω ευτυχισμένες, υγιείς, ταυτόχρονες σχέσεις; Τι θα γινόταν αν δεν υπήρχε “Ένα και μοναδικό” άτομο εκεί έξω για μένα, αλλά μάλλον ένας αριθμός ανθρώπων που θα μπορούσαν να είναι συμβατά με μένα;

Στο επίκεντρο αυτής της ιδέας, είναι η ιδέα ότι οι άνθρωποι μπορούν να αγαπούν μόνο ένα άτομο κάθε φορά. Πράγμα που με οδηγεί στο επόμενο μύθο …

2. Εάν ο/η σύντροφός σας θέλει κάποιον άλλον/η, είναι επειδή είστε Ανεπαρκής

Είναι ίσως εξαιτίας του μύθου της “αδελφής ψυχής” που πιστεύουμε ότι το να  έχεις μία ρομαντική σχέση είναι κατάλληλο για όλους. Για το λόγο αυτό, πολλοί άνθρωποι έχουν την αντίληψη ότι αν θέλετε να κάνετε σχέση με ένα νέο πρόσωπο, αυτό είναι επειδή ο/η τρέχων/ουσα σύντροφός σας δεν είναι αρκετά καλός/ή ή επαρκής.

Αλλά γιατί;

Ξέρω ανθρώπους που έχουν περισσότερα από ένα παιδιά, όχι επειδή το πρώτο τους παιδί είναι ανεπαρκές, αλλά μόνο και μόνο επειδή θέλουν περισσότερα παιδιά.

Έχω περισσότερους από ένα φίλο/η, όχι επειδή κάποιοι/ες από αυτούς/ές είναι ανεπαρκείς, αλλά απλώς και μόνο επειδή θέλω περισσότερους φίλους/ες.

Ομοίως, μπορεί να είμαι σε μια ρομαντική σχέση με περισσότερα από ένα άτομα ταυτόχρονα. Αυτό δε συμβαίνει επειδή ο σημερινός/η σύντροφός μου είναι ανεπαρκής με κάποιο τρόπο, αλλά απλώς και μόνο επειδή τυχαίνει να θέλω να έχω και άλλους/ες συντρόφους.

Αν έχω ερωτευθεί με ένα νέο πρόσωπο, είναι μια αγάπη ανεξάρτητη από αυτή  που μοιράζομαι με τον/η σύντροφό μου. Η αγάπη μου για ένα άτομο δεν αντικαθιστά την άλλη, απλά συνυπάρχουν.

Είμαι της γνώμης ότι κανένα μεμονωμένο άτομο δεν μπορεί να εκπληρώσει όλες τις ανάγκες και τις επιθυμίες μας ταυτόχρονα. Ο/η σύντροφός μου είναι εξαιρετικός/ή και απίθανος/η, και δεν μπορεί να μου δώσει απολύτως ό, τι χρειάζομαι.

Το αντίστροφο ισχύει επίσης , -όσο σκληρά και αν προσπαθώ, δεν μπορώ να δώσω ό, τι ο/η σύντροφός μου θέλει και χρειάζεται.

Δεν είναι επειδή κάτι είναι λάθος με κάποιον/α  από εμάς. Είναι ακριβώς επειδή είναι αδύνατο να δώσεις σε κάποιον/α όλα όσα χρειάζεται – και το να περιμένεις από κάποιον/α να το κάνει  είναι σαν να ωθείς τον εαυτό σου στην καταστροφή. Όλοι μας έχουμε τόσες πολλές διαφορετικές ανάγκες, και χρειαζόμαστε μια σειρά από διαφορετικές πηγές για να καλύψουμε αυτές τις ανάγκες.

Ο λόγος που είμαι με τους/τις  συντρόφους μου είναι γιατί τους αγαπώ βαθιά.  Με κάνουν απίστευτα χαρούμενη. Η σχέση μας είναι υγιής, θρεπτική, και όμορφη.

Κανένα από αυτά τα σημεία δεν  απαιτεί από αυτούς να εκπληρώνουν κάθε ανάγκη μου.

Απλά επειδή κάποιος δεν μπορεί να προσφέρει ό, τι ένα άλλο άτομο χρειάζεται, δεν σημαίνει ότι δεν είναι πολύτιμος και σημαντικός.

Αυτό αφορά και τους μονογαμικούς ανθρώπους επίσης  – όσο και αν αγαπάς τον/τη σύντροφό σου, είναι σημαντικό να έχεις και άλλους φίλους επίσης, επειδή αποκομίζεις διαφορετικά πράγματα από διαφορετικές σχέσεις.

Στην πολυσυντροφικότητα, μια μυριάδα διαφορετικών σχέσεων – κάθε μια με τα δικά της πλεονεκτήματα, προβλήματα, και δυναμικές – μπορούν θεωρητικά να συνυπάρχουν.

3. Η ζήλια είναι ένας δείκτης της Αγάπης

Αν αγαπάς κάποιον, τον θέλεις όλο για εσένα . Σωστά;

Ε, λοιπόν όχι. Αλλά αυτό είναι που η κοινωνία μας διδάσκει.

Δεν λέω ότι η ζήλια είναι ένα απαγορευμένο συναίσθημα, ούτε λέω ότι οι πολυσυντροφικοί άνθρωποι δε ζηλεύουν ποτέ – πιστέψτε με, μερικές φορές το κάνουμε!

Αντίθετα, λέω ότι δεν πρέπει να εξισώνουμε τη ζήλια με την αγάπη.

Οι πολυσυντροφικοί άνθρωποι αναφέρονται συχνά στην ιδέα της συναπόλαυσης (compersion) – το συναίσθημα της χαράς που αντιμετωπίζετε όταν βλέπετε τον/τη σύντροφό σας  να αντλεί ευχαρίστηση από μια άλλη σεξουαλική ή ρομαντική σχέση.

Όταν ο/η σύντροφός μου είναι ενθουσιασμένος/η για ένα νέο πρόσωπο, είμαι ενθουσιασμένη γι αυτόν/η, πάρα πολύ. Τον/ην αγαπώ βαθιά, και με κάνει χαρούμενη να τον/ην βλέπω χαρούμενο – είτε είμαι η πηγή αυτής  της χαράς είτε όχι.

Το αίσθημα της ζήλιας συχνά πηγάζει από ένα αίσθημα ανεπάρκειας. Όπως ανέφερα και πριν, συχνά πιστεύουμε ότι αν ο/η σύντροφός μας νιώσει έλξη για κάποιον άλλο/η, αυτό συμβαίνει γιατί είμαστε ανεπαρκείς.

Αλλά αυτό απλά δεν είναι αλήθεια. Επειδή ξέρω ότι είμαι σε θέση να αγαπώ περισσότερα από ένα άτομα ταυτόχρονα, πιστεύω τον/τη σύντροφό μου όταν  λέει ότι αγαπά  άλλους ανθρώπους, καθώς και εμένα.

Επειδή καταλαβαίνω την έλξη του και αναγνωρίζω τα συναισθήματά του απέναντι στους άλλους, δεν σημαίνει ότι είμαι ανεπαρκής. Έτσι, δεν έχω κανένα λόγο να ζηλεύω, ακόμα κι αν αγαπάω το σύντροφό μου πάρα πολύ.

Για άλλη μια φορά, δεν λέω ότι ποτέ δεν ζηλεύω –  όχι, λέω ότι η ζήλια δεν αποτελεί ένδειξη αγάπης.
4. Ένα σπίτι με δύο γονείς είναι καλύτερο για τα παιδιά

Κάτι που οι άνθρωποι συχνά ρωτούν είναι τι θα συμβεί αν μία ημέρα θελήσω να κάνω παιδιά.

Αυτό βασίζεται σε πολλές ετεροκανονικές ιδέες που έχουμε για τις οικογένειες. Συχνά πιστεύουμε ότι οι οικογένειες λειτουργούν καλύτερα όταν τα παιδιά ζουν με τους (βιολογικούς, παντρεμένους)  γονείς τους.

Αλλά μερικές φορές, οι οικογένειες λειτουργούν διαφορετικά, και αυτό είναι εντάξει!

Ανατράφηκα από μια ανύπαντρη μητέρα, τους παππούδες και τις γιαγιάδες μου, τα μεγαλύτερα αδέλφια μου, και την ευρύτερη οικογένεια, και κατέληξα μια χαρά.

Αν καταλήξω να έχω παιδιά μια μέρα, και είμαι μέρος μιας πολυσυντροφικής κατάστασης εκείνη την εποχή, νομίζω ότι τα παιδιά μου θα είναι πραγματικά τυχερά.

Οι σύντροφοι που συμμετέχουν σε μια πολυσυντροφική κατάσταση μπορεί να είναι μια μεγάλη πηγή υποστήριξης. Μερικές φορές, οι σύντροφοι μοιράζονται το χρόνο, την ενέργεια και τα χρήματά τους μεταξύ τους, πράγμα που σημαίνει ότι ένα μεγάλο δίκτυο υποστήριξης σχηματίζεται.

Έτσι, αν έχω πολλαπλές σχέσεις, κατά την ανατροφή των παιδιών, είναι πιθανό ότι τα παιδιά μου θα περιβάλλονται από αγάπη – όχι μόνο από τον εαυτό μου και τους συγγενείς μου, αλλά και από τους συντρόφους μου και τους συντρόφους τους, επίσης!

Ίσως να είμαι σε μια κατάσταση όπως αυτή. Ίσως να είμαι σε μια μονογαμική σχέση. Ίσως να είμαι ο μόνος γονέας. Ποιός/ά ξέρει;

Αυτό που έχει σημασία σε ένα σπίτι δεν είναι ο αριθμός των γονέων που  ένα παιδί έχει, αλλά η ποιότητα των σχέσεων μεταξύ όλων των μελών της οικογένειας.

5. Ο γάμος είναι η απόλυτη απόδειξη της αγάπης

Δεν μπορώ να υπολογίσω πόσες φορές οι άνθρωποι με έχουν ρωτήσει, “Αλλά ποιον θα παντρευτείς;”, όταν άκουσαν ότι είχα περισσότερους από έναν συντρόφους.

Γιατί  ο γάμος είναι τόσο κεντρικής σημασίας στις ιδέες μας για την αγάπη και τις σχέσεις;

Ο τρόπος με τον οποίο η κοινωνία δίνει προτεραιότητα  στο γάμο έναντι όλων των σχέσεων άλλης μορφής είναι το λιγότερο προβληματικός.

Στο “Ελαχιστοποιώντας το Γάμο: Ο γάμος, η ηθική και ο νόμος” η φιλόσοφος Elizabeth Brake προβληματοποίει την έννοια του γάμου. Μια σημαντική διαπίστωση που κάνει είναι ότι οι έγγαμες σχέσεις είναι κοινωνικά και νομικά προνομιούχες  έναντι  άλλων σχέσεων.

Επισημαίνει ότι:

… Η μεγάλη κοινωνική και νομική σημασία που αποδίδεται στο γάμο και σε σχέσεις που μοιάζουν στη μορφή με τις έγγαμες σχέσεις είναι αδικαιολόγητη και … το προνόμιο αυτό βλάπτει, μερικές φορές άδικα, όσους δεν είναι  προσανατολισμένοι προς μονογαμικές, κεντρικές σχέσεις. Σε αυτούς που βλάπτονται περιλαμβάνονται τα μέλη πολλαπλών σημαντικών αλληλεπικαλυπτόμενων φιλικών σχέσεων, όπως τα δίκτυα φροντίδας ενηλίκων ή οι “φυλές” των πόλεων, οι ασέξουαλ, οι μοναχικοί και οι πολυσυντροφικοί. »
Σκεφτείτε το: Πόσα νομικά οφέλη μπορεί κάποιος να λάβει όταν είναι παντρεμένος; Πώς η κοινωνία αντιδρά προς τα παντρεμένα ζευγάρια, σε αντίθεση με τις αντιδράσεις της κοινωνίας έναντι των άγαμων ζευγαριών;

Η Brake συνεχίζει παραθέτοντας τις νόρμες που περιβάλλουν το γάμο. Η ίδια περιγράφει την έννοια της «amatonormativity»*, ως εξής:

η υπόθεση ότι μια κεντρική, αποκλειστική, ερωτική σχέση είναι φυσιολογική για τους ανθρώπους, δεδομένου ότι είναι ένας καθολικά κοινός στόχος, και ότι μια τέτοια σχέση είναι κανονιστική, με την έννοια ότι θα πρέπει να αποσκοπούμε σε αυτήν κατά προτεραιότητα έναντι άλλων τύπων σχέσεων. »

Με άλλα λόγια, amatonormativity είναι η ιδέα ότι ο καθένας θα πρέπει να εργαστεί προς την κατεύθυνση μιας ενιαίας ρομαντικής σχέσης, και ότι η σχέση αυτή είναι η πιο σημαντική.

Μερικοί άνθρωποι εκτιμούν το γάμο, και αυτό είναι ΟΚ. Αλλά άλλοι δεν τον εκτιμούν, και είναι άδικο να υπονοείται ότι η νομική αναγνώριση κάποιας σχέσης (εων) σημαίνει ότι οι άλλες είναι λιγότερο έγκυρες και λιγότερο σημαντικές.

Εν τέλει, ο γάμος είναι η κρατική αναγνώριση της σχέσης σας με κάποιον(α). Το κράτος δεν είναι σύντροφός σας στη σχέση, οπότε γιατί θα πρέπει να έχει λόγο στον καθορισμό του πόσο σημαντική είναι;

Από τη στιγμή που θα αμφισβητήσουμε την κεντρική σημασία του γάμου στις συζητήσεις μας για την αγάπη και τις σχέσεις, μπορούμε να αρχίσουμε να αποδεχόμαστε την ιδέα της πολυσυντροφικότητας.

***

Αυτοί οι ετεροκανονικοί μύθοι ευθύνονται σε μεγάλο βαθμό  για το ότι η πολυσυντροφικότητα θεωρείται από ορισμένους ως άκυρη, παράξενη, και ανώμαλη.

Και αυτοί οι μύθοι δεν βλάπτουν μόνο πολυσυντροφικούς ανθρώπους. Αποτελούν τμήμα μιας ετεροκανονικής κουλτούρας, η οποία βλάπτει τελικά μια μεγάλη μάζα ανθρώπων.

Για το λόγο αυτό, είναι επιτακτική ανάγκη να έχουμε συνείδηση  αυτών των μύθων και να τους αμφισβητούμε όταν εκδηλώνονται.

Αν και όταν οι άνθρωποι βιώνουν τη ρομαντική αγάπη,  οι εμπειρίες τους είναι ποικίλες. Αν θέλουμε να δημιουργήσουμε μια  μη-καταπιεστική κοινωνία ισότητας, πρέπει να θυμόμαστε μια απλή αλήθεια:

Δεν υπάρχει «σωστός» τρόπος για να αγαπάς.

Η Sian Ferguson είναι αρθρογράφος του Everyday Feminism, queer και πολυσυντροφική, Νοτιοαφρικανή φεμινίστρια με καταγωγή από το Cape Town. Σπουδάζει Αγγλικά και Ανθρωπολογία στο Rhodes University του Grahamstown.

Πηγή: http://everydayfeminism.com/2015/10/monogamy-myths-polyamory/

Ελεύθερη απόδοση στα ελληνικά: polyamory gr
* “amatonormativity” Σύνθετη λέξη από το Λατινικό amo (αγαπώ, ερωτεύομαι) και τη λέξη normativity που σημαίνει κανονικότητα. Αναφέρεται στην κοινωνική επιβολή των ερωτικών σχέσεων ως τη βασική σχέση που “είναι φυσικό”να επιδιώκουν οι άνθρωποι σε όλο τον κόσμο κατά προτεραιότητα έναντι άλλων μορφών σχέσεων και προωθεί το μονογαμικό μοντέλο σχέσης. Δεν υπάρχει δόκιμη απόδοση της στα ελληνικά.


ΒΙΒΛΙΟΠΡΟΤΑΣΕΙΣ: Σανατόπια Η αναρχική κοινωνία από τη θεωρία στην πράξη

ΕΥΣΤΡΑΤΙΟΣ ΤΖΑΜΠΑΛΑΤΗΣ,Σανατόπια Η αναρχική κοινωνία από τη θεωρία στην πράξη*

commune

Στο βιβλίο αυτό που αποτελεί μετεξέλιξη επιστημονικής εργασίας ο συγγραφέας επιχειρεί να στοχαστεί πάνω στο πως θα ήταν οργανωμένη κοινωνικά και χωροταξικά μια κοινωνία χωρίς κράτος και καπιταλισμό με ομοσπονδιακές και ελευθεριακές δομές σε όλυς τους τομείς της ζωής από τη διαχείριση των προβλημάτων όλης της κοινότητας μέχρι τις διαπροσωπικές σχέσεις των ανθρώπων. Πως θα μπορούσαν να οργανωθούν κοινότητες με μέσα μεταφοράς και κτίρια φιλικά στο περιβάλλον, που οι αποφάσεις θα λαμβάνονται από γενικές συνελεύσεις, που τα μέσα παραγωγής θα ανήκουν στην κοινότητα, κλπ.

Πέρα από τυχόν ενστάσεις αυτό που έχει ενδιαφέρον από τη σκοπιά της πολυσυντροφικότητας είναι ότι ο συγγραφέας επιλέγει να αφιερώσει ένα σημαντικό τμήμα του βιβλίου του στην κριτική της μονογαμικής πυρηνικής οικογένειας υποστηρίζοντας ότι το ξεπέρασμα της σημερινής υποχρεωτικής μονογαμίας αποτελεί προϋπόθεση για τη δημιουργία μιας κοινωνίας ισότητας. Παραθέτουμε ένα απόσπασμα από το υποκεφάλαιο με το χαρακτηριστικό τίτλο: «Μονογαμική οικογένεια: η αρχή της καταπίεσης»

«Η εδραίωση της κυριαρχίας του άντρα πάνω στη γυναίκα, η ατομική ιδιοκτησία, η διαίρεση της κοινωνίας σε τάξεις και οι ιεραρχικές οικογενειακές δομές δε θα μπορούσαν να εμφανιστούν αν πρώτα δεν έμπαινε σε εφαρμογή το καταπιεστικό μοντέλο της μονογαμικής οικογένειας. Οι ανθρώπινες κοινωνίες έχουν να μας προσφέρουν ποικίλα παραδείγματα οικογενειακών μοντέλων τα οποία με τη σειρά τους μας οδηγούν σε δομές ελεύθερης σεξουαλικότητας, όπως μας το αποδεικνύει η εφαρμογή της πολυανδρίας και της πολυγαμίας στις μητριαρχικές κοινωνίες.»

Ο Τζαμπαλάτης χρησιμοποιώντας το κλασσικό βιβλίο του Ένγκελς αλλά και μελέτες του Βίλχεμ Ράϊχ και ανθρωπολόγων ασκεί κριτική στην πυρηνική μορφή οικογένειας και προτείνει το ξεπέρασμα της από κοινοβιακές μορφές συμβίωσης που θα βασίζονται στον ελεύθερο έρωτα. Πέρα από τα ζητήματα των ανθρώπινων σχέσεων το βιβλίο ασχολείται με την εκπαίδευση, την αξιοποίηση φιλικών στο περιβάλλον μορφών ενέργειας,τα μέσα μεταφοράς, την κατανομή του πληθυσμού, τις ηθικές αξίες μιας ελεύθεριακής κοινωνίας και κυρίως τον χωροταξικό σχεδιασμό της. Το βιβλίο μάλιστα συνοδεύεται από CD με αρχιτεκτονικά σχέδια των κτιρίων και των κοινόχρηστων χώρων μιας τέτοιας κοινότητας ενώ ο συγγραφέας δε διστάζει να προτείνει και συγκεκριμένο μέρος της Ελλάδας που θεωρεί πρόσφορο για να γίνει ένα πρώτο πείραμα για τέτοιες μορφές κοινωνικής οργάνωσης.

Ένα βιβλίο που αξίζει να διαβαστεί ως μια άσκηση της σκέψης πάνω στην ουτοπία αφού όπως αναφέρει και ο συγγραφέας στην εισαγωγή του βιβλίου χρησιμοποιώντας τα λόγια του Λεφέβρ:»Σήμερα περισσότερο από ποτέ δεν υπάρχει σκέψη δίχως ουτοπία».

Καλή ανάγνωση!

* Το βιβλίο αυτό κυκλοφόρησε το 2014-2015 από τις εκδόσεις νησίδες και αποτελεί εμπλουτισμένη εκδοχή της διπλωματικής εργασίας του Ευστράτιου Τζαμπαλάτη με αρχικό τίτλο: «Κοινόβια, για μια ιδανική κοινωνία στην πράξη» με επιβλέποντα καθηγητή τον Ιορδάνη Στυλίδη που παρουσιάστηκε στην Αρχιτεκτονική Βόλου το Μάρτιο του 2011.


Εξουσία και Σεξουαλικότητα: εισαγωγικές δοκιμές σε μια συζήτηση

Ένα πολύ ενδιαφέρον άρθρο του Σωτήρη Λυκουργιώτη που μεταξύ άλλων εξετάζει τους τρόπους επιβολής της υποχρεωτικής μονογαμίας στις καπιταλιστικές κοινωνίες και την αξία ενός κινήματος για τη σεξουαλική απελευθέρωση σήμερα

*δημοσιεύτηκε στο τρίτο τεύχος της πολιτικής επιθεώρησης Κοινωνικός Αναρχισμός

mumbaimeri_6stills_700x372

«Η ανάπτυξη της γυναίκας, η ελευθερία της, η ανεξαρτησία της, πρέπει να είναι αποτέλεσμα των δικών της ενεργειών. Πρέπει να αρνηθεί το δικαίωμα οποιουδήποτε άλλου πάνω στο σώμα της, να αρνηθεί να κάνει παιδιά παρά μόνο αν τα θέλει, να αρνηθεί να υπηρετήσει τον θεό, το κράτος, την κοινωνία, τον σύζυγο κλπ. Να ελευθερώσει τον εαυτό της από το φόβο της κοινής γνώμης και της κοινής καταδίκης. Μόνο αυτά θα την ελευθερώσουν, όχι η ψήφος», Έμμα Γκόλντμαν

 

εισαγωγή

Τα τελευταία χρόνια γίναμε μάρτυρες αυτού που ήδη γνωρίζαμε από τα διδάγματα της δεκαετίας του ’30· πως ο φασισμός σε περιόδους κρίσης γίνεται η ασπίδα των καπιταλιστικών αναδιαρθρώσεων. Όμως, η τεράστια μεταφορά πλούτου και θεσμικής ισχύος και οι κολοσσιαίες οικονομικές επιπτώσεις τους στην εργατική τάξη δεν ήταν η μοναδική συνιστώσα. Η διάχυση μιας βαθιάς φασιστικής ιδεολογίας ήταν και παραμένει ένα ανεπούλωτο τραύμα στο σώμα της κοινωνίας με τραγικές συνέπειες (αν το κίνημα αντίστασης δεν απαντήσει δυναμικά).

Μόνο μέσα στη χρονιά που μας πέρασε τα καταγεγραμμένα περιστατικά βίας κατά των γυναικών αυξήθηκαν κατά 47% ενώ, συνολικά, η εκτίμηση για την τριετία 2010-2013 δείχνει να έχουν τριπλασιαστεί[1]. Η βία κατά των ΛΟΑΤ ατόμων αναδύεται ακόμα και σε μητροπολιτικές περιοχές όπου, μέχρι πρότινος, κυριαρχούσαν οι δομές των κινημάτων αντίστασης. Παράλληλα, εμπειρικές έρευνες παρατηρούν την ταχύτατη επαναφορά παραδοσιακών σεξιστικών προτύπων συμπεριφοράς, όπως και μια ζωηρή αναβίωση σεξουαλικών ταμπού και απαγορεύσεων. Τα περιστατικά δημόσιας διαπόμπευσης τοξικοεξαρτημένων ατόμων λίγες μέρες πριν τις εκλογές (του 2012) με το πρόσχημα της «υγειονομικής προστασίας της οικογένειας» δεν είναι τα μόνα. Στην Ισπανία, ο Θαπατέρο επαναφέρει την ατζέντα της δικτατορίας του Φράνκο για τις εκτρώσεις, ενώ στη Ρωσία νόμοι απαγορεύουν τη δημόσια παρουσία των ΛΟΑΤ ατόμων. Διαφαίνεται, λοιπόν, αυτό που παρατηρήθηκε σχεδόν σε όλες τις κοινωνίες κάτω από συνθήκες ασφυκτικής κρίσης· πως συντελείται αθόρυβα μια νέα αντιδραστική αναδιαπραγμάτευση των έμφυλων ρόλων.

Σε αυτό το άρθρο, θα προσπαθήσουμε να ανιχνεύσουμε την ιστορική πηγή της έμφυλης καταπίεσης, εξετάζοντας τον ειδικό, ιστορικό ρόλο του κράτους και του καπιταλισμού της αγοράς. Διατρέχοντας τις εμπειρίες και τα θεωρητικά εργαλεία των κοινωνικών κινημάτων που εστίασαν στο ζήτημα, θα προσπαθήσουμε να διατυπώσουμε κάποιες αρχικές προτάσεις για μια σύγχρονη οπτική πάλης.

 

Πώς γεννήθηκε η πατριαρχία;

«Η γέννηση της ανισότητας τοποθετείται και συμπίπτει με την καταστροφή της μητριαρχίας, όπου ίσχυε ένα καθεστώς πρωτόγονης κοινοκτημοσύνης, και την επιβολή του πατριαρχικού τύπου κοινωνικής οργάνωσης», Φρίντριχ Ένγκελς

Θα αποτελούσε αποσιώπηση πρώτου μεγέθους αν δεν επισημαίναμε πως οφείλουμε τη συζήτηση για την καταπίεση μέσω του φύλου στο έργο του Φρίντριχ Ένγκελς.[2] Ο Ένγκελς, είναι ο πρώτος που συσχετίζει τη φυλετική ασυμμετρία[3] με την ταξική διαίρεση της κοινωνίας (αφού ουσιαστικά ιστορικοποιεί την πατριαρχία) και, έτσι, θεμελιώνει το αίτημα για την τελική άρση της – όρος που, από εκείνη τη στιγμή και μετά, δεσμεύει αποφασιστικά κάθε αίτημα ολιστικής αναθέσμισης της κοινωνίας σε εξισωτικές βάσεις. Αν η σύγκρουση ανάμεσα στα φύλα δεν είναι οντολογική αλλά ιστορική, τότε μια λύση συμμετρικής διαίρεσης της εργασίας μεταξύ ανδρών και γυναικών θα αποτελέσει τον όρο άρσης της πατριαρχίας ως πρωταρχική καταπίεση.

Με αυτό το κορυφαίας σημασίας έργο, ο Ένγκελς αναίρεσε πολλές θεμελιώδεις παραδοχές της αστικής επιστήμης και, ιδιαίτερα, εκείνες που αφορούσαν τον δήθεν αρχέγονο χαρακτήρα της πατριαρχικής οικογένειας, της ατομικής ιδιοκτησίας, της κρατικής εξουσίας, της κοινωνικής ανισότητας.[4] Ιχνηλατώντας τα ιστορικά αποτυπώματα της πατριαρχικής κοινωνίας και υιοθετώντας την υπόθεση μιας αρχαϊκής μητριαρχικής οργάνωσης των κοινωνιών[5] ο Ένγκελς σκιαγραφεί την ιστορική εξέλιξη των μορφών κοινωνικής οργάνωσης από τη βαθμίδα του πρωτόγονου κομμουνισμού στην πατριαρχία. Η ιστορική εμφάνιση της μονογαμίας συνδέεται με την υποδούλωση των γυναικών, αυτή με τη σειρά της με την ανάπτυξη της οικογένειας, της ατομικής ιδιοκτησίας και, εν συνεχεία, με τις μορφές ιεραρχικής εξουσίας.[6] Ο συγγραφέας εκκινεί από την παρατήρηση του Μόργκαν για τις πρωτόγονες κοινότητες ως συστήματα «ελευθερίας, ισότητας και αδελφότητας», για να προχωρήσει παρατηρώντας πως αυτές οι συλλογικότητες βασίζονται στο άμεσο μοίρασμα των προϊόντων μέσα στις μικρές ή μεγάλες κομμουνιστικές κοινότητες.[7] Ο καταμερισμός της εργασίας κατά φύλο, που υπάρχει και σε αυτές τις κοινωνίες, όχι μόνο δεν υποβάθμιζε τη θέση της γυναίκας αλλά, αντιθέτως, η κοινότητα, αναγνωρίζοντας την κομβική και ιερή[8] θέση της στη δημιουργία της ζωής, βάσιζε τη γενεαλογία της σε αυτή. Αυτή η μητρογραμμική[9] ξεδίπλωση των γενών, μαζί με την ιερή λατρεία γυναικείων γονικών θεοτήτων, σκιαγραφούν μια μητριαρχική[10] οργάνωση των κοινωνιών που, ως προς την οργάνωση της εργασίας τους, φαντάζουν εγγύτερες στο όραμα του σοσιαλισμού.

Η μετάβαση στην πατριαρχική δομή και στις ιεραρχικές σχέσεις θεσμικής εξουσίας που αυτή συνυποθέτει -αν και όχι ταυτόχρονη και σίγουρα όχι μονοσήμαντη ως προς τις αιτίες της- βασίστηκε στην ιστορική μετάβαση στις λεγόμενες πολεμικοπατριαρχικές κοινωνίες των γενών. Κινητήριος μοχλός αυτής της αλλαγής φαίνεται να είναι οι συνθήκες ακραίας έλλειψης αγαθών. Τέτοιες συνθήκες, κάτω από τις οποίες η γη παύει να είναι ο επίγειος παράδεισος της τροφοσυλλεκτικής αφθονίας, υπαγορεύουν τόσο τη νομαδική περιπλάνηση όσο και τον κυνηγετικό και κατακτητικό πόλεμο.[11] Αυτή η αλλαγή σημαίνει την ανατίμηση της πολεμικής σε ζωτικής σημασίας δραστηριότητα για την κοινότητα (αφού από αυτή κρίνεται η επιβίωσή της) και την οργανωτική αναμόρφωση της κοινωνίας με στρατιωτικούς όρους.[12]

Η μετάβαση, λοιπόν, από τη μητριαρχία στην πατριαρχία μπορεί να θεωρηθεί το ιστορικό κακό που ο Ένγκελς εντοπίζει σε αυτή τη φάση του ανθρώπινου πολιτισμού.[13] Στο σχήμα του Ένγκελς βρίσκουμε τη θέση ειδικά επεξεργασμένη και εστιασμένη στο ζήτημα της πατριαρχίας: «Η μετάβαση στην κομμουνιστική (μητριαρχική/εξισωτική) κοινωνία προϋποθέτει ιστορικά την ανάπτυξη πατριαρχικών μορφών κοινωνικής οργάνωσης που θα αναπτύξουν σε τέτοιο βαθμό τα μέσα παραγωγής ώστε να άρουν τις συνθήκες της αρχικής έλλειψης (αγαθών) που οδήγησαν στη δημιουργία τους».

Θα πρέπει, ωστόσο, να αποσαφηνίσουμε το ακριβές περιεχόμενο του όρου μητριαρχία. Συνηθίζουμε να σκεφτόμαστε (και γι’ αυτό δεν είναι άμοιρο ευθυνών ένα τμήμα του φεμινιστικού κινήματος) τη μητριαρχία ως μια απλή αντιστροφή κυριαρχίας, ως μια κοινωνία όπου οι κοινωνικοί πόλοι της πατριαρχίας έχουν αντιρροπισθεί. Αυτή όμως η μηχανιστική αντιστροφή των όρων κυριαρχίας είναι μια εντελώς εσφαλμένη, βαθιά πατριαρχική, εξουσιαστική εικόνα. Στην πραγματικότητα, η μητριαρχία χαρακτηρίζει το όραμα για ένα εντελώς διαφορετικό σύστημα κοινωνικής οργάνωσης· μια άλλη κοινωνία χωρίς ιεραρχικούς ή άλλους διαχωρισμούς. Πέραν, λοιπόν, από το πώς και το εάν η μητριαρχία υπήρξε ιστορικά, αυτή αποτελεί ένα κοινωνικοπολιτικό πρόταγμα, θεμελιωμένο σε αξιακή και όχι ιστορική βάση.

 

Η καπιταλιστική μεσολάβηση

Η καταπίεση στη βάση των έμφυλων διακρίσεων εντοπίζεται ιστορικά πολύ νωρίτερα από την ύπαρξη οποιασδήποτε μορφής κρατικής οργάνωσης όσο και από τον ίδιο τον καπιταλισμό. Η ανάπτυξη των νεωτερικών μορφών κράτους και αγοράς βρίσκουν στην ιστορική τους διαδρομή ήδη προ-διαμορφωμένες κοινωνικές σχέσεις καταπίεσης. Οι αστικές επαναστάσεις, ωστόσο, που αποτελούν τον φορέα αυτής της πολιτικής μετάβασης, ενώ υπόσχονται να άρουν πολλές από αυτές τις σχέσεις,[14] στην πραγματικότητα τις αναδιατάσσουν προς όφελος του νέου κοινωνικού νόμου, της αγοράς. Στη σύγχρονη (καπιταλιστική) ιστορία, γινόμαστε μάρτυρες αντιθέσεων που, ενώ προϋπάρχουν του καπιταλισμού, διαμεσολαβούνται αποφασιστικά από αυτόν με σκοπό την απρόσκοπτη ανάπτυξη και πορεία του. Με άλλα λόγια, η θεσμική οργάνωση της κοινωνίας συντηρεί και αναπαράγει την καταπίεση στη βάση του φύλου ακριβώς επειδή -και στον βαθμό που- αυτή εξυπηρετεί τις παραγωγικές αναγκαιότητες του κεφαλαίου.

Ο Max Horkheimer επεσήμανε μια κρίσιμη συνιστώσα του ζητήματος, η οποία χαρακτηρίζει την ιστορική μετάβαση στη νεωτερικότητα. Ο ερχομός της σύγχρονης αστικής κοινωνίας, που υποτίθεται ότι ταυτίζεται με την ανάδυση της υποκειμενικότητας, εμπεριέχει μια αντίφαση. Στην πραγματικότητα, αυτό που απελευθερώνεται δεν είναι το ξεχωριστό άτομο, αλλά η αστική οικογένεια[15]. Έτσι, η οικογένεια, ένας φεουδαρχικός θεσμός βασισμένος στην αρχή του «αίματος», παραμένει ως θεμέλιο της νέας αστικής κοινωνίας. Με την αυστηρή σημασία της λέξης, μας λέει ο Horkheimer, δεν υπάρχει αστική οικογένεια· αυτή καθαυτή είναι μια αντίφαση της ατομιστικής αρχής – ωστόσο, είναι μια απαραίτητη αντίφαση. Ο άνδρας, απελευθερωμένος από την εργασία σε ξένα σπίτια, έγινε κύριος στο δικό του. Τα παιδιά, όμως, και οι γυναίκες θα παραμείνουν σκλάβοι μέχρι τις αρχές του 20ού αιώνα. Η «απαραίτητη» αυτή καταπίεση του μεγαλύτερου μέρους του πληθυσμού από τον άνδρα (μεμονωμένο αστό επιχειρηματία ή εργάτη) καθορίζει και το νέο ιδεολογικό βάρος του θεσμού στη νέα εποχή. Έτσι, όσο περισσότερο έδαφος χάνει η οικογένεια ως ουσιαστική οικονομική μονάδα, τόσο περισσότερο τονίζεται η παραδοσιακή της μορφή.

Η Silvia Federici κάνει μια πολύ σημαντική παρατήρηση για τον σύγχρονο καπιταλισμό και τη σχέση του με την υποδούλωση των γυναικών. Αντίθετα προς την, κοινώς διαδεδομένη, αντίληψη πως η έμφυλη καταπίεση είναι κατάλοιπο της φεουδαρχίας, η Federici εισάγει μια εντελώς αντίστροφη εικόνα. Στις επιτόπιες μελέτες της στη Νιγηρία, μεσούσης της οικονομικής κρίσης που πέρασε η χώρα στα μέσα της δεκαετίας του ’80, παρατήρησε πως, μαζί με τις ταχύτατες καπιταλιστικές αναδιαρθρώσεις και τον «εκσυγχρονισμό» της παραγωγής που επέβαλε και εκεί το ΔΝΤ, έγινε μια συστηματική προσπάθεια περαιτέρω υποβιβασμού της θέσης της γυναίκας μέσα στην παραγωγή. Αυτό επιτεύχθηκε με την εκκίνηση μιας εκστρατείας μισογυνισμού που ζωντάνεψε ξανά προκαταλήψεις και πρότυπα, τα οποία υποτίθεται πως είχαν χαθεί στο ιστορικό βάθος του μεσαίωνα. Με άλλα λόγια, όποια δικαιώματα κέρδισαν οι γυναίκες στην εργασία και την κοινωνική ζωή την εποχή της καπιταλιστικής ευημερίας, την εποχή της οικονομικής ερημοποίησης χάθηκαν ξανά. Η παρατήρησή της είναι κρίσιμη γιατί, κόντρα σε κάθε φιλελεύθερη αφήγηση, συνδέει αποφασιστικά το ζήτημα της γυναικείας χειραφέτησης με την αναγκαιότητα της συνολικής κοινωνικής χειραφέτησης. Το σώμα, λέει η Federici, για τις γυναίκες στην καπιταλιστική κοινωνία έχει γίνει ό,τι το εργοστάσιο για τους άρρενες μισθωτούς εργάτες: το κύριο πεδίο της εκμετάλλευσης και της αντίστασής τους, καθώς το γυναικείο σώμα έγινε αντικείμενο οικειοποίησης από το κράτος και τους άνδρες και υποχρεώθηκε να λειτουργεί ως μέσο αναπαραγωγής και συσσώρευσης της εργασίας. Θα ήταν περιττό φαντάζομαι να αναφέρω την πλήρη επιβεβαίωση του σχήματός της για την Ελλάδα του σήμερα, όπου τα τέσσερα χρόνια εργασιακής εξαθλίωσης και λιτότητας έχουν επιφέρει μια άνευ προηγούμενου επιστροφή πατριαρχικών και σεξιστικών κοινωνικών προτύπων, με την οικογενειακή και θεσμική βία ενάντια στις γυναίκες και τα λοατ άτομα να έχει αυξηθεί κατακόρυφα.

Η φροϊδομαρξιστική συμβολή

Το θεωρητικό νήμα της πραγμάτευσης του Ένγκελς παραλαμβάνει στις αρχές του 20ού αιώνα το ρεύμα του φροϊδομαρξισμού και, ειδικότερα, ο Βίλχεμ Ράιχ. Εκπαιδευμένος ψυχαναλυτής και μέλος τους γερμανικού κομμουνιστικού κόμματος,[16] ο Ράιχ έρχεται αντιμέτωπος με τα αποκαρδιωτικά γεγονότα των πρώτων δεκαετιών του 20ού αιώνα και, πιο συγκεκριμένα, με την άνοδο του φασιστικού φαινομένου στην Ευρώπη. Γιατί οι μάζες κινούνται προς τους δυνάστες τους; Το απλό ψυχαναλυτικό σχήμα δεν μπορούσε να απαντήσει ικανοποιητικά. Ο Ράιχ επιχειρεί τη σύνδεση του μαρξισμού με την ψυχανάλυση. Στόχος είναι να ιστορικοποιηθεί διαλεκτικά η ίδια η παρόρμηση, με τελικό σκοπό την κίνηση των ανθρώπων προς τη ελευθερία. Γιατί, μπορεί ο μαρξισμός να ανέδειξε τα πραγματικά συμφέροντα των καταπιεσμένων, ωστόσο αυτοί, αντιδρώντας φαινομενικά ενάντια στον εαυτό τους, στρέφουν το δυναμικό της επιθυμίας τους αντίθετα στα πρακτικά τους συμφέροντα. Τι είναι αυτό που μεσολαβεί μεταξύ της πραγματικότητας και της ανθρώπινης πράξης; Τι μεσολαβεί μεταξύ αντίληψης και συνείδησης; Ο μαρξισμός δεν έχει εργαλεία ερμηνείας του ψυχισμού.

Ο Ράιχ ξεκινά με την τυπική διάκριση του Φρόιντ μεταξύ ανάγκης και επιθυμίας. Αν η πρώτη αντιπροσωπεύει το βιολογικό επίπεδο (τη βιολογική ανάγκη) η δεύτερη αντιπροσωπεύει το ψυχικό. Η επιθυμία, στο εξελικτικό σχήμα του Φρόιντ, είναι αυτό που δημιουργεί τη συνείδηση, ο αντιπρόσωπος της ανάγκης στο ψυχικό επίπεδο. Η επιθυμία, όμως, δεν είναι απλή αντανάκλαση της ανάγκης. Μια θεωρία των αναγκών δεν μπορεί να ερμηνεύσει επαρκώς (πολύ δε περισσότερο να ικανοποιήσει) τις ανθρώπινες επιθυμίες. Ο Ράιχ σκέπτεται πως μια θεωρία της ανθρώπινης απελευθέρωσης οφείλει να διαγνώσει τις ειδικές πολιτισμικές στρεβλώσεις τις οποίες έχει υποστεί η επιθυμία μέσα στον χρόνο, και οι οποίες την οδηγούν στην αντιστροφή της ηδονής. Η σκέψη του οδηγείται στη χαρακτηροανάλυση. Οι αιώνες κοινωνικής εξέλιξης που προηγήθηκαν, έχουν διαμορφώσει κοινωνικούς τύπους συμπεριφοράς σαδομαζοχιστικού χαρακτήρα,[17] με αποτέλεσμα να έλκονται, αφενός, από αυταρχικές πολιτικές φιγούρες και, αφετέρου, να τοποθετούν το θετικό δυναμικό της επιθυμίας τους πάνω στον πόνο.

Στη Γενεαλογία της Ηθικής, ο Νίτσε είναι καταπέλτης για τον πολιτισμό που καταστέλλει τις ανθρώπινες επιθυμίες επιβάλλοντας ενοχές -τις οποίες, εν συνεχεία, η κοινωνία εξωτερικεύει- με σκοπό την εγκαθίδρυση αυταρχικών μορφών εξουσίας και ιδιοκτησίας. Ο Φρόιντ είναι απαισιόδοξος συνολικότερα για τον πολιτισμό.[18] Η εξέλιξη της ανθρωπότητας χαρακτηρίζεται ως μια διαδικασία τεχνολογικής προόδου αλλά, ταυτόχρονα, και ως μια πορεία συνεχών απωθήσεων, στρεβλώσεων τις επιθυμίας, εντεινόμενων παθολογιών. Ο Φρόιντ ανάγει την πατριαρχία στην απαρχή της ανθρωπότητας.[19] Παρά το γεγονός ότι στην αφήγησή του διαγράφεται μια μικρή ιστορική σχισμή από την οποία περνάει το φως της ιστορίας, και παρά το γεγονός ότι στο Άνδρας Μωυσής[20] ουσιαστικά ιστορικοποιεί την πατριαρχία, παραμένει διστακτικός να διατυπώσει το αίτημα άρσης της. Ο Φρόιντ ίσως δείχνει να τρομάζει μπροστά στις έσχατες συνέπειες της θεωρίας του.

Ο Ράιχ, απεναντίας, όχι μόνο δεν έχει τέτοιους δισταγμούς, αλλά περνά γρήγορα και σε πολιτικές πρακτικές της θεωρίας του, μέσω των προγραμμάτων σεξουαλικής απελευθέρωσης που εισηγείται σε ομάδες της νεολαίας του κομμουνιστικού κόμματος[21]. Η απελευθέρωση της ερωτικής επιθυμίας στους νέους, η άρση των απαγορεύσεων και η πάλη ενάντια στην πατριαρχία και την καταπίεση των γυναικών προβάλλεται ως η πολιτική λύση ενάντια στον ναζισμό. Για τον Ράιχ, ο πολιτισμός των απαγορεύσεων οδηγεί, όπως είδαμε, στη διαμόρφωση σαδομαζοχιστικών χαρακτήρων που αδυνατούν να προσανατολιστούν στην ισότητα και την αυτονομία, αφού η επιθυμία τους έχει παραμορφωθεί σε τέτοιο βαθμό που να επιδιώκει είτε να καταπιέζεται είτε να καταπιέζει. Η σεξουαλική απελευθέρωση είναι η απελευθέρωση της επιθυμίας και αυτή, με τη σειρά της, είναι η προϋπόθεση για την πάλη των ανθρώπων ενάντια στον καπιταλισμό και όλες τις μορφές αλλοτρίωσης. Το πρόγραμμα του Ράιχ είναι ένα πρόγραμμα που, όχι μόνο συνδέει αποφασιστικά τον μαρξισμό με την ψυχανάλυση, αλλά και το επαναστατικό πολιτικό κίνημα με το κίνημα της σεξουαλικής απελευθέρωσης.

Κοινωνικά κινήματα της δεκαετίας του ’60

Οι ιδέες του Ράιχ, του Μαρκούζε και των διαδόχων της φροϊδομαρξιστικής σχολής επηρεάζουν αποφασιστικά τα νέα κοινωνικά κινήματα, που αναδύονται μέσα στη γενιά της αμφισβήτησης. Η συμβολή αυτής της θεωρητικής γραμμής είναι καθοριστική όχι μόνο για τις κοινωνικές διεκδικήσεις στη βάση του φύλου, αλλά για τα κινήματα ανατροπής εν γένει. Μέσα στην πανσπερμία των μορφών αντίστασης και πάλης (αντιπολεμικό, κίνημα φυλετικών διακρίσεων, αντιαποικιοκρατικό, φοιτητικό, χίπις κ.τ.λ), οι βασικές αιχμές τους εστιάζουν στα ποιοτικά χαρακτηριστικά της ζωής. Αναδύεται μια πολιτική και πολιτιστική μάζα αντίστασης, η οποία αμφισβητεί τα θεμέλια του καπιταλισμού, διευρύνοντας το κριτικό οπλοστάσιο του κινήματος περισσότερο από ποτέ. Παρόλο που κρίνουμε, εκ των υστέρων, ότι τα κινήματα αυτά ηττήθηκαν στρατηγικά, μη μπορώντας να μετουσιωθούν σε διαρκή και αποφασιστικά επαναστατικά κινήματα, η παρακαταθήκη που άφησαν, τόσο στη θεωρία όσο και στις μορφές πάλης, είναι αδιαμφισβήτητη.

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον των κοινωνικών κινημάτων[22] αναδύεται και η λεγόμενη δεύτερη φάση του φεμινιστικού κινήματος,[23] μετά τη στρατηγική ήττα[24] της λεγόμενης πρώτης φάσης. Καθοριστικό ρόλο έπαιξε, ασφαλώς, το κίνημα για τα δικαιώματα των ομοφυλοφίλων στις δυτικές πολιτείες των ΗΠΑ και στην Ευρώπη. Το ομοφυλοφιλικό κίνημα που ξεπηδά εκείνη την περίοδο, επιχειρεί να ξαναβρεί το χαμένο νήμα του φεμινισμού, ριζοσπαστικοποιώντας τόσο τη θεωρία όσο και την πρακτική του. Εδώ, το αίτημα γίνεται η ίδια η ζωή ως ελεύθερη πρόσβαση στον δημόσιο χώρο. Τα ομοφυλόφιλα άτομα έχουν μεν δικαίωμα ψήφου, αλλά υφίστανται μια σειρά από τρομακτικούς περιορισμούς σε όλες τις πτυχές της ζωής τους. Το κίνημα αποκτά γόνιμους διαύλους με το νεολαιίστικο κίνημα της σεξουαλικής απελευθέρωσης. Η όσμωση φέρνει καινοτόμες θεωρητικές επεξεργασίες και ριζοσπαστικές πολιτικές πρακτικές.

Αυτή η μετάβαση, όπως ήταν λογικό, είχε μια σειρά συνεπειών και σε θεωρητικό επίπεδο, με βασικότερη τη μεταπήδηση του ενδιαφέροντος από το υποκείμενο διεκδίκησης γυναίκα στο ευρύτερο υποκείμενο φύλο. Με τη μετατόπιση του ενδιαφέροντος από τη γυναίκα στο φύλο εισάγεται στρατηγικά η διάκριση βιολογικό φύλο/κοινωνικό φύλο (sex/gender) – με το πρώτο να θεωρείται ότι αποτελεί το «φυσικό» υπόβαθρο πάνω στο οποίο κατασκευάζεται το δεύτερο. Οι φεμινίστριες επιδιώκουν να δώσουν έμφαση, σε θεωρητικό αλλά και σε πολιτικό επίπεδο, στην έννοια του κοινωνικού φύλου, προκειμένου να τονίσουν τον ρόλο των κοινωνικών και πολιτισμικών διαδικασιών και πρακτικών που κατασκευάζουν και οριοθετούν την έμφυλη ταυτότητα «γυναίκα», προσπαθώντας, ταυτόχρονα, να υποβαθμίσουν και να μειώσουν τη σημασία και τον ρόλο του λεγόμενου «βιολογικού φύλου». Η θέση αυτή διαμορφώνει μια στρατηγική αντίστασης στην άποψη που θα υποστήριζε ότι «η βιολογία είναι πεπρωμένο», τον λεγόμενο και ως βιολογικό καθορισμό. Αυτή η μετατόπιση σημαίνει, επίσης, ότι το κίνημα δεν είχε ως σκοπό απλώς και μόνο να προσθέσει ένα καινούργιο αντικείμενο μελέτης στα ήδη υπάρχοντα, αλλά να διευρύνει την οπτική του, αναθεωρώντας ριζικά τα καθιερωμένα μοντέλα ανάλυσης και έρευνας, θέτοντας ερωτήματα από τη σκοπιά του φύλου και, παράλληλα, της ίδιας της ανθρώπινης σεξουαλικότητας ως δυναμική αλληλεπίδραση όλων των «φύλων» και όχι μόνο της καταπίεσης των γυναικών.

Αυτή η θεωρητική «διολίσθηση» είχε τόσο θετικές όσο και αρνητικές συνέπειες. Οι τελευταίες, εντοπίζονται στο γεγονός πως το κύριο θεωρητικό και κινηματικό βάρος περιορίστηκε στα κινήματα των ομοφυλοφίλων και των λεσβιών, με αποτέλεσμα το φεμινιστικό κίνημα είτε να ενσωματωθεί πλήρως είτε να εξαφανιστεί. Στο επίπεδο, δηλαδή, της τυπικής μαζικότητας και της κοινωνικής καταγραφής παρατηρήθηκε μια ιστορική ήττα. Παρόλο που, όπως είδαμε, στόχος ήταν η θεωρητική διεύρυνση, αυτή δεν κατανοήθηκε επαρκώς από ευρύτερα υποκείμενα και, έτσι, στις αρχές της δεκαετίας του ’70 περιχαρακώθηκε ασφυκτικά. Οι θετικές όψεις εντοπίστηκαν, κυρίως, σε θεωρητικό επίπεδο, καθώς η επικέντρωση στο φύλο (δηλαδή στη σεξουαλική ταυτότητα) ξεπέρασε έναν σκόπελο, στον οποίο το φεμινιστικό κίνημα είχε πέσει για δεκαετίες: τον βιολογικό καθορισμό. Η επικέντρωση στο ζήτημα της γυναικείας φύσης από το φεμινιστικό κίνημα τις πρώτες δεκαετίες της ζωής του, αποτέλεσε τη βασική αιτία του θεωρητικού του μαρασμού και της πολιτικής του ενσωμάτωσης. Το κίνημα της πρώτης φάσης, επικεντρωμένο στα διαφορετικά βιολογικά χαρακτηριστικά, ουσιαστικά δικαίωνε με τρόπο αντίστροφο αιώνες καταπίεσης και διαχωρισμού. Ταυτόχρονα, μέσα από αυτό το θεωρητικό σφάλμα, οδηγήθηκε στο να προβάλει μέσω των αιτημάτων του μια «ανδρική» αυτοεικόνα στη γυναίκα, μετατρέποντας την όποια νίκη σε αιτήματα (π.χ. το δικαίωμα στην εργασία για τις γυναίκες) και σε ακόμα μεγαλύτερη υποδούλωση, αφού όλες οι άλλες προϋποθέσεις της καταπίεσης ήταν ακόμα παρούσες. Αντίθετα, οι θεωρίες της δεύτερης φάσης πάλεψαν ενάντια στον βιολογικό καθορισμό της ταυτότητας, διαχωρίζοντας πλήρως το βιολογικό φύλο από τη σεξουαλική ταυτότητα. Έτσι, το βάρος έπεσε στην πολλαπλότητα της ανθρώπινης επιθυμίας, που είναι καταστατικά συνδεδεμένη με την επιθυμία για απελευθέρωση από όλα τα δεσμά και όλους τους περιορισμούς.

 

Ποιο είναι τελικά το περιεχόμενο της σεξουαλικής απελευθέρωσης;

«Κάθε είδους περιφρόνηση του σεξ, κάθε βρώμισμά του μέσω της έννοιας ακάθαρτο, είναι κατ’ εξοχήν έγκλημα κατά τη ζωής»

Φ. Νίτσε

Αφήσαμε, ίσως, στο περιθώριο της εξιστόρησής μας για το ομοφυλοφιλικό ρεύμα, το κίνημα που έθεσε το αίτημα μιας συνολικότερης άρσης των περιορισμών της επιθυμίας διαμέσου του γενικού προτάγματος: σεξουαλική απελευθέρωση. Είδαμε ότι προπομπός αυτού του κινήματος ήταν οι πειραματισμοί του Β. Ράιχ και η όσμωση μαρξισμού και ψυχανάλυσης. Θα μπορούσε κανείς να ισχυριστεί πως το κίνημα της σεξουαλικής επανάστασης δεν μπορεί να συγκριθεί σε διάρκεια και κατακτήσεις με το κίνημα των ομοφυλοφίλων ούτε με το κίνημα των γυναικών. Είναι, όμως, επιτακτικό να δούμε πως η πολιτική ουσία αυτού του κινήματος είναι αξεπέραστη για έναν απλό λόγο. Ότι είναι το πρώτο πολιτικό κίνημα που, ξεπερνώντας την περιχαράκωση των ταυτοτήτων φύλου, έθεσε το ζήτημα της σεξουαλικής απελευθέρωσης ως συνολικό-πανκοικωνικό ζητούμενο και προϋπόθεση μιας άλλης κοινωνίας. Γιατί, όπως ήδη τονίσαμε, οποιαδήποτε διεκδίκηση δεν ξεπερνά το μερικό του αιτήματος που εμπεριέχει η στενή ταυτότητα, είναι καταδικασμένο να υπαναχωρήσει στο σαθρό έδαφος της ρητορείας των δικαιωμάτων.[25]

Ποιο είναι, όμως, το περιεχόμενο του αιτήματος για σεξουαλική απελευθέρωση; Σίγουρα το περιεχόμενο του όρου δεν έχει καμιά ειδική σχέση με το αίτημα απελευθέρωσης της σεξουαλικής πρακτικής, καθώς αυτή είναι ήδη τυπικά ελεύθερη μέσα στα φιλελεύθερα καθεστώτα. Ωστόσο, αυτή είναι μια φαινομενικά ελεύθερη πρακτική η οποία προκαθορίζεται από κοινωνικές νόρμες ενώ, σε μεγάλο βαθμό, περιχαρακώνεται από μηχανισμούς παραγωγής απαγορεύσεων. Ο μη καθορισμός αυστηρών ταυτοτήτων και προτύπων συμπεριφοράς -οι οποίες μοιράζουν εκ των προτέρων ρόλους και σεξουαλικές διασυνδέσεις μέσα στην ταξικά διαιρεμένη κοινωνία της αγοράς-, ο μη καθορισμός της σεξουαλικής επιλογής και πρακτικής (στοιχεία που συγκροτούν την ταυτότητα) από τις μορφές κοινωνικής και θεσμικής εξουσίας, η κατάκτηση της ελευθερίας επιλογής, η άρση της φαντασιακής εικόνας της σεξουαλικής ιδιοκτησίας, των αστικών συμβάσεων του ετεροφυλόφιλου γάμου, η ελεύθερη σχέση χωρίς θεσμικούς καθορισμούς, η ελεύθερη κοινοτιστική και πολυγαμική συμβίωση, και όλα τα παραπάνω σε συνδυασμό με την πάλη ενάντια σε εξουσιαστικές (σαδιστικές) μορφές εξουσίας (π.χ. φασισμός, σύγχρονο ολοκληρωτικό κράτος) και μηχανισμούς χειραγώγησης, ήταν οι άμεσοι στόχοι και πειραματισμοί που έθεσε το κίνημα της σεξουαλικής επανάστασης από τη δεκαετία του ’60.

Σεξουαλικός καταναλωτισμός

Για πολλούς/ες που παρωθούνται, εν μέρει, από πουριτανικά αντανακλαστικά, το κίνημα της σεξουαλικής επανάστασης όχι μόνο δεν άφησε καμία παρακαταθήκη αλλά, αντίθετα, βοήθησε τον καπιταλισμό της αγοράς, ενσωματώνοντας τη βασική του επιδίωξη για ερωτική ελευθερία σε μια αδιέξοδη και αγοραία σεξουαλική «ακολασία», που χαρακτηρίζει τις δεκαετίες που ακολούθησαν. Με άλλα λόγια, ο σύγχρονος -αν μου επιτρέπεται ο όρος- σεξουαλικός καταναλωτισμός προβάλλεται ως φυσικό επακόλουθο των κινημάτων που προαναφέραμε. Κατά τη γνώμη μας, όμως, έχει εντελώς διαφορετική προέλευση και στόχευση. Η καταγωγή του εντοπίζεται όχι στη δεκαετία του ’60 αλλά τουλάχιστον δύο δεκαετίες νωρίτερα, με την άνοδο των μαζικών μέσων διασκέδασης και κουλτούρας. Όπως έχουμε αναλύσει,[26] η άνοδος της μαζικής κουλτούρας είχε μια σειρά από επιπτώσεις σε όλους τους τομείς της ζωής. Η ρύθμιση των σεξουαλικών σχέσεων, ο αρχαιότερος και κομβικότερος θεσμός κοινωνικής οργάνωσης, δεν θα μπορούσε να μείνει ανεπηρέαστος.

Η ανακατασκευή όλων των μορφών της κοινωνικής ζωής σε έννομες σχέσεις κατά τα πρότυπα της εμπορικής συναλλαγής (που έφερε ο καπιταλισμός), η επέκταση αυτής της σχέσης σε κάθε πτυχή της ζωής (που έφερε και φέρνει ο ολοκληρωτισμός) δεν θα μπορούσε να μην αλώσει και τις σεξουαλικές σχέσεις. Έτσι, η πλήρης εμπορευματοποίηση του ανθρώπινου σώματος έφερε μια νέα μορφή αγοραιοποίησης του έρωτα, που προβλήθηκε ως, δήθεν, σεξουαλική ελευθερία – τον σεξουαλικό καταναλωτισμό. Φυσικά, ο σεξουαλικός καταναλωτισμός έχει τόση σχέση με την ελευθερία όση έχει και ο πολιτικός του πατέρας, ο φιλελευθερισμός. Πρόκειται, δηλαδή, για μια επίπλαστη μορφή «απελευθέρωσης» που δεν αίρει τις σχέσεις εκμετάλλευσης, προσφέροντας εικονική ελευθερία, και συναρθρώνεται τέλεια με τη νέα μορφή καταναλωτικής κοινωνίας των ομοιωμάτων που ζούμε εδώ και δεκαετίες. Ο σεξουαλικός καταναλωτισμός αποτελεί ένα ακόμα βήμα της καπιταλιστικής ολοκλήρωσης, αφού η εμπορευματική συναλλαγή περνά στο βαθύτερο υπόστρωμα του ψυχισμού, στο επίπεδο της ερωτικής επιθυμίας. Η μετατροπή της σεξουαλικής επιθυμίας σε εμπόρευμα και του έρωτα σε κατανάλωση δημιουργεί κλειστά στερεότυπα, που αποκλείουν οικονομικά και κοινωνικά. Έτσι, αντί να απελευθερώνει υποδουλώνει, αντί να κοινωνικοποιεί γκετοποιεί, καταστέλει και εξευτελίζει οτιδήποτε διαφέρει (τα ακριβώς αντίθετα, δηλαδή, απ’ όσα αιτήθηκε η σεξουαλική και κοινωνική απελευθέρωση). Όπως έχουμε συζητήσει ξανά, αυτή η στρατηγική βασίστηκε στην αντιστροφή της ψυχαναλυτικής πρακτικής από μια αυτοθεραπευτική μεθοδολογία απελευθέρωσης σε έναν μηχανισμό παραγωγής νευρώσεων για τους σκοπούς της διαφήμισης και της πολιτικής προπαγάνδας.[27] Βλέπουμε, λοιπόν, πως, ενώ η σεξουαλική απελευθέρωση προκύπτει από τη συνένωση μαρξισμού και ψυχανάλυσης, ο σεξουαλικός καταναλωτισμός προκύπτει από τη συνένωση του φιλελευθερισμού της αγοράς με τη μαζική κουλτούρα (ή αντεστραμμένη ψυχανάλυση).

Ο σεξουαλικός καταναλωτισμός αποτελεί, έτσι, ταυτόχρονα έναν κολοσσιαίο μηχανισμό χειραγώγησης, καθώς στοχεύει στη στρέβλωση των βασικών επιθυμιών της ανθρώπινης ψυχής προς όφελος της διαφήμισης. Είναι ένας μηχανισμός παραγωγής νευρώσεων, όπως θα έλεγε ο Έριχ Φρομ· μια τεράστια βιομηχανία παραγωγής ματαιωμένων επιθυμιών που επιστρατεύει τη βιομηχανία του ματαιωμένου έρωτα ως δίαυλο για την καταναλωτική μετουσίωση των ορμών. Αυτή είναι η τυπική λειτουργία της πορνογραφίας. Ενώ, δηλαδή, στην επιφάνεια έχουμε μια σεξουαλική πανδαισία, στη βάση έχουμε συνεχή εμπόδια στην ερωτική εκπλήρωση, ούτως ώστε οι ορμές να χειραγωγούνται προς τα προϊόντα της κατανάλωσης και οι ανεκπλήρωτες ορμές να διαμορφώνουν σαδομαζοχιστικές χαρακτηροδομές, έτοιμες να υποδουλωθούν σε αυταρχικές μορφές εξουσίας ή να εξουσιάσουν οι ίδιες.

Μέσω του σεξουαλικού καταναλωτισμού -φαινομενικώς παράδοξα-, αναδύεται ένας σύγχρονος πουριτανισμός που μισεί το σώμα και τις επιθυμίες του, τροφοδοτώντας μας με ενοχές για κάθε μικρή ατέλεια στη βάση του βιομηχανικά παραγόμενου προτύπου σώματος, εικόνας, εμφάνισης. Ο σεξουαλικός καταναλωτισμός καταστέλλει τις ορμές, παράγοντας νευρώσεις. Γι’ αυτό και η εικονική ελευθεριότητα περιστοιχίζεται από την αναγέννηση νέων ταμπού που, τώρα πια, δεν επιβάλει η θρησκεία αλλά η οιονεί θρησκευτική υποταγή στην αγορά. Μια πραγματολογική ανάλυση θα μπορούσε να αποκαλύψει τις βαθιά πατριαρχικές, πουριτανικές και εξουσιαστικές καταβολές του φαινομένου.

Αναζητώντας μια σύγχρονη επαναστατική θεωρία για το φύλο

«Γυναίκα δε γεννιέσαι, γυναίκα γίνεσαι», Σιμόν Ντε Μποβουάρ

Στις σύγχρονες ριζοσπαστικές συζητήσεις, καθοριστική είναι η συμβολή της Αμερικανίδας θεωρητικού Judith Butler, το έργο της οποίας σηματοδοτεί (μετά τη δεκαετία του ’90) τη λεγόμενη τρίτη φάση του φεμινισμού. Εντοπίζοντας περιχαρακώσεις και πολιτικές ενσωματώσεις στα κινήματα της δεύτερης φάσης, η Butler επιχειρεί μια περαιτέρω εμβάθυνση της προβληματικής. Βασική της θέση γίνεται η αμφισβήτηση του σχήματος διάκρισης μεταξύ βιολογικού και κοινωνικού φύλου – που χαρακτηρίζει τη δεύτερη φάση. Όπως υποστηρίζει η Butler, η αντίληψή μας για το τι θεωρείται βιολογικό φύλο διαμορφώνεται πάντα μέσα σε συγκεκριμένα κοινωνικά πλαίσια. Αυτό που ονομάζουμε βιολογικό φύλο είναι πάντα ήδη εμποτισμένο με συγκεκριμένες κοινωνικές αντιλήψεις και παραδοχές, πράγμα που σημαίνει ότι ένα βιολογικό φύλο άθικτο από κοινωνικές και πολιτισμικές παρεμβάσεις δε μπορεί να βρεθεί και, άρα, δε θα μπορούσε να θεωρηθεί ότι υπάρχει. Στηριζόμενη στο θεωρητικό σχήμα του Μισέλ Φουκώ, η Butler υποστηρίζει ότι το θεωρούμενο ως βιολογικό φύλο δεν είναι το υπόβαθρο ή η βάση για την παραγωγή του κοινωνικού φύλου αλλά, μάλλον, το αποτέλεσμά του.

Για να υποστηρίξει το βιολογικό φύλο ως κατασκεύασμα του κοινωνικού φύλου, η Butler διατυπώνει τη θεωρία της επιτελεστικότητας.[28] Σύμφωνα με αυτήν, τα χαρακτηριστικά του φύλου στο σύνολό τους, αντί να αποτελούν την έκφραση ή την εξωτερίκευση κάποιας προϋπάρχουσας ουσίας, συγκροτούνται σταδιακά στο σώμα, μέσω μιας στυλιζαρισμένης επανάληψης κινήσεων και πράξεων. Τέτοιες επαναλαμβανόμενες κινήσεις, χειρονομίες, στάσεις και πράξεις παράγουν την εντύπωση μιας βαθύτερης και αληθινής ή αυθεντικής έμφυλης ταυτότητας, η οποία, ενώ μοιάζει να είναι η γενεσιουργός τους αιτία, στην πραγματικότητα είναι το αποτέλεσμά τους. Με άλλα λόγια, για την Μπάτλερ, πέρα από αυτές τις επιτελεστικές πράξεις που δημιουργούν την ψευδαίσθηση μιας εσώτερης έμφυλης ουσίας, το φύλο δεν έχει καμία οντολογική υπόσταση. Δεν υπάρχει, δηλαδή, έμφυλη ταυτότητα πέρα από τις έμφυλες εκφράσεις της και, ως εκ τούτου, το φύλο δεν αναφέρεται στο ρήμα «είμαι» αλλά στο ρήμα «κάνω».[29]

Οι παρατηρήσεις της Butler έχουν μια πολύ ειδική σημασία τόσο για τη θεωρία όσο και για τις στρατηγικές αιχμές των σύγχρονων κοινωνικών κινημάτων. Η οπτική του στοιχείου της πράξης επανεισάγει την επαναστατική δυνατότητα μέσα στην πάλη για σεξουαλική απελευθέρωση. Η άρνηση του ετεροκαθορισμού από τις εξωτερικές/κοινωνικές, εξουσιαστικές, ετερόνομες ταυτότητες αποδεσμεύει τα κινήματα από τη διεκδίκηση μερικών και ειδικών αιτημάτων, ενώ τοποθετεί τον αγώνα για σεξουαλική απελευθέρωση ξανά σε πανκοινωνικό επίπεδο.

Παράλληλα, όμως, η θεωρία της Butler παραμένει δέσμια ορισμένων βασικών της προκείμενων, τις οποίες πρέπει να συζητήσουμε αν επιχειρήσουμε να αναζητήσουμε μια σύγχρονη απελευθερωτική οπτική. Έτσι, οι θεωρίες της, παρά την αδιαμφισβήτητη κριτική τους προσφορά στην ανάλυση των κοινωνικών δομών, παρά τη διεισδυτική και αποκαλυπτική τους οπτική για την ετεροκαθοριστική δομή των σεξουαλικών προτύπων, παρά την ανειρήνευτη στάση τους απέναντι σε οποιαδήποτε κρατική/καπιταλιστική/εξουσιαστική δομή και παρά την αδιαμφισβήτητη συμβολή τους στη ριζοσπαστικοποίηση του κινήματος, ενέχουν εντούτοις σοβαρούς θεωρητικούς κινδύνους. Πρώτον, ο ακραίος σχετικισμός που εισάγουν στον αυτοκαθορισμό της ταυτότητας -απόρροια της ανάγκης για πάλη ενάντια σε οποιαδήποτε μορφής ετεροκαθορισμού και σεξουαλικής ετερονομίας- μοιραία οδηγεί σε αποσχιστικές τάσεις από τα μαζικά κινήματα και προωθεί την κουλτούρα του ατομισμού. Λείπει προφανώς από τη θεωρία ένα διαλεκτικό εργαλείο που θα ορίσει εκ νέου την ολότητα με επαναστατικούς όρους, μέσω της διασπασμένης συνείδησης του ατομικού πράττειν. Δεύτερον, η πανταχού παρούσα Εξουσία που ορίζεται ως απόλυτος παραγωγός του νοήματος –ακόμα και της επιθυμίας–, οδηγεί στην μοιρολατρική αποδοχή του status quo αντίστροφα, δηλαδή οδηγεί σε θέσεις που θεωρούν τη συνολική επαναστατική αναμόρφωση της κοινωνίας αδύνατη. Τρίτον, η συνολική απόρριψη της ψυχαναλυτικής παράδοσης στερεί μια γόνιμη, κατά τη γνώμη μας, όσμωση με τις παραδόσεις του φροϊδομαρξισμού και των κινημάτων σεξουαλικής απελευθέρωσης, όσμωση που, τηρουμένων λεπτών δεσμεύσεων, θα μπορούσε να αποτελέσει ριζοσπαστικό λίπασμα για τα σύγχρονα κινήματα. Και τα τρία στοιχεία είναι απόρροια της υιοθέτησης της φουκωικής θεωρίας από την Butler. Έτσι, η οπτική της παραμένει μερική και ενταγμένη στη μεταμοντέρνα κοσμοθεωρία, η οποία αρνείται οποιαδήποτε έννοια διαλεκτικής, ταξικής πάλης και συνολικής επανάστασης, εμμένοντας μόνο στη δημιουργία περιφερειακών αντιστάσεων και ζωνών «ελευθερίας».

Προς έναν νέο ριζοσπαστικό ορίζοντα

Οι θεωρητικοί περιορισμοί της Butler, η ίδια η συγκρότηση μιας επαναστατικής θεωρίας αλλά και οι επείγουσες αναγκαιότητες του σύγχρονου κόσμου, απαιτούν το άνοιγμα μιας ουσιαστικής συζήτησης για τα ζητήματα φύλου και σεξουαλικότητας. Ο πρώτος λόγος είναι πως κάθε επαναστατικό ρεύμα, που θέλει να έχει νόημα ως τέτοιο, οφείλει να πολεμήσει όλες τις μορφές εξουσίας και καταπίεσης και να παλεύει για την κατάργησή τους. Ένας δεύτερος λόγος συνδέεται στενά με την αναρχική συνιστώσα του επαναστατικού ρεύματος, ως αυτή που διαφυλάσσει φιλοσοφικά και πολιτικά το στοιχείο της επιθυμίας μέσα στην ιστορία. Ως αυτή που αντιστάθηκε στον «επιστημονικό» σοσιαλισμό του από τα πάνω καθορισμού των αναγκών, ο οποίος οικοδομείται πάντα ως μηχανισμός (ξεκομμένος από τους ανθρώπους) για να ικανοποιήσει της ανάγκες των ανθρώπων στο όνομά τους. Τέλος, γιατί μια υλιστική και ανθρωπιστική φιλοσοφία οφείλει να διαφυλάξει ως κόρη οφθαλμού το ενορμητικό στοιχείο της ανθρώπινης ψυχής και να το προστατεύσει από τις χειραγωγικές επιδιώξεις που του επιβάλει η εξουσία.[30]

Μια νέα οπτική του ζητήματος πρέπει, κατά τη γνώμη μας, να επανεμπλουτίσει τις διαπιστώσεις της σύγχρονης queer theory με τη δυναμική αποφασιστικότητα, την αντικρατική και αντικαπιταλιστική στράτευση του φροϊδομαρξιστικού ρεύματος, εισάγοντας εκ νέου τη χαμένη «ταξική οπτική» και ριζοσπαστικοποιώντας αποφασιστικά το νόημά του. Η πάλη ενάντια στην καταπίεση στη βάση του φύλου ή του σεξουαλικού προσανατολισμού δεν έχει κανένα νόημα αν δεν υπερβεί τον σκόπελο μιας στενής επιδίωξης δικαιωμάτων. Ο αγώνας για την ελευθερία της σεξουαλικότητας, την πλήρη ισότητα και ελευθερία όλων των ανθρώπων ανεξαρτήτως φύλου και σεξουαλικού προσανατολισμού, είναι ταυτόχρονα προϋπόθεση και επακόλουθο μιας αντικρατικής και αντικαπιταλιστικής ελευθεριακής κοινωνίας.

Έκτος φυσικά από τη γόνιμη θεωρητική συζήτηση, το αναρχικό ρεύμα οφείλει στη σημερινή συγκυρία να θέσει άμεσες προτεραιότητες πάλης. Η δημιουργική όσμωση με κινήματα και κινήσεις ΛΟΑΤ ατόμων μπορεί να οδηγήσει στη διεύρυνση της αντικρατικής και αντικαπιταλιστικής ατζέντας· η δημιουργία δημόσιων και κοινωνικών χώρων ελευθερίας, οι οποίοι θα αποτελέσουν, όχι απλώς χώρους ελεύθερης έκφρασης, αλλά και κοινωνικής ασπίδας για άτομα που δέχονται καθημερινά επιθέσεις· η συντονισμένη, οργανωμένη και αποφασιστική δράση ενάντια στα κυκλώματα σεξουαλικής εκμετάλλευσης ανθρώπων· η δημιουργία ελευθεριακών εκπαιδευτικών αντιθεσμών που δεν θα αναπαράγουν την ετεροκανονική σεξουαλικότητα και δεν θα παράγουν νευρώσεις· παράλληλα, η πάλη εκπαιδευτικών και μαθητών μέσα στα σχολεία· η ανάδειξη και η πάλη ενάντια στη συνεχή εμπορευματοποίηση του σώματος ως βασική συνιστώσα του σύγχρονου καπιταλισμού. Όλα τα παραπάνω, μαζί με πολλά άλλα, μπορεί να αποτελέσουν μια γόνιμη αρχή στον ανηφορικό αγώνα για την ελευθερία.

Σωτήρης Λυκουργιώτης

ΠΗΓΗ: http://www.provo.gr/eksousia-kai-sexualikotita/#_ftnref15

 Σημειώσεις

[1]      Έρευνα  της Εταιρείας Μελέτης Ανθρώπινης Σεξουαλικότητας (ΕΜΑΣ) και του Ανδρολογικού Ινστιτούτου (2013).

[2]     Φρίντριχ Ένγκελς, Η καταγωγή της οικογένειας της ατομικής ιδιοκτησία και του κράτους, εκδ. Θεμέλιο, 2004.

[3]     Όρος που συναντάμε στο έργο της Μαρίας Γκατσούλα, Κοινωνιολογικές προσεγγίσεις του φύλου: ζητήματα εξουσίας και ιεραρχίας, ο οποίος ουσιαστικά εκφράζει την κατά φύλο οργάνωση της παραγωγής και τις πατριαρχικές σχέσεις εξουσίας που αυτή συνυποθέτει.

[4]     Ι. Αντρέγιεφ, Για το έργο του Ένγκελς, Η καταγωγή της οικογένειας της ατομικής ιδιοκτησίας και του κράτους, εκδ. Σύγχρονη Εποχή, 1987.

[5]     Η μητριαρχική υπόθεση εισάγεται λίγα χρόνια πριν από το έργο του Ένγκελς, από τον Μάθιους Μόργκαν στο έργο Η πρωτόγονη κοινωνία. Η υπόθεση της μητριαρχίας, ωστόσο, διατυπώνεται πρώτη φορά από τον Ελβετό νομικό Γιόχαν Γιάκομπ Μπαχόφεν, με το έργο του Το μητρικό δίκαιο (1861). Όμως ο Μόργκαν είναι ο πρώτος που προσπαθεί να τεκμηριώσει εμπειρικά την υπόθεση ενός εξελικτικού σχήματος από την πατριαρχία στην μητριαρχία μέσω εμπειρικών παρατηρήσεων σε ινδιάνικες φυλές.

[6]     «Η ανάπτυξη του ανταγωνισμού μεταξύ άνδρα και γυναίκας στον γάμο, η καταπίεση του γυναικείου φύλου από το ανδρικό, συμπίπτει με την πρώτη ταξική διαίρεση που εμφανίζεται στην ιστορία». Οι κοινωνίες του πρωτόγονου κομμουνισμού ρυθμίζουν έως τότε τις σεξουαλικές τους σχέσεις σε πολυγαμικές, κοινοτιστικές και αμφιφυλόφιλες βάσεις. Βλ. Φρίντριχ Ένγκελς, ό.π.

[7]     Φρίντριχ Ένγκελς, ό. π., σελ. 310.

[8]     Οι μητριαρχικές κοινωνίες βασίζονται στη λατρεία της μεγάλης μητέρας.

[9]     Μητρογραμμικότητα: σύστημα συγγένειας σύμφωνα με το οποίο το γένος προέρχεται από τις μητέρες.

[10]    Η μητριαρχία έχει δεχθεί πολλαπλές επικρίσεις. Οι βασικές αντιρρήσεις προέρχονται από δύο πλευρές. Από την πλευρά των απολογητών του κοινωνικού δαρβινισμού, οι αιτιάσεις είναι λίγο έως πολύ γνωστές και δεν θα μας απασχολήσουν ειδικά. Υπάρχει, όμως, και μια άλλη γραμμή κριτικής, πολύ ουσιαστικότερη κατά τη γνώμη μας, που εκκινεί από ριζοσπάστες κριτικούς, οι οποίοι αμφισβητούν τη μηχανιστική προβολή των σταδίων από τη μητριαρχία στην πατριαρχία. Αυτές οι κριτικές έχουν ενδιαφέρον γιατί υπερασπίζονται τη μη υποχρεωτική μετάβαση της μιας βαθμίδας κοινωνικής οργάνωσης σε μια άλλη. Παράλληλα, επικαλούμενοι σύγχρονα αρχαιολογικά δεδομένα, υποστηρίζουν τη συνύπαρξη πολλαπλών κοινωνικοπολιτισμικών δομών, συστημάτων συγγένειας και εξουσίας. Η ιστορική ρευστότητα που χαρακτηρίζει τη μετάβαση από το ένα σύστημα στο άλλο έχει κάθε άλλο παρά νομοτελειακό χαρακτήρα, καθώς εξαρτάται κυρίως από τις τοπικές συνθήκες – όπως π.χ. η μετάβαση από τις λεγόμενες τροφοσυλλεκτικές μητριαρχικές στις πολεμικοπατριαρχικές παρατηρείται πολλές φορές όταν οι κοινωνίες βρίσκονται σε έλλειψη (λόγω περιβαλλοντικών συνθηκών). Η σχολή της Βιέννης και διάφοροι Αμερικάνοι ανθρωπολόγοι των αρχών του περασμένου αιώνα επισήμαναν το σημείο της εκτεταμένης πολυμορφίας που επιτρέπει, για παράδειγμα, την ταυτόχρονη ύπαρξη τόσο του «ομαδικού γάμου» με τη μονογαμία, όσο και του μητρογραμμικού με το πατρογραμμικό σύστημα συγγένειας (για μια εκτενέστερη πραγμάτευση αυτών των κριτικών βλ. Ξενίδου, Μητριαρχία: Επιστήμη και ιδεολογία,1993.

[11]    Αλληγορικά, ο χαρακτήρας του «ιστορικού ατυχήματος» της μετάβασης από τις κοινωνίες του «πρωτόγονου κομμουνισμού στην πατριαρχία» έχει αποτυπωθεί γλαφυρά στη μυθολογία πολλών λαών και, όχι τυχαία, συμπίπτει με την αρχή της εθνικής ή λαϊκής τους γενεαλογίας. Η χαρακτηριστικότερη μορφή αυτής της μυθογράφισης, αν μας επιτρέπεται μια τέτοια ερμηνεία, είναι η περιγραφή της πτώσης στον παράδεισο της Εδέμ που συναντάμε στην Εβραϊκή Τορά. Εδώ, οι συνθήκες της πτώσης περιγράφονται ως απώλεια της αφθονίας, αιματηρός ανταγωνισμός και -αυτό έχει την ειδική του σημασία- εγκαθίδρυση της ενοχής του σώματος. Ο φόβος και η περιπλάνηση είναι το ιστορικό στίγμα του Κάιν. Αν και η αλληγορική κοσμογένεση καταγράφεται, αρχικά, ως πατριαρχική (με την έννοια ότι η γυναίκα πλάθεται συμβολικά από το πλευρό του άνδρα) η περιγραφή δεν έχει άλλο σκοπό από το να αποδώσει την ένοχη γυναικεία επιθυμία ως «διαβολική» και καταστροφική για την ανθρωπότητα. Δεν χωρά αμφιβολία πως η περιγραφή του προπατορικού αμαρτήματος σκιαγραφεί την ιστορική μετάβαση από τη μητριαρχία στην πατριαρχία, οριοθετώντας μία, εκ των υστέρων, απολογητική της πατριαρχικής εβραϊκής κοινωνίας. Άλλωστε, το βιβλίο της Εξόδου αλλά και τα βιβλία που ακολουθούν, περιγράφουν τόσο τις συνθήκες ακραίας έλλειψης και περιπλάνησης όσο και την πατριαρχική δομή της φυλής.

[12]    Αυτό που διαφεύγει της προσοχής των περισσοτέρων μελετητών σε αυτή την ιστορική μετάβαση, είναι ότι το σύνολο των σεξουαλικών σχέσεων θεσμοποιούνται σε νέα βάση. Και ενώ η καταπίεση της γυναίκας μέσω της μονογαμίας και του γάμου (ατομική ιδιοκτησία του σώματος) έχει αναλυθεί διεξοδικά (κυρίως επειδή απαντάται μέχρι και στις μέρες μας), η υποδούλωση των παιδιών (και κυρίως των αγοριών) από τους ενήλικες άνδρες έχει αναλυθεί λιγότερο. Γιατί η δεύτερη κατηγορία σεξουαλικών σχέσεων που θεσμοποιείται στις πολεμικοπατριαρχικές κοινωνίες είναι ακριβώς η θεσμική ομοφυλοφιλία των ενηλίκων ανδρών με τους ανηλίκους παιδαγωγούμενούς τους. Αυτή η θεσμική παράδοση, που απαντάται ακόμα και σήμερα σε κοινότητες του Αμαζονίου, της Γουινέας, της κεντρικής Αφρικής κ.τ.λ., είναι τόσο ισχυρή που φτάνει έως τις πρώτες αστικές κοινωνίες. Κλασική πάνω στο θέμα είναι η πραγμάτευση του ίδιου του Πλάτωνα στο Περί έρωτος. Εδώ, παρότι οι πόλεις έχουν περάσει μέσω της δουλείας σε υψηλότερα στάδια ταξικής καταπίεσης, τα υπολείμματα των πολεμικοπατριαρχικών φυλών (από τη συνένωση των οποίων προήλθε, άλλωστε, η πόλη της Αθήνας και άλλες) παραμένουν. Έτσι, ενώ υπάρχει η «εργατική τάξη» των δούλων, γυναίκες και παιδιά παραμένουν υποδουλωμένα στους άνδρες-ελεύθερους πολίτες. Και αν για τις γυναίκες η ιστορική μοίρα τις καταδικάζει στη συνεχή υποδούλωση, για τα αγόρια το φιλοσοφικό ερώτημα που εγείρεται είναι: πώς είναι δυνατόν να υποτάσσουμε (εργασιακά και σεξουαλικά) κάποιον που προορίζεται για ελεύθερος πολίτης; (που δεν είναι δηλαδή γυναίκα ή δούλος). Ο Πλάτωνας προσπαθεί να δικαιολογήσει τον θεσμό, ερμηνεύοντας τη σχέση όχι ως υποδούλωση, αλλά ως αναγκαία παιδαγωγική μετάβαση. Είναι το τίμημα που πρέπει να πληρώσουν τα αγόρια για την ένταξή τους στην κοινότητα των ελεύθερων πολιτών.

[13]    Φυσικά, η θέση τόσο του Ένγκελς όσο και του Μαρξ, είναι εξαιρετικά αμφίθυμη ως προς αυτή καθαυτή την εξέλιξη καθώς, από τη μια πλευρά, την περιγράφουν -κυρίως ο Ένγκελς- «ως απώλεια της πολιτικής ισότητας και αυτονομίας» και, από την άλλη «ως απαραίτητο όρο για την πρόοδο της ανθρωπότητας». Αυτή η φαινομενική αντίφαση εξηγείται από το βασικό εξελικτικό σχήμα για την ανθρώπινη ιστορία, που οι δύο τους παρουσιάζουν στη Γερμανική Ιδεολογία, υιοθετώντας τη βασική εγελιανή ιδέα της διαλεκτικής υπέρβασης διά του αντιθέτου.

[14]    Χαρακτηριστικότερες είναι οι διακηρύξεις για τα δικαιώματα των γυναικών και του παιδιού, τις οποίες συναντάμε στις πρώτες αστικές επαναστάσεις.

[15]    Max Horkheimer (1971), Αυταρχικότητα και οι οικογένεια στη σύγχρονη εποχή, Περιοδικό Δευκαλίων, αρ. 5.

[16]    Τελικά εκδιώχθηκε τόσο από την ψυχαναλυτική εταιρία όσο και από το κομμουνιστικό κόμμα.

[17]    Για τον Φρόιντ, ο σαδισμός και ο μαζοχισμός είναι τυπικές διαστροφές, που ερμηνεύονται ως καθηλώσεις της επιθυμίας στο πρωκτικό στάδιο.

[18]    Σίγμουντ Φρόιντ (1929), Ο πολιτισμός πηγή δυστυχίας, εκδ. Δαμιανός, 2011.

[19]    Σίγκμουντ Φρόιντ (1913), Τοτέμ και ταμπού, εκδ. Δαμιανός, 1978.

[20]    Σίγκμουντ Φρόιντ (1939), Ο άνδρας Μωυσής και η μονοθεϊστική θρησκεία, εκδ. Επίκουρος, 1997.

[21]    Γνωστό και ως κίνημα sex-pol.

[22]    Εδώ, θα πρέπει ίσως να κάνουμε μια ουσιαστική παρατήρηση. Τα κινήματα διεκδίκησης για τα δικαιώματα των γυναικών, οι κινήσεις για τα δικαιώματα στον σεξουαλικό προσανατολισμό, οι δράσεις για την απελευθέρωση της σεξουαλικής επιθυμίας και τη διεκδίκηση του αυτοκαθορισμού, δεν είναι εκ φύσεως κοινωνικά κινήματα. Πολλώ δε μάλλον, δεν συνδέονται ούτε αποτελούν, κατ’ ανάγκη, μέρος ενός ευρύτερου ριζοσπαστικού ή επαναστατικού κινήματος. Ένα κοινωνικό κίνημα για να νοείται ως τέτοιο πρέπει, σύμφωνα με τον ορισμό του Π. Καλογεράτου «να συνδέει το συλλογικό αίτημα μιας κοινωνικής ομάδας με το αίτημα της δομικής αλλαγής της κοινωνίας». Με άλλα λόγια, το «μερικό» αίτημα πρέπει να απελευθερώνει συνολικά την κοινωνία και να μην αφορά στενά την απελευθέρωση μιας κοινωνικής ομάδας. (Ο ίδιος ορισμός ισχύει φυσικά και για το εργατικό κίνημα, το οποίο νοείται ως επαναστατικό μόνο στον βαθμό που η στόχευσή του κατευθύνεται στη συνολική κοινωνική απελευθέρωση, διαλύοντας αποφασιστικά τη σχέση κεφαλαίου/εργασίας και απελευθερώνοντας όλη την κοινωνία. Σε κάθε άλλη περίπτωση, είναι ένα κίνημα εγκλωβισμένο στη σχέση καταπίεσης που υποτίθεται πως πολεμά). Το κίνημα για την άρση της έμφυλης-σεξουαλικής καταπίεσης και την απελευθέρωση της σεξουαλικής επιθυμίας οφείλει να είναι ένα κίνημα προσανατολισμένο στη συνολική ανατροπή, δομικά συνδεδεμένο με τον αγώνα του επαναστατικού κινήματος.

[23]    Στο πλαίσιο αυτού του άρθρου δεν αναφερόμαστε ιστορικά στην λεγόμενη πρώτη φάση του φεμινισμού. Σε αυτή αναφέρονται αναλυτικά άλλα άρθρα αυτού του τεύχους.

[24]    Η στρατηγική ήττα της πρώτης φάσης του φεμινιστικού κινήματος οφείλεται, εν πολλοίς, στον εγκλωβισμό του αποκλειστικού αιτήματος της διεκδίκησης ψήφου των γυναικών, καθώς και της άρσης των εκπαιδευτικών και εργασιακών αποκλεισμών. Ο εντοπισμός του άμεσου στόχου, χωρίς πολιτική συνολικής ανατροπής της πατριαρχίας, εγκλώβισε σταδιακά το φεμινιστικό κίνημα σε μια τυπική διεκδίκηση εργασιακών ευκαιριών και ψήφου. Το κίνημα απογυμνώθηκε από τα ριζοσπαστικά του στοιχεία -απόρροια σε μεγάλο βαθμό της αμφιθυμίας των σοσιαλιστικών και κομμουνιστικών κομμάτων να υιοθετήσουν μια ριζοσπαστική πολιτική γραμμή στο γυναικείο ζήτημα- και, έτσι, μοιραία αλώθηκε από αστικο-φιλελεύθερες φωνές. Η τυπική άρση των περιορισμών και η κατάκτηση του δικαιώματος είχε ως αποτέλεσμα την οριστική ταφόπλακα του κινήματος. Πέρασαν δεκαετίες ώσπου οι γυναίκες, δειλά δειλά, να συνειδητοποιήσουν τους όρους του νέου τους αυτεγκλωβισμού, καθώς η πατριαρχία, όχι μόνο δεν είχε αρθεί αλλά είχε, αντίθετα, ανασυνταχθεί σε νέες βάσεις.

[25]    Για μια πιο διεξοδική ανάλυση επί του θέματος δες: Φώτης Τερζάκης, Η απατηλή ρητορεία των δικαιωμάτων στον τόμο Κρίση και ιδεολογίες στην αυγή του 21ου αιώνα, εκδ. Futura, 2009.

[26]    Βλέπε το άρθρο μου Η διαφύλαξη του αρνητικού ως στρατηγική αντεπίθεσης στο πρώτο τεύχος του Κοινωνικού Αναρχισμού.

[27]    Ό.π.

[28]    Γνωστή και ως θεωρία της επιτελεστικής μήτρας.

[29]    Μπάτλερ Τζούντιθ, Σώματα με Σημασία, μτφ. Πελαγία Μαρκέτου, εκδ. Εκκρεμές, Αθήνα, 2008, σελ. 7-26.

[30]             Η συζήτηση για την αντιπαράθεση μαρξισμού-αναρχισμού στην Πρώτη Διεθνή (η οποία τελευταία ήρθε ξανά στο προσκήνιο με αφορμή μια διπλή επέτειο: τα 150 χρόνια από την ίδρυση της Διεθνούς αλλά και τα 200 χρόνια από τη γέννηση του Μιχαήλ Μπακούνιν) περιορίζεται, συνήθως, στα σημεία πολιτικής αντιπαράθεσης των δυο βασικών πρωταγωνιστών αυτής της σύγκρουσης (Μαρξ και Μπακούνιν). Αυτό που τονίζεται είναι οι διαφορές τους στην εκτίμηση για τον ρόλο του κράτους, τη λειτουργία του κόμματος, την ερμηνεία της πολιτικής ήττας της κομμούνας του Παρισιού κ.ά. Η συζήτηση αποσιωπά τις φιλοσοφικές ρίζες αυτής της αντιπαράθεσης. Αυτό συμβαίνει για δύο λόγους. Πρώτον γιατί ο Μπακούνιν θεωρείται ελάσσων στοχαστής που δεν ανέπτυξε ουσιαστική φιλοσοφική σκέψη και, δεύτερον, γιατί το καθαυτό φιλοσοφικό έργο του Μαρξ είναι σχετικά άγνωστο στους πολιτικούς του επιγόνους (και όχι μόνο). Είναι γεγονός πως ο Μπακούνιν δεν είχε ποτέ τη διανοητική αμεριμνησία να αναπτύξει σε βάθος τη φιλοσοφία του, καθώς οι προτεραιότητες της ζωής του ήταν εντελώς διαφορετικές. Έτσι, το έργο του περιορίζεται σε ορισμένες διορατικές παρατηρήσεις για τη φύση, τον άνθρωπο, την ιστορία, οι οποίες παραμένουν διασκορπισμένες μέσα στο έργο του. Ο Μπακούνιν, όμως, δεν σκέφτηκε μόνος, αποτελεί μέρος μια παράδοσης και είναι φορέας πολλών φιλοσοφικών μοτίβων του 19ου αιώνα, η κατανόηση των οποίων αποτελεί προϋπόθεση για να δει κανείς σε βάθος τις φιλοσοφικές συνισταμένες της πολιτικής αντίθεσης του με τον Μαρξ. Δεν έχουμε εδώ το χώρο να αναλύσουμε διεξοδικά το θέμα, αυτό όμως που θέλουμε να φωτίσουμε είναι ένα χαρακτηριστικό μοτίβο για το ζήτημα που εξετάζουμε. Ενώ στον Μαρξ η ουσία του ανθρώπου είναι η εργασία, μέσω της ολόπλευρης ανάπτυξης της οποίας ο άνθρωπος ολοκληρώνεται ως τέτοιος, στον Μπακούνιν η έμφαση δίνεται στην ορμητική λειτουργία. Το ριζικά ανθρώπινο του Μπακούνιν προσδιορίζει ένα στοιχείο προ-συνειδησιακό, στο οποίο αναγνωρίζει την πηγή της ορμής του ανθρώπου για απελευθέρωση. Με άλλα λόγια, για τον Μπακούνιν η τάση για ελευθερία είναι μια έμφυτη, προσυνειδητή ορμή. Ο Μαρξ είναι πολύ επιφυλακτικός απέναντι σε αυτές τις σκέψεις, τις οποίες θεωρεί οιονεί μεταφυσικές. Το ίδιο το ζήτημα της φύσης στον Μαρξ παραμένει, εν πολλοίς, ασαφές. Αυτό που θα μπορούσαμε να πούμε εδώ, είναι πως οι δύο διαφορετικές παραδόσεις (μαρξισμός-αναρχισμός) κληρονομούν μια διαφορετική αντίληψη για τις ανθρώπινες ανάγκες και επιθυμίες. Ο Μαρξ με την καταγραφή των «βασικών» αναγκών του ανθρώπου εγκαινιάζει μια πολιτική και φιλοσοφική παράδοση καθορισμού των αναγκών από τα έξω και από τα πάνω. Η ίδια η αντίληψη του εργατικού κράτους και του κεντρικού σχεδιασμού της παραγωγής (η οποία φυσικά δεν υπάρχει στον Μαρξ επεξεργασμένη αλλά μόνο εν σπέρματι) είναι παράγωγο μιας τέτοιας παράδοσης. Στον αναρχισμό, η διαφύλαξη του ατομικού, ορμητικού και ακαθόριστου στοιχείου της επιθυμίας (η οποία αξιολογείται πάνω και από την ανάγκη, καθώς εμπεριέχει όλα τα απελευθερωτικά χαρακτηριστικά του ανθρώπου) είναι ένα μοτίβο που συναντάμε συνεχώς μέχρι και το τέλος της Ισπανικής επανάστασης (η ελευθερία της σεξουαλικότητας, για παράδειγμα, είναι βασικό χαρακτηριστικό της Ιβηρικής ελευθεριακής παράδοσης). Η υποχώρηση του αναρχικού ρεύματος μοιραία οδηγεί και σε περιθωριοποίηση των ιδεών του. Οι ιδέες αυτές επανεμφανίζονται στο προσκήνιο του 20ού αιώνα μέσω της συνομιλίας μαρξισμού και ψυχανάλυσης, ασκώντας σφοδρή κριτική στον λεγόμενο ορθόδοξο μαρξισμό. Η γνώμη μας είναι πως αυτά τα ρεύματα, αν και προέρχονται από το εσωτερικό της μαρξιστικής σκέψης, επανεισάγουν ακριβώς τα ίδια μοτίβα, τους ίδιους πολιτικούς προβληματισμούς και ενστάσεις που έθεσε ο Μπανούνιν και η αναρχική παράδοση στη θεωρία του Μαρξ. Ο φροϊδομαρξισμός οδηγείται στην απόρριψη του κράτους και του κόμματος, όπως ακριβώς και ο αναρχισμός, οδηγώντας ακόμα παραπέρα την κριτική στην έννοια της αστικής προόδου και της ανάπτυξης των παραγωγικών δυνάμεων (τις οποίες ο κλασικός αναρχισμός άφησε έξω από την κριτική του). Θεωρούμε, συνεπώς, πως η ίδια η συγκρότηση της αναρχικής θεωρίας είναι καταστατικά συνδεδεμένη με την παράδοση της ορμικής, έμφυτης, ανθρώπινης ελευθερίας, που δεν έρχεται ως αποτέλεσμα της ανθρώπινης εργασίας (όσο κι αν είναι απελευθερωμένη και αυτόνομη), αλλά ως αποτίναξη των καταπιεστικών απαγορεύσεων. Η μορφή της πράξης που ταιριάζει σε αυτή τη σκέψη είναι μια εργασία απαλλαγμένη από τις καταπιεστικές αναγκαιότητες (άρνηση της αναγκαιότητας), μια εργασία που έχει το ουσιαστικό περιεχόμενο της καλλιτεχνικής δραστηριότητας – είναι η ίδια η επανάσταση.


Το μικρόβιο της πολυσυντροφικότητας εξαπλώνεται!

Συνέντευξη με έναν από τους διαχειριστές του ιστολογίου στο microvia.gr

Eυχαριστούμε την Ιωαννα Παπαϊωαννου για την παρουσίαση του εγχειρήματος.

Ακολουθεί η συνέντευξη:

Τι σημαίνει πολυσυντροφικότητα; Featured

Συνέντευξη με έναν από τους διαχειριστές του polyamorygr. 

Πώς περιγράφεται η πολυσυντροφικότητα και ποια είναι τα βασικά σημεία που ορίζουν μια πολυσυντροφική σχέση;

Πολυσυντροφικότητα είναι η μετάφραση του αγγλικού όρου polyamory που προέρχεται από το ελληνικό “πολύ” και το λατινικό “amor” που σημαίνει αγάπη. Αναφέρεται στην πρακτική ή την επιθυμία να αγαπάς πάνω από ένα άτομα ταυτόχρονα. Αυτή η αγάπη μπορεί ναι είναι σεξουαλική, συναισθηματική, πνευματική ή ένας συνδυασμός όλων των παραπάνω με την απαραίτητη προϋπόθεση όλοι όσοι εμπλέκονται σε αυτές τις σχέσεις να έχουν γνώση και να έχουν συμφωνήσει σε αυτό.

Ιδανικά, τέτοιες σχέσεις βασίζονται πάνω στις αρχές της εμπιστοσύνης, της πίστης, της διαπραγμάτευσης των ορίων, της κατανόησης και της ενσυναίσθησης. Είναι προφανές, ότι σε μια πατριαρχική καπιταλιστική κοινωνία, που βασίζεται στην αξία της ιδιοκτησίας, αισθήματα ζήλιας και ανασφάλειας καθώς και επιθυμίες ιδιοκτησίας και ελέγχου των συντρόφων μας εμφανίζονται συχνά και σε μη-μονογαμικές σχέσεις. Στις πολυσυντροφικές σχέσεις, στόχος είναι τέτοια συναισθήματα να αναλύονται και να συζητιούνται, με σκοπό το βάθεμα της σχέσης, της αγάπης και της εμπιστοσύνης μεταξύ των συμμετεχόντων στη σχέση.

Ποια στερεότυπα “ακολουθούν” ένα πολυσυντροφικό άτομο;

Ένα κλασικό στερεότυπο είναι ότι τα πολυσυντροφικά άτομα φοβούνται τη δέσμευση και ψάχνουν για ευκαιριακό σεξ. Στην πραγματικότητα, ο φόβος της δέσμευσης και η αναζήτηση του ευκαιριακού σεξ δεν έχει να κάνει σε τίποτα με το αν μια σχέση είναι μονογαμική ή όχι. Υπάρχουν πάρα πολλοί/ες πολυσυντροφικοί σε μακροχρόνιες σχέσεις, αρκετοί από αυτούς ζουν και σε πολυσυντροφικές οικογένειες με παιδιά. Επίσης, πολλοί πολυσυντροφικοί  βρίσκονται συνεχώς να καταπολεμούν το στερεότυπο ότι το να έχεις σεξουαλικά ή/και ερωτικά αισθήματα για πάνω από ένα άτομα σημαίνει ότι δεν αγαπάς το σύντροφό σου, ότι δεν πρόκειται για “σοβαρή” σχέση. Και εδώ ισχύει ότι και για το προηγούμενο, η σοβαρότητα ή όχι μιας σχέσης δεν έχει να κάνει με το αν είναι ανοικτή. Η αγάπη δεν είναι φαγητό, ώστε όσο το μοιράζεις να μειώνεται. Αντίθετα, είναι μια τέχνη που όσο την εξασκείς τόσο πιο ικανός είσαι να τη μοιράζεσαι με τους γύρω σου. Ένα άλλο στερεότυπο είναι η σύνδεση της πολυσυντροφικότητας με το σεξ. Μιλάς για πολυσυντροφικότητα και νομίζουν ότι ψάχνεις κόσμο για παρτούζα. Η πολυσυντροφικότητα αναφέρεται, όμως, σε σχέσεις και μάλιστα σχέσεις που απαιτούν έμφαση στην επικοινωνία και την ειλικρίνεια.

Γιατί πιστεύετε ότι καθιερώθηκε ως “κυρίαρχο” μοντέλο η μονογαμία;

Οι κοινωνίες δεν ήταν πάντα μονογαμικές. Η μονογαμία καθιερώθηκε, γιατί εξυπηρετεί τις ανάγκες του κοινωνικοοικονομικού συστήματος για την αναπαραγωγή των εργαζομένων και της κυρίαρχης ιδεολογίας μέσω της πυρηνικής οικογένειας. Η ατομική ιδιοκτησία αποτελεί μια από τις κυρίαρχες φαντασιακές σημασίες του καπιταλισμού και οι υλικές της εκφάνσεις προστατεύονται από το κράτος. Μπορεί να πηγάζει από την ατομική ιδιοκτησία στα μέσα παραγωγής, αλλά επεκτείνεται σε όλους τους τομείς της κοινωνικής ζωής. Η περιουσία μεταβιβάζεται μέσω της μονογαμικής οικογένειας από γενιά σε γενιά διαιωνίζοντας τις ανισότητες. Η μονογαμία προωθείται ως φυσική από την πρώτη στιγμή που γεννιόμαστε. Από την ίδια τη δομή της πυρηνικής οικογένειας, τα παιδικά παραμύθια, τις “αισθηματικές” ταινίες, τα ανδρικά και γυναικεία περιοδικά, το σχολείο, την εκκλησία, τον νόμο, τα ΜΜΕ, κ.λπ. Παράλληλα, όλες οι έρευνες δείχνουν ότι η πλειοψηφία των ανθρώπων διατηρούν παράλληλες σχέσεις πίσω από την πλάτη των συντρόφων τους και οι περισσότεροι γάμοι καταλήγουν είτε σε διαζύγια είτε σε συγκατοίκηση χωρίς αγάπη “για χάρη των παιδιών” γιατί “τι θα πει ο κόσμος;” κ.λπ.

Θεωρείτε ότι έχουμε φτάσει σε μια εποχή που μπορεί να σπάσει αυτό το μοντέλο και να αφήσει χώρο και σε άλλες εκφράσεις;

Το ρεύμα της πολυσυντροφικότητας γνωρίζει μεγάλη άνθιση, ειδικά σε χώρες όπως οι ΗΠΑ και ο Καναδάς. Μόνο στις ΗΠΑ το 2009 καταγράφηκαν πάνω από 500.000 πολυσυντροφικές οικογένειες, με ή χωρίς παιδιά. Οι ρίζες της, βέβαια, πηγαίνουν αρκετά πίσω, στο κίνημα της σεξουαλικής απελευθέρωσης των δεκαετιών ’60-’70. Βεβαίως, η μονογαμία είναι το κυρίαρχο μοντέλο και δεν πρόκειται να σπάσει χωρίς μια ευρύτερη αλλαγή των κοινωνικών δομών. Μπορεί, όμως, να υπάρξει μια μειοψηφική μεν, αλλά μαζική κίνηση ανθρώπων που να διεκδικήσει ορατότητα στον δημόσιο χώρο, να αμφισβητήσει την υποχρεωτική μονογαμία και να διαπαιδαγωγήσει έναν κόσμο σε εναλλακτικές μορφές συμβίωσης προκαλώντας έναν “σεξουαλικό διαφωτισμό”. Τέτοιες κινήσεις, άλλωστε, ανοίγουν αναπόφευκτα μια ευρύτερη συζήτηση στο δημόσιο λόγο περί σεξουαλικότητας, που μόνο θετικά μπορεί να λειτουργήσει σε έναν κόσμο που η έλλειψη παιδείας σε τέτοια ζητήματα γεννάει ανθρώπους γεμάτους συμπλέγματα και ανασφάλειες.

Τι είναι η πολυφοβία και πού εκδηλώνεται;

Η πολυφοβία είναι ο φόβος που εκδηλώνουν κάποιοι άνθρωποι απέναντι σε όσους ασκούν την πολυσυντροφικότητα ή ο αφηρημένος φόβος απέναντι σε όψεις της ιδέας της πολυσυντροφικότητας. Βασίζεται στα στερεότυπα που αναφέραμε παραπάνω. Τα πολυσυντροφικά άτομα αντιμετωπίζονται στην καλύτερη περίπτωση ως ανώριμα ή ανίκανα να ερωτευτούν και στη χειρότερη ως ανήθικα και ανώμαλα. Ειδικά στην Ελλάδα, ας σκεφτούμε ποια θα ήταν η αντιμετώπιση από την οικογένεια ή τη γειτονιά απέναντι π.χ. σε 3 άτομα που μένουν μαζί και δηλώνουν ανοικτά ότι έχουν σχέση μεταξύ τους. Είναι αρκετοί και αρκετές αυτοί που ασκούν την πολυσυντροφικότητα και το κρύβουν από τον κοινωνικό τους περίγυρο εξαιτίας της πολυφοβίας που υπάρχει.

Πείτε μας μερικά πράγματα για την ομάδα σας.

Το πρώτο ποστ του ιστολογίου polyamorygr δημοσιεύθηκε στις 3/7/2013, ενώ από τις 24/1/2014 υπάρχει και η ομώνυμη σελίδα στο Facebook. Σκοπός τους είναι να προβάλλουν και στον ελλαδικό χώρο την έννοια του polyamory (συνήθως μεταφράζεται ως πολυσυντροφικότητα και πιο σπάνια ως πολυερωτισμός). Η μονογαμία και γενικά το κυρίαρχο μοντέλο της πατριαρχίας δεν είναι κάτι που πηγάζει από τη φύση του ανθρώπου, αλλά αποτελεί κοινωνική κατασκευή που σχετίζεται με το κοινωνικό-οικονομικό σύστημα στο οποίο ζούμε. Με αυτήν την έννοια, το ιστολόγιο προσπαθεί να προβάλλει το σύνολο των εναλλακτικών μορφών σεξουαλικότητας και συμβίωσης που κατορθώνουν να επιβιώνουν στις σημερινές συνθήκες. Πέρα από ζητήματα σχετικά με την πολυσυντροφικότητα προβάλλουμε άρθρα και μελέτες που αποφυσικοποιούν τα έμφυλα, σεξουαλικά και οικογενειακά πρότυπα, καθώς και κείμενα για τις δράσεις των γυναικείων και lgbtqi κινημάτων ενάντια στη σεξουαλική καταπίεση, βιβλία και ταινίες σχετικά με ζητήματα σεξουαλικότητας κ.ά.

Πέρα από το μπλογκ υπήρχε, ήδη από το 2011, η ομάδα και η σελίδα στο Facebook με τον τίτλο «Ανοιχτές σχέσεις». Επειδή αντιμετώπισαν έναν πραγματικό βομβαρδισμό σεξουαλικής παρενόχλησης αποφάσισαν να κάνουν την ομάδα κρυφή, βάζοντας μόνο επιλεγμένα άτομα. Υπάρχουν, όμως, οι ανοιχτές σε όλους σελίδες «Ανοιχτές σχέσεις» και η «Πολυσυντροφικότητα/πολύχρωμο κίνημα» που συνδυάζει την πολυσυντροφικότητα με τα ζητήματα του lgbtqi κινήματος. Επίσης, υπάρχει το ιστολόγιο «Πολυσυντροφικότητα».

Πώς θα περιγράφατε το lgbtqi κίνημα στην Ελλάδα;

Το lgbtqi κίνημα στην Ελλάδα είναι παλιότερο από αυτό της πολυσυντροφικότητας (αν και πολλοί εντάσσουν την πολυσυντροφικότητα στο queer, με την έννοια ότι αποκλίνει από την κυρίαρχη νόρμα του λευκού ετεροφυλόφιλου μονογαμικού ζευγαριού) και έχει καταφέρει αρκετά πράγματα. Υπάρχουν στέκια και ομάδες σε πολλές πόλεις που ασχολούνται με τέτοια ζητήματα και διεκδικούν δικαιώματα και ορατότητα, υπάρχουν τα pride, ανεξάρτητα από την κριτική στάση που μπορεί να έχει κανείς για το χαρακτήρα που έχουν πάρει κάποια από αυτά, και γενικά υπάρχουν αρκετοί “ασφαλείς χώροι” για lgbtqi άτομα σε σχέση με παλιότερα και αυτό είναι θετικό. Το ζήτημα είναι να φτάσουμε σε ένα σημείο που να μη χρειάζονται ασφαλείς χώροι για κανέναν/καμία, γιατί όλη η κοινωνία θα αποτελεί ασφαλή χώρο. Και από εκεί σίγουρα απέχουμε αρκετά και χρειάζεται, όπως και για το ζήτημα της πολυσυντροφικότητας, μια πολύ ευρύτερη κοινωνική αλλαγή.

Θα θέλατε να προτείνετε κάποιες ταινίες και βιβλία που αποτυπώνουν την πολυσυντροφικότητα;

Δυστυχώς, δεν υπάρχει, από όσο ξέρω, ελληνόφωνη βιβλιογραφία για την πολυσυντροφικότητα. Υπάρχει, βέβαια, το “Η ιστορία του έρωτα” του Jacques Attali, που εξετάζει την ιστορία της ανθρώπινης σεξουαλικότητας καταρρίπτοντας τον μύθο της μονογαμικής φύσης του ανθρώπου.

Ωστόσο, για όσους είναι εξοικειωμένοι με την αγγλική, υπάρχει πλούσιο υλικό.  Ένα από τα πιο γνωστά βιβλία περί ανοιχτών σχέσεων είναι το “The Ethical Slut: A Guide to Infinite Sexual Possibilities” (μτφ. Η Ηθική Τσούλα) από τους Dossie Easton και Janet Hardy, που ασχολείται με τις συναινετικά μη-μονογαμικές σχέσεις και πώς μπορούν να εφαρμοστούν στην πράξη. Επίσης, το “Sex at dawn” των Christopher Ryan και Cacilda Jethá, που ασχολείται με τις “προϊστορικές” ρίζες της σύγχρονης σεξουαλικότητας.

Η  Elisabeth Sheff έχει γράψει το βιβλίο “The Polyamorists Next Door”, αλλά και μια σειρά από άρθρα γύρω από τις πολυσυντροφικές σχέσεις και οικογένειες. Το “More Than Two” των Franklin Veaux και Eve Rickert, αποτελεί έναν πρακτικό οδηγό για να χτίσεις μακροχρόνιες πολυσυντροφικές σχέσεις. Πρόσφατα κυκλοφόρησαν 2 βιβλία για την πολυσυντροφικότητα από τη Louisa Leontiades που παρουσιάζουμε στο ιστολόγιο μας, εδώ.

Γενικά, με ένα απλό ψάξιμο στο διαδίκτυο μπορεί να βρει κανείς άφθονη βιβλιογραφία.

Όσον αφορά τις ταινίες, πέρα από ταινίες μυθοπλασίας (εντελώς ενδεικτικά το ρομαντικό δράμα “Women in Love” του Ken Russell και το σχετικά πρόσφατο “Savages” του  Oliver Stone είναι από τις πιο γνωστές) υπάρχουν αρκετά ντοκιμαντέρ για την πολυσυντροφικότητα. Δυστυχώς, και αυτά απαιτούν γνώση αγγλικών. Ενδεικτικά και πάλι, να αναφέρουμε τα: “Cat Dancers” του Harris Fishman και “Three of Hearts: A Postmodern Family” της Susan Kaplan.

Να πούμε, κιόλας, ότι η Sarah Arlen ετοιμάζει αυτό τον καιρό μια ταινία για την πολυσυντροφικότητα: http://www.polyamorousart.com/projects/

Με ελληνικούς υπότιτλους υπάρχει μια ομιλία του Christopher Ryan, συγγραφέα του “Sex at dawn”, την οποία έχουμε αναδημοσιεύσει εδώ.

http://www.microvia.gr/synenteyxeis/item/395-ti-simainei-polisintrofikotita


Διαβάσαμε και σας παρουσιάζουμε τα 2 νέα βιβλία για την πολυσυντροφικότητα που μόλις κυκλοφόρησαν

3c037076-caa1-406e-bf36-8a5d2ed39ca4

Δύο αγγλόφωνα βιβλία της γνωστής πολυσυντροφικής συγγραφέως Louisa Leontiades’s κυκλοφόρησαν μέσα στον Απρίλη. Τα διαβάσαμε και σας τα παρουσιάζουμε:

The Husband Swap: A true story of unconventional love είναι ο τίτλος του βιβλίου της Louisa Leontiades’s που πρόσφατα κυκλοφόρησε σε δεύτερη αναθεωρημένη, εμπλουτισμένη έκδοση. Το βιβλίο είναι αυτοβιογραφικό και περιγράφει πως η συγγραφέας ξεκίνησε ως μια γυναίκα που τα όνειρά της ήταν μια καλοπληρωμένη δουλειά , γάμος (μονογαμικός φυσικά), σπίτι παιδιά και κατοικίδια και κατέληξε να ζει σε μια πολυσυντροφική πολυεθνική τετράδα με τον άνδρα της, το φίλο της και τη σύζυγο του φίλου της που ήταν ταυτόχρονα και η φίλη του άνδρα της.

Το βιβλίο είναι γραμμένο με πολύ χιούμορ και κρατάει αμείωτο το ενδιαφέρον του αναγνώστη μέχρι την τελευταία σελίδα. Αποτελεί μια περιήγηση σε πάρα πολλές εκδοχές των ανοικτών σχέσεων και της πολυσυντροφικότητας. Η Louisa  δεν ωραιοποιεί τίποτα και επιλέγει να εκθέσει τις ανοικτές σχέσεις όπως τις έζησε στα αλήθεια με όλα τους τα προβλήματα. Μέσα από τις περιπέτειες της βλέπουμε τα λάθη, τις αμφιβολίες ,τις συγκρούσεις, τη ζήλεια, την ανασφάλεια αλλά και την αγάπη, την ομορφιά και τη συντροφικότητα που υπάρχει στις σχέσεις πέραν του κυρίαρχου μονογαμικού προτύπου.

Το βιβλίο συνοδεύεται στην έκδοση του από ένα ηλεκτρονικό βιβλίο με τίτλο Lessons in Love and Life to My Younger Self: A Companion Guide to The Husband Swap όπου η συγγραφέας σχολιάζει και κρίνει τα όσα έγραφε στο The Husband Swap με τα μάτια του σημερινού της εαυτού για όποιον ενδιαφέρεται να δει την εξέλιξη της σκέψης της και τα συμπεράσματα που έβγαλε από τις εμπειρίες της.

Ο πρόλογος στο The Husband Swap: A true story of unconventional love είναι του Noel Figart, aka  The Polyamorous Misanthrope       

Στο ηλεκτρονικό βιβλίο τα σκίτσα είναι από την ikva Wolf, δημιουργό του διάσημου πολυσυντροφικού κόμικ  Kimchi Cuddles

Ευχαριστούμε τη Louisa Leontiades’s για την ευγενική παραχώρηση των βιβλίων της.


Ο ρομαντισμός είναι πολιτικό θέμα (επειδή κουβαλάμε ένα νέο κόσμο στις καρδιές μας)

Ο ρομαντισμός είναι πολιτικό θέμα

10367816_783032411730932_8687497818642678514_n

Αγαπάμε πατριαρχικά. Αγαπάμε δημοκρατικά. Αγαπάμε σαν τους καπιταλιστές. Με την αδηφάγο ανησυχία να κατακτήσουμε το αντικείμενο του έρωτα, με τη βάναυση ανησυχία, όπως αυτός που συλλέγει κυνηγημένα ζώα. Κατακτιόμαστε, γλυκαινόμαστε, συγχωνευόμαστε, χωρίζουμε, καταστρεφόμαστε αμοιβαία. Ο δικός μας τρόπος αγάπης είναι διαποτισμένος από ιδεολογία, σαν τα άλλα τα φαινόμενα τα κοινωνικά και τα πολιτικά.

Τον ρομαντικό έρωτα τον έχουμε κληρονομήσει από την αστική τάξη του 19ου αιώνα και είναι βασισμένος στον πιο αποτρόπαιο ατομικισμό. Να μας κοπανάνε με την ιδέα ότι πρέπει να ενωνόμαστε ανά δυο, το δύο δεν είναι τυχαίο. Κάτω από τη φιλοσοφία του «ο σώζων εαυτόν σωθήτω», ο πατριαρχικός ρομαντισμός διαιωνίζεται στα παραμύθια που μας λένε στα διάφορα μέσα (σινεμά, τηλεόραση, περιοδικά)

Μέσω των παραμυθιών, αποδεχόμαστε τους μύθους, τα στερεότυπα, τις τελετές και τους παραδοσιακούς ρόλους των φύλων, και ενώ καταναλώνουμε ηγεμονική ιδεολογία, περνάμε το χρόνο μας αποφεύγοντας μια πραγματικότητα που δεν μας αρέσει. Καταναλώνοντας αυτά τα ρομαντικά προϊόντα μαθαίνουμε να ονειρευόμαστε μία συγκινητική μοντέρνα ουτοπία που μας υπόσχεται την αιώνια σωτηρία και τη συζυγική ευτυχία. Αλλά μόνο για μένα και για σένα, οι υπόλοιποι να ψάξουν μόνοι τους τη ζωή τους.

Απέναντι στις θρησκευτικές, κοινωνικές και πολιτικές ουτοπίες, η ρομαντική αγάπη μάς προσφέρει μια ατομική λύση και μάς κρατάει απασχολημένους, ονειρευόμενους ευτυχισμένα «happy end». Ο ρομαντισμός είναι χρήσιμος για να αποκτήσουμε έναν συγκεκριμένο τρόπο ζωής, για να επικεντρωθούμε στην αναζήτηση του συντρόφου, για να αναπαραχθούμε, για να ακολουθούμε τη παράδοση και για να συνεχίζονται όλα με τον ίδιο τρόπο.

Ο πατριαρχικός ρομαντισμός χρησιμοποιείται για να συνεχίσουν όλα με τον ίδιο τρόπο. Κάποιες απολαμβάνουν τα προνόμια του φύλου τους και οι άλλες παραδίνονται στους μικρούς και απόλυτους βασιλιάδες που κυβερνούν τα σπίτια τους. Είναι χρήσιμος επίσης για να ξεχνάμε μια άσχημη μέρα, για να μας πάει σε άλλους κόσμους πιο όμορφους, για να υποφέρουμε και να είμαστε ευτυχισμένοι με ιστορίες που οι άλλοι έχουν εξιδανικεύσει, για να ξεχνάμε την σκληρή και γκρι πραγματικότητα της καθημερινότητας. Χρησιμοποιείται για να κάνουμε άφθονη χρήση των οικονομικών μέσων, χρόνου και ενέργειας στο να βρούμε το έτερόν μας ήμισυ. Στην αποτυχία μας επιθυμούμε να αλλάξουν όλα και να βρούμε τον ιδανικό μας έρωτα για να μας λατρεύει και να μας κάνει παρέα στην σκληρή καθημερινή μάχη της ζωής. Κάθε πρόβατο με το ζευγάρι του.

Είμαστε περικυκλωμένοι από ανθρώπους που μας αγαπάνε, αλλά αν δεν έχουμε σύντροφο λέμε ότι είμαστε μόνοι μας. Αυτοί που έχουν σύντροφο λένε ότι η μοναξιά που αισθάνονται είναι χειρότερη. Πολλές γυναίκες και άνδρες αλλά περισσότερο οι γυναίκες γιατί είναι ο πιο ευάλωτος κρίκος, πιστεύουν ότι ο σύντροφος τους είναι η λύση στην αβεβαιότητα, στο τρωτό, στα προσωπικά τους προβλήματα. Οι πολιτιστικές βιομηχανίες και τα μεσιτικά γραφεία μάς πουλάνε ρομαντικούς παράδεισους για να ψάχνουμε συντρόφους και να κλειδωθούμε σε ευτυχισμένες εστίες, έναν περίγυρο από ασφάλεια και βαρεμάρα που μπορεί να γίνει μια συζυγική κόλαση.

Τα σημερινά ζευγάρια συνεχίζουν να έχουν έντονα άνισες, ανισόρροπες και ιεραρχικές σχέσεις που σχεδόν όλες εξασκούν την κατανομή των ρόλων. Ετεροφυλόφιλοι/ες, λεσβίες, αμφί, γκέι …η ρομαντική αγάπη είναι το τελικό περίβλημα το οποίο περιβάλλει τον πατριαρχισμό. Ο ατομικισμός του ρομαντισμού μάς βυθίζει σε ρομαντικά όνειρα, ενώ μας αφαιρούν τα δικαιώματα και τις ελευθερίες …ακόμα ένα μεγάλο μέρος του πληθυσμού συνεχίζει γλαρωμένο, γκρινιάζοντας στα σπίτια τους, να ονειρεύεται τον σωτήρα η τον μπλε πρίγκιπα.

Τα παραδοσιακά μέσα επικοινωνίας ποτέ δεν θα προωθήσουν την ομαδική αγάπη αν δεν είναι για να μας πουλήσουν ολυμπιάδες ή μια ασφάλεια ζωής. Αν όλοι θέλαμε πάρα πολύ, το σύστημα θα κατέρρεε γιατί είναι βασισμένο στο απόθεμα των μέσων και αγαθών και όχι στην αλληλεγγύη και την ομαδική διαχείρισή του. Γι΄ αυτό, το σύστημα προτείνει να συγκεντρωνόμαστε δύο – δύο παρά είκοσι – είκοσι. Είναι πιο εύκολο να ελέγχεις δύο παρά ομάδες από άτομα που αγαπιούνται.

Το πρόβλημα με τον ρομαντικό έρωτα είναι ότι αναφερόμαστε σε αυτόν σαν να είναι ένα προσωπικό θέμα. Αν ερωτεύεσαι και υποφέρεις, αν χάνεις τον αγαπημένο η την αγαπημένη σου, αν δεν σε γεμίζει η σχέση, αν είσαι δυστυχισμένος, αν αντέχεις προσβολές και εξευτελισμούς είναι δικό σου το πρόβλημα. Ίσως σημαίνει ότι δεν έχεις καλή τύχη ή δεν διαλέγεις τους κατάλληλους ανθρώπους, σου λένε.

Αλλά το πρόβλημα δεν είναι ατομικό είναι ομαδικό. Είναι πολλά τα άτομα που υποφέρουν γιατί οι προσδοκίες τους δεν προσαρμόζονται σε αυτό που είχανε ονειρευτεί. Είτε γιατί φοβούνται να μείνουν μόνα, είτε γιατί χρειάζονται έναν άνδρα ή μια γυναίκα, είτε γιατί απογοητεύονται όταν επιβεβαιώνεται ότι το ρομαντικό δεν είναι αιώνιο, ούτε τέλειο, ούτε είναι η λύση στα δικά τους προβλήματα.

ΤΟ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟ ΕΙΝΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΟ, και ο δικός μας πατριαρχισμός είναι ρομαντικός, παρόλο που δεν θέλουμε να μιλήσουμε γι αυτό στα φόρουμ και στις συνελεύσεις. Επίσης, οι αριστερές και οι φεμινιστικές ομάδες συνεχίζουν δεμένες στα παλιά πρότυπα τα οποία είναι ακόμα πολύ δύσκολο να αποτινάξουμε. Δημιουργούμε πολλές ομιλίες σχετικά με την ελευθερία, τη γενναιοδωρία, την ισότητα, τα δικαιώματα, την αυτονομία …αλλά στο κρεβάτι, στο σπίτι και στη δική μας καθημερινή ζωή δεν είναι τόσο εύκολο να μοιραστούμε τις σπιτικές δουλειές, να διαχειριστούμε τη ζήλια, να αποδεχτούμε τους χωρισμούς, να διαχειριστούμε τους φόβους μας, να επικοινωνούμε με ειλικρίνεια και να εκφράζουμε τα συναισθήματα μας χωρίς να μας σέρνει ο πόνος ή ο θυμός.

Δεν μας μαθαίνουν να να διαχειριζόμαστε τα συναισθήματα στα σχολεία, αλλά μας βομβαρδίζουν με επαναληπτικά και συναισθηματικά στερεότυπα και μας αποπλανούν για να φανταζόμαστε τη ρομαντική αγάπη μέσω ενός ετερόφυλου ζευγαριού μόνο με δυο μέλη και με πολύ διαφοροποιημένο ρόλο, ενήλικες, και στην αναπαραγωγική ζωή. Αυτό το μοντέλο δεν είναι μόνο πατριαρχικό είναι επίσης και καπιταλιστικό: Barbie-Ken, Angleina Jolie- Brad Pitt, Javier Bardem-Penelope Cruz, Letizia-Felipe…Δείχνουν να είναι επιτυχημένα ζευγάρια μυθοποιημένα από τα ροζ περιοδικά για να τα έχουμε σαν μοντέλο προς μίμηση. Είναι εύκολο τότε να καταλάβουμε γιατί δίνουμε περισσότερη σημασία στην έρευνα του δικού μας ρομαντικού παραδείσου παρά στις ομαδικές λύσεις.

Για να αλλάξουμε ή να μετατρέψουμε ή να βελτιώσουμε τον κόσμο μας πρέπει να αναφερθούμε με πολιτικό τρόπο στο θέμα του ρομαντισμού, να αναλογιστούμε την ανατρεπτική διάστασή του όταν είναι συλλογικό, και τη λειτουργία του σαν μηχανισμού ελέγχου των μαζών όταν περιορίζεται στον κόσμο του εξιδανικευμένου ρομαντισμού, ετεροκεντρικού και ετεροσεξιστικού.

Οταν γίνομαι ρομαντικη queer σκέφτομαι ότι η αληθινή αγάπη θα μπορούσε να καταστρέψει μαζί τον πατριαρχισμό και τον καπιταλισμό. Τα δίχτυα αλληλεγγύης θα μπορούσαν να εξαλείψουν τις ανισότητες, τις ιεραρχίες, τον ατομικισμό, τους ομαδικούς φόβους όσον αφορά τους «άλλους» (οι περίεργοι, οι περιθωριοποιημένοι, οι μετανάστες, οι φυλακισμένες, οι τρανς, οι πόρνες, οι ζητιάνοι, οι ξένες). Για να δημιουργήσουμε αυτά τα δίχτυα αγάπης πρέπει να μιλάμε πολύ και να δουλεύουμε πολύ. Μένει ένας ολόκληρος δρόμος να φτιάξουμε.

Πρέπει να μιλάμε για το πώς μπορούμε να μαθαίνουμε να αγαπιόμαστε καλύτερα, να έχουμε καλές και ωραίες σχέσεις, να επεκτείνουμε τη στοργή στον κόσμο και να μην επικεντρωνόμαστε μόνο σε έναν άνθρωπο. Είναι ώρα να ξεκινήσουμε να μιλάμε για αγάπη, για συναισθήματα σε χώρους στους οποίους ήταν ένα θέμα μη αναγνωρισμένο η αόρατο: στα πανεπιστήμια, στα συνέδρια, στις συνελεύσεις των κοινωνικών κινήσεων, στους συλλόγους της γειτονιάς, στα συνδικάτα, στους δρόμους, στα φόρουμ, στις διαδικτυακές κοινότητες.

Πρέπει να ανακατασκευάσουμε και να ξανασκεφτούμε την έννοια της ρομαντικής αγάπης για να φτιάξουμε σχέσεις με πιο πολύ ισότητα και διαφορετικές ιδέες.

Πρέπει να από-πατριαρχίσουμε την αγάπη, να ακυρώσουμε τις συναισθηματικές ιεραρχικές σχέσεις, να το ξαναφτιάξουμε, να τελειώνουμε με τα παραδοσιακά στερεότυπα, να διηγούμαστε άλλες ιστορίες με αλλά μοντέλα, να κτίσουμε άλλες, διαφορετικές σχέσεις βασισμένες στη καλή επαφή, τη στοργή και την ελευθερία. Είναι αναγκαίο να προτείνουμε άλλα happy end και να επεκτείνουμε την έννοια της αγάπης που σήμερα είναι περιορισμένη μόνο σε αυτούς που σχετίζονται δυο-δυο.

Τώρα περισσότερο από ποτέ, χρειάζεται να βοηθηθούμε, να δουλεύουμε ενωμένοι, να μαχόμαστε για τα ανθρώπινα δικαιώματα για όλους. Για να τελειώσουμε με την ανισότητα, τις κοινωνικές φοβίες, τα μίση και τις μοναξιές, χρειαζόμαστε περισσότερη γενναιοδωρία, περισσότερη επικοινωνία, περισσότερη συνεργασία σε ομάδες. Μόνο μέσω της ομαδικής αγάπης μπορούμε να αρθρώσουμε πολιτικά την αλλαγή.

Εμπιστευόμενοι τον κόσμο, αλληλεπιδρώντας στους δρόμους, υφαίνοντας δίχτυα αλληλεγγύης και συνεργασίας, δουλεύοντας ενωμένοι για να κτίσουμε μια κοινωνία οριζόντια, με πιο πολύ ισότητα και επιείκεια. Σκεφτόμενοι και δουλεύοντας για το κοινό αγαθό είναι πιο εύκολο να προσφέρουμε και να αποδεχόμαστε, είναι πιο εύκολο να σταματήσουμε να αισθανόμαστε μόνοι μας, είναι πιο εύκολο να διαλέγεις σύντροφο με ελευθερία, έτσι θα είναι πιο εύκολο να έχουμε σχέσεις με περισσότερη ποικιλία.

Θα πρέπει να δώσουμε περισσότερο χώρο στην αγάπη, και να κτίσουμε συναισθηματικά δίκτυα για να μπορούμε να αγαπιόμαστε καλύτερα και περισσότερο.

Κείμενο της Coral Herrera Gómez

Μετάφραση María Durán Barbero

Απόδοση Αδριάνα Νικολοπούλου

haikita.blogspot.com.es

ΠΗΓΗ: http://tomov.gr/2015/02/18/%CE%BF-%CF%81%CE%BF%CE%BC%CE%B1%CE%BD%CF%84%CE%B9%CF%83%CE%BC%CF%8C%CF%82-%CE%B5%CE%AF%CE%BD%CE%B1%CE%B9-%CF%80%CE%BF%CE%BB%CE%B9%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%BA%CF%8C-%CE%B8%CE%AD%CE%BC%CE%B1/


Η πολυσυντροφικότητα στο Vice!

Ένα πολύ ενδιαφέρον άρθρο για την πολυσυντροφικότητα στην Ελλάδα δημοσιεύθηκε από τη Μελπομένη Μαραγκίδου στο ελληνικό VICE. Περιέχει συνεντεύξεις με διαχειριστές ελληνόφωνων ιστοσελίδων για την πολυσυντροφικότητα μεταξύ των οποίων και του μπλογκ μας!

Απολαύστε το:

Δηλαδή Είμαστε Τσουλιά;

Φωτογραφία: VICE

«Δηλαδή θα πας σε παρτούζα;» ήταν η απορία φίλου στο τηλέφωνο όταν τον ενημέρωσα ότι ετοιμάζομαι να πάω στο βιωματικό εργαστήρι για το σεξ και τη πολυσυντροφικότητα με θέμα «Δηλαδή είμαστε τσουλιά;», που διοργάνωσε σε κλειστό κύκλο η ομάδα πολυσυντροφικών «Ανοιχτές Σχέσεις» ένα απόγευμα Δευτέρας στο κέντρο της Αθήνας. Μπαίνοντας στο σαλόνι του διαμερίσματος που είχε δοθεί το ραντεβού καταλάβαινες από την πρώτη στιγμή ότι σε καμία περίπτωση οι άνθρωποι που βρίσκονται εκεί δεν έχουν πάει για να κάνουν παρτούζα. Δέκα άντρες και οχτώ γυναίκες όλων των ηλικιών αλλά κυρίως άνω των 35, καθισμένοι κυκλικά σαν σε group therapy συζητούσαν για τα ζητήματα που τους απασχολούν γύρω από το σεξ, τις σχέσεις, τον οργασμό, την συντροφικότητα, την πολυσυντροφικότητα, τη θέση τους στο lgbt κίνημα, την αποδοχή των επιλογών τους από τους γύρω τους, την δυσκολία επίτευξης πολυσυντροφικής σχέσης, αλλά και τις διαφορές που υπάρχουν ανάμεσα σε πολυσυντροφικούς και πολυγαμικούς. Η Λίζα Αστερίου είναι αριστερή και φεμινίστρια, διανοούμενη και ακτιβίστρια. Πολύπλευρη, πολύχρωμη, πολυσυλλεκτική. Ανήσυχο πνεύμα, με μεγάλο εύρος ενδιαφερόντων και αναζητήσεων. Με σπουδές στην ψυχολογία και στο μεγάλο πανεπιστήμιο της ζωής, όπως λέει. Είναι δημιουργός της ομάδας «Ανοιχτές Σχέσεις» και ο καλύτερος άνθρωπος για να λύσει ό, τι απορία έχεις γύρω από την πολυσυντροφικότητα.

Photo via flickr

VICE: Τι ακριβώς είναι η ομάδα Ελεύθερες Σχέσεις, τι υποστηρίζει και πώς μπορεί κάποιος να γίνει μέλος; Λίζα Αστερίου: Η ομάδα και η σελίδα στο Facebook με τον τίτλο «Ανοιχτές σχέσεις» δημιουργήθηκαν το 2011. Ο βασικός σκοπός μας είναι να προσφέρουμε ενημέρωση και συζήτηση γύρω από τις συναινετικά μη μονογαμικές σχέσεις. Όμως, αντιμετωπίσαμε έναν πραγματικό βομβαρδισμό σεξουαλικής παρενόχλησης. Τελικά αποφασίσαμε να κάνουμε την ομάδα κρυφή, βάζοντας μόνο επιλεγμένα άτομα. Αν θέλει κανείς να γίνει μέλος, μπορεί να στείλει ένα μήνυμα στο προφίλ μου στο facebook. Πρώτα, όμως, ας δει τη σελίδα και την ανοιχτή ομάδα μας: «Ανοιχτές σχέσεις» και «Πολυσυντροφικότητα/πολύχρωμο κίνημα». Επίσης, υπάρχει το προσωπικό μου ιστολόγιο, «Πολυσυντροφικότητα», καθώς και το ιστολόγιο Polyamorygr. Κάνετε συχνά συναντήσεις όπως αυτή με το βιωματικό εργαστήρι; Είναι ανοιχτές στο ευρύ κοινό; Η ομάδα μας ξεκίνησε να κάνει μηνιαίες συναντήσεις-συζητήσεις τον Ιούνιο του 2014, στο κέντρο της Αθήνας. Το βιωματικό εργαστήρι που παρακολούθησες, το οποίο συντόνισε ο Λύο Καλοβυρνάς, ήταν η πρώτη μας επαφή ως ομάδας με έναν ειδικό σε θέματα ψυχολογίας. Στην παρούσα φάση, οι συναντήσεις μας δεν απευθύνονται στο ευρύ κοινό, αλλά στο μέλλον δεν αποκλείεται να κάνουμε και ανοιχτές εκδηλώσεις. Τι σημαίνει πολυσυντροφικότητα; Και πώς εφαρμόζεται; Ο όρος πολυσυντροφικότητα είναι μετάφραση της αγγλικής λέξης polyamory, η οποία προέρχεται από το ελληνικό πολύ και το λατινικό amor (αγάπη, έρωτας). Τα πολυσυντροφικά άτομα δημιουργούν σταθερές ερωτικές σχέσεις με δύο ή περισσότερα πρόσωπα, υπό την προϋπόθεση ότι υπάρχει ειλικρίνεια και συναίνεση όλων των εμπλεκόμενων. Το ρεύμα αυτό γνωρίζει μεγάλη άνθιση, ειδικά σε χώρες όπως οι ΗΠΑ και ο Καναδάς. Ωστόσο, οι ρίζες του πηγαίνουν αρκετά πίσω, στο κίνημα της σεξουαλικής απελευθέρωσης των δεκαετιών ’60-’70. Δεν υπάρχει ένας τρόπος να ασκήσεις την πολυσυντροφικότητα, υπάρχουν πολλοί. Για παράδειγμα, κάποιοι άνθρωποι αντί να γίνουν ζευγάρι προτιμούν να ζουν τη ζωή τους ως τριάδα ή τετράδα κ.τ.λ. Υπάρχουν επίσης ζευγάρια παντρεμένα και με παιδιά που έχουν και άλλους ερωτικούς συντρόφους. Οι άνθρωποι που ασκούν την ανεξάρτητη πολυσυντροφικότητα (solo polyamory) διαμορφώνουν παράλληλες σχέσεις. Η Dr. Elisabeth Sheff έχει γράψει το βιβλίο The Polyamorists Next Door, αλλά και μια σειρά από άρθρα γύρω από τις πολυσυντροφικές σχέσεις και οικογένειες. Περισσότερα μπορείς να δεις στην ιστοσελίδα της. Κάποιος μπορεί να πει «ε, καλά, σιγά κι εγώ έχω δύο σχέσεις παράλληλα και δεν το ξέρουν». Τι είναι αυτό που διαχωρίζει τη δική σας ομάδα σε σχέση με τους ανθρώπους αυτούς; Το ποσοστό των εξωσυζυγικών σχέσεων φτάνει ή και ξεπερνάει το 50%. Γύρω μας κυριαρχεί η μονοκανονικότητα, δηλαδή η προπαγάνδα που υποστηρίζει ότι μόνο οι μονογαμικές σχέσεις είναι αποδεκτές. Δεν είναι παράξενο, λοιπόν, που τόσοι άνθρωποι καταφεύγουν στην υποκρισία της «απιστίας». Ωστόσο, τα πολυσυντροφικά άτομα κάνουν ό,τι κάνουν χωρίς να το κρύβουν. Η ειλικρίνεια και η συναίνεση είναι λέξεις-κλειδιά. Στο εργαστήρι κατάλαβα ότι πολλοί από τους ανθρώπους που βρίσκονταν εκεί δυσκολεύονται να συνάψουν πολυσυντροφικές σχέσεις και είναι πολυσυντροφικοί σε θεωρητικό επίπεδο. Γιατί συμβαίνει αυτό; Η έννοια της πολυσυντροφικότητας είναι πολύ καινούρια για τα ελληνικά δεδομένα. Από μικρά παιδιά μάθαμε να προσδοκούμε τον «πρίγκιπα» ή την «πριγκίπισσα» που θα μας φέρει την ευτυχία στο πιάτο, αν καταφέρουμε να στριμωχτούμε στο καλούπι του «ετεροφυλόφιλου μονογαμικού ζευγαριού που θα παντρευτεί και θα κάνει παιδιά». Είναι η αντίληψη που κληρονομήσαμε από τη βικτωριανή εποχή. Τότε εξιδανικεύτηκε απίστευτα η πυρηνική οικογένεια προκειμένου να εξυπηρετήσει τις ανάγκες του καπιταλισμού για τη φροντίδα και την αναπαραγωγή της εργατικής τάξης.

Photo via WikiCommons

Κάποιος ανέφερε ότι είναι δύσκολο να «βγεις από τη ντουλάπα». Στην Ελλάδα είναι δύσκολο να είσαι πολυσυντροφικός; Τα πολυσυντροφικά άτομα θεωρούνται σεξομανή, επιπόλαια, ανώριμα και ανήθικα. Σκέψου, επίσης, τις αντιδράσεις μια παραδοσιακής ελληνικής οικογένειας. Ας πούμε ότι παρουσιάζεις στους γονείς σου τους δύο μόνιμους ερωτικούς σου συντρόφους. Ανακοινώνεις ότι σκοπεύετε να συζήσετε οι τρεις σας και να μεγαλώσετε από κοινού τα παιδιά που θα κάνετε. Τις λες, θα το γλυτώσουν οι γονείς το εγκεφαλικό; Τι διαφορές υπάρχουν ανάμεσα στους πολυσυντροφικούς και τους πολυγαμικούς, αλλά και τους swingers; Πολυγαμικοί είναι οι άνθρωποι που θέλουν να έχουν μια ποικιλία σεξουαλικών συντρόφων,. Μπορεί να είναι ειλικρινείς, μπορεί και όχι. Αντίθετα, τα πολυσυντροφικά άτομα δίνουν πολύ μεγάλη σημασία στο θέμα της ειλικρίνειας και της συναίνεσης. Συνήθως εστιάζονται περισσότερο στις μακροχρόνιες σχέσεις παρά στις ευκαιριακές σεξουαλικές περιπέτειες (αν και το ένα δεν αποκλείει το άλλο). Το swinging κυρίως ασκείται από ζευγάρια. Οι swingers μοιράζονται τις σεξουαλικές τους εμπειρίες με τον/τη σύντροφό τους. Συνήθως συνευρίσκονται με άλλα ζευγάρια, αλλά ενίοτε και με μεμονωμένα άτομα. Τι διεκδικείτε μέσα στο LGBTQ κίνημα; Τόσο τα LGBTQ όσο και τα πολυσυντροφικά άτομα αποτελούν καταπιεσμένες σεξουαλικές μειονότητες, άρα έχουν κάθε λόγο να αλληλοϋποστηρίζονται. Στο εξωτερικό ακούγονται φωνές που διεκδικούν το δικαίωμα στον πολυσυντροφικό γάμο. Στην Ελλάδα πρόσφατα διατυπώθηκε το αίτημα να διευρυνθεί το σύμφωνο συμβίωσης ώστε να περιλαμβάνει όλα τα άτομα που βρίσκονται σε σχέση συμβίωσης, άσχετα από τον αριθμό και το φύλο τους. Πες μου μερικές εμπειρίες από σχέσεις σου. Συνάντησα στο δρόμο μου αρκετούς άντρες που ισχυρίζονταν ότι ήθελαν μια ανοιχτή σχέση, ενώ στην πραγματικότητα έψαχναν το εύκολο σεξ της μιας βραδιάς. Βρήκα και άλλους που έδειχναν ενθουσιασμένοι στην ιδέα ότι θα είμαστε ένα απελευθερωμένο ζευγάρι. Όταν όμως ξεκινούσα μια άλλη σχέση, τότε λειτουργούσαν μέσα τους όλα τα αρνητικά στερεότυπα. Έπεφταν, λοιπόν, πάνω μου με λύσσα και προσπαθούσαν να τσακίσουν την καινούρια σχέση. Τα τελευταία χρόνια έχω κατασταλάξει στην ανεξάρτητη (solo) πολυσυντροφικότητα, δημιουργώντας παράλληλες σχέσεις. Ζω μόνη, διατηρώ την ανεξαρτησία μου και συγχρόνως έχω τρυφερές και ειλικρινείς σχέσεις. Όμως, δεν επιτρέπω σε κανένα να παρεμβαίνει στις επιλογές μου. Με τη ζήλια και την κτητικότητα τι γίνεται; Ζούμε έναν κόσμο που θεοποιεί την ιδιοκτησία. Λέμε «η γυναίκα μου», «ο άντρας μου», όπως λέμε «το σπίτι μου», το «αυτοκίνητό μου». Το πόση επιτυχία έχουν αυτές σχέσεις το δείχνουν οι στατιστικές: τουλάχιστον το 50% των γάμων καταλήγει σε διαζύγιο. Τα ζευγάρια που δεν χωρίζουν, συχνά βουλιάζουν στην αποξένωση και την πλήξη. Βομβαρδιζόμαστε συνεχώς με το μοτίβο «ζήλια-απιστία». «Αν δεν ζηλεύεις, δεν αγαπάς!», μας λένε. Σημειωτέον ότι η ζήλια αποτελεί τη νούμερο ένα αιτία των συζυγικών φόνων. Υπάρχουν, όμως, κοινωνίες όπου η αίσθηση της ζήλιας δεν παίζει σχεδόν κανένα ρόλο, όπως δείχνουν τα ανθρωπολογικά ευρήματα. Βέβαια, αρνητικά συναισθήματα προκύπτουν σε όλες τις σχέσεις. To ζητούμενο είναι να μάθουμε να τα διαχειριζόμαστε, αντί να τα αφήνουμε να μας διαχειρίζονται εκείνα. Για περισσότερα, θα παραπέμψω στο βιβλίο More Than Two και στην αντίστοιχη ιστοσελίδα. Τελικά ποια είναι η απάντηση στο ερώτημα που τέθηκε στο εργαστήρι «Είμαστε τσουλιά»; Ο όρος τσουλί (slut στα αγγλικά) χρησιμοποιείται συνήθως για να μειώσει τις πολυγαμικές/πολυσυντροφικές γυναίκες. Γι’ αυτό στο εξωτερικό κάποιες φεμινίστριες τον διεκδίκησαν χρησιμοποιώντας τον με θετικό τρόπο. Ένα από τα πιο γνωστά βιβλία περί ανοιχτών σχέσεων είναι το The Ethical Slut, «To Ηθικό Τσουλί». Με παρόμοιο τρόπο, ο LGBTQ χώρος διεκδικεί τον όρο πούστης (βλ. Pousti Riot). Αν κάτι μας έχει διδάξει το LGBTQ κίνημα, είναι ότι το προσωπικό είναι πολιτικό. Αν δεν θέλεις να στιγματίζεσαι σαν «τσουλί», «πούστης» ή οτιδήποτε άλλο, θα πρέπει να παλέψεις γι’ αυτό. Η ελευθερία, η αξιοπρέπεια και τα δικαιώματα κερδίζονται με αγώνες.

Photo via flickr

Ο Γιώργος είναι ένας από τους διαχειριστές του μπλογκ polyamorygr και της σελίδας του στο facebook, όμως παρά την ενεργή ενασχόλησή του με το ζήτημα της πολυσυντροφικότητας δεν έχει καταφέρει να συνάψει πολυσυντροφική σχέση: «Έχω συνάψει ανοικτές σχέσεις με κοπέλες οι οποίες όμως δεν συμφωνούσαν απαραίτητα με την πολυσυντροφικότητα ως αντίληψη, απλά ίσως δεν είχαν βρει τη μονογαμική σχέση που έψαχναν τη συγκεκριμένη περίοδο. Το χώρο της πολυσυντροφικότητας πάντως τον ανακάλυψα αρκετά πρόσφατα παρότι ως φιλοσοφία ζωής το έχω στο μυαλό μου αν και σε ανεπεξέργαστη μορφή αρκετά χρόνια». Πόσο δυσκολεύει άραγε το ισχυρό οικογενειακό μοντέλο που ισχύει στην Ελλάδα στο να προκύψουν πολυγαμικές σχέσεις στη χώρα μας; «Όσον αφορά την Ελλάδα βρισκόμαστε ακόμα στην αρχή. Όμως η αρχή έγινε και αυτό είναι το σημαντικό. Πιστεύω πως πρέπει να υπάρξει ένας «σεξουαλικός διαφωτισμός» μέσα από κοινωνικές κινήσεις, κινήματα, επιστημονικές έρευνες, ομάδες ενημέρωσης,κλπ. Χρειάζεται να πιάσουμε ξανά το νήμα από εκεί που το άφησαν τα κινήματα σεξουαλικής απελευθέρωσης του ’60. Χρειάζονται δομές που να μιλούν ανοικτά για τέτοια ζητήματα και να προσπαθούν να τα εφαρμόσουν στην πράξη δίνοντας το αντί-παράδειγμα απέναντι στις κυρίαρχες νόρμες». http://www.vice.com/gr/read/poluamory-ellada


Αρκούδα καφέ, αρκούδα καφέ κάνε polyamory να νιώσεις πιο κομπλέ!

Μάλλον το πρώτο ελληνόφωνο τραγούδι με αναφορά στο polyamory

Μπορείτε να βρείτε το δίσκο και γενκότερα τη δουλειά της «πράσινης λεσβίας»  και να κατεβάσετε δωρεάν όλα τα τραγούδια της εδώ:http://prasinilesvia.bandcamp.com/album/covers