Tag Archives: πολυγαμία

Πολυσυντροφικότητα: τάση ή εξέλιξη;

Αναδημοσιεύουμε εδώ τη συνέντευξη της ακτιβίστριας και συγγραφέως Λίζας Αστερίου στο AthensView για το θέμα της πολυσυντροφικότητας. Τι είναι; Μια νέα τάση ή εξέλιξη των σχέσεων; 
 
 
 
 
*Η Λίζα Αστερίου είναι μία από τους συγγραφείς του βιβλίου
Δώδεκα ερωτικές διαδρομές
 
 
 
Τι είναι η πολυσυντροφικότητα;
Είναι το να διατηρείς σταθερές ερωτικές σχέσεις και όχι ευκαιριακές με δύο ή περισσότερα άτομα με γνώση, ειλικρίνεια και συναίνεση.
Πότε συνειδητοποίησες ότι σε εκφράζει η πολυσυντροφικότητα;
Προσωπικά για μένα η συνειδητοποίηση ήρθε σε πολύ νεαρή ηλικία ήδη από την εφηβεία μου από τα 13 μου χρόνια. Πάντοτε είχα την αίσθηση ότι οι άνθρωποι πρέπει να είναι ελεύθεροι. Όπως εκτιμάμε την ελευθερία σε κάθε τομέα της ζωής έτσι και στον ερωτικό τομέα. Ποτέ δεν κατάλαβα γιατί υπάρχει η καταπίεση, η ζήλια και η κτητικότητα στις σχέσεις. Εμένα μου ήταν πάντα ξένες αυτές οι έννοιες.
Στις πολυσυντροφικές σχέσεις δεν μπορεί να υπάρχει το συναίσθημα της ζήλιας και της κτητικότητας;
Ναι, σαφώς και υπάρχει. Αλλά μην ξεχνάμε ότι όλοι σ’ αυτή την κοινωνία μεγαλώσαμε. Δηλαδή από μικρά παιδάκια μας μαθαίνουν το παραμύθι με τον πρίγκιπα και την πριγκίπισσα. Άρα μας καλλιεργούν το αίσθημα της κτητικότητας και της ζήλιας. Αυτό είναι όμως κάτι που κανείς μπορεί να το διαχειριστεί και να το αλλάξει. Υπάρχουν κάποια απειροελάχιστα άτομα, όπως εγώ, που δεν αισθάνονται τη ζήλια. Όλοι οι άνθρωποι έχουμε ευχάριστα και δυσάρεστα συναισθήματα – το θέμα είναι πως τα διαχειριζόμαστε. Αν κοιτάξουμε στην παιδική μας ηλικία, μπορεί να ανακαλύψουμε ότι κουβαλάμε πολλές ανασφάλειες, θέματα αυτοεκτίμησης ή άλλα ψυχολογικά προβλήματα.
Τα συναισθήματα τα παράγει ο εγκέφαλος μας με ένα τρόπο αυτόματο οπότε δεν μπορούμε να τα ελέγξουμε. Με το να λέω ότι ελέγχω τα συναισθήματα μου εννοώ ότι τα καταπιέζω. Και με το να τα καταπιέζω κάθε φορά θα γίνονται χειρότερα. Γι αυτό μιλάμε για διαχείριση των συναισθημάτων και όχι για έλεγχο.
 
Πρακτικά πως εφαρμόζεται στη ζωή σου η πολυσυντροφικότητα;
Δεν είναι κάτι εύκολο να το εφαρμόσει κανείς, μην ξεχνάς ότι μιλάμε για μία έννοια που είναι άγνωστη για τον περισσότερο κόσμο και ακόμα άνθρωποι που τη ξέρουν θεωρητικά δεν σημαίνει ότι μπορούν να το εφαρμόσουν και στην πράξη. Άρα αν θα μπορέσεις να δημιουργήσεις πολυσυντροφικές σχέσεις έχει να κάνει και με τους άλλους ανθρώπους. Υπάρχουν πολλά είδη πολυσυντροφικών σχέσεων και αυτό είναι το θετικό. Εξαρτάται από το κάθε άνθρωπο ποιο είδος θα επιλέξει. Εγώ προσωπικά επιλέγω το στυλ της ανεξάρτητης πολυσυντροφικότητας (solo polyamory). Zω την ζωή μου ανεξάρτητα και διατηρώ παράλληλες ερωτικές σχέσεις με ειλικρίνεια. Υπάρχει και η σχεσιακή αναρχία (relationship anarchy), που επίσης με ενδιαφέρει, είναι ένα παρακλάδι της πολυσυντροφικότητας. Η βασική αρχή της σχεσιακής αναρχίας είναι ότι δεν με ενδιαφέρει κανένας κανόνας της κοινωνίας, δεν βάζουμε τις σχέσεις μας σε κανένα κοινωνικό καλούπι και δεν ιεραρχούμε τις ερωτικές σχέσεις ως κάτι ανώτερο απ’ όλες τις άλλες σχέσεις.
 
Πώς το εκλαμβάνει η ελληνική κοινωνία;
Το κακό με την ελληνική κοινωνία είναι ότι είναι βαθιά υποκριτική. Πολύ πιο εύκολα οι άνθρωποι αποδέχονται τις κρυφές ερωτικές σχέσεις παρά την ειλικρίνεια. Θέλει πολύ δουλειά και προσπάθεια να αλλάξει αυτή η νοοτροπία.
 
Εσύ ζηλεύεις;
Για μένα η ζήλια δεν είναι καν συναίσθημα, είναι μια συναισθηματική κατάσταση που έχει κοινωνικά αίτια. Ζούμε σε μια κοινωνία που μας έχει μάθει να φοβόμαστε, να αντιμετωπίζουμε αρνητικά καθετί που βρίσκεται έξω από τα όρια της μονογαμίας, έχουμε μια αυτόματη αρνητική αντίδραση σε οτιδήποτε είναι έξω από αυτό το πρότυπο σαν να είναι κάτι που μας απειλεί. Εγώ προτιμώ αυτό να το ονομάζω εσωτερικευμένη πολυφοβία, όπως το ίδιο συμβαίνει και με την ομοφοβία και την τρανσφοβία. Πίσω από την ζήλια συνήθως κρύβεται ανασφάλεια και φόβος μήπως ο σύντροφός μου φύγει ή με παραμελήσει. Όλα αυτά είναι φόβοι είτε βάσιμοι είτε αβάσιμοι, αυτό εξαρτάται.
 
Γιατί η κοινωνία έχει την ανάγκη να προωθεί ένα μονογαμικό πρότυπο;
Εδώ θα πρέπει να πάμε πολύ πίσω στο χρόνο. Κάθε κοινωνία παράγει τα δικά της πρότυπα σχέσεων και αφού τα παράγει τα παρουσιάζει ως ανθρώπινη φύση. Οι σχέσεις είναι δημιούργημα της κοινωνίας, όχι μόνο των ατόμων. Ακόμη και τώρα πόσες κοινωνίες έχουν μονογαμικές σχέσεις; Οι περισσότερες δεν έχουν και αν πάμε πίσω στο χρόνο θα διαπιστώσουμε ότι στο μεγαλύτερο μέρος της ανθρώπινης ύπαρξης πάνω στο πλανήτη ο κανόνας δεν ήταν η μονογαμία αλλά η ελευθερία στις σχέσεις. Αυτό το ξέρουμε από τα ανθρωπολογικά ευρήματα, Υπάρχουν φυλές πάνω στο πλανήτη που ζουν πιο ελεύθερα σε σχέση με το δικό μας κόσμο. Όταν ο άνθρωπος απομακρύνθηκε από τον τρόπο ζωής του κυνηγού-τροφοσυλλέκτη και δημιούργησε σταθερούς τόπους κατοικίας, αναπτύχθηκε η έννοια της ατομικής ιδιοκτησίας. Τότε μπήκε το ερώτημα ποιος θα πάρει την περιουσία μετά το θάνατο του ιδιοκτήτη. Εκεί μπήκε και η έννοια του να έχω το δικό μου παιδί ως κληρονόμο. Εκείνες τις εποχές, ο μόνος τρόπος να εξασφαλίσει κανείς ότι το παιδί είναι δικό του ήταν να περιορίσει την σεξουαλική ζωή της γυναικάς σου.
 
Η πολυσυντροφικότητα είναι αδυναμία να δοθείς σε έναν άνθρωπο;
Εξαρτάται το τι σημαίνει να δοθείς. Εδώ μπαίνει το μεγάλο ερώτημα τι είναι η αφοσίωση και η αποκλειστικότητα και αν πάνε μαζί. Εμείς θεωρούμε ότι δεν πάνε κατ’ ανάγκη μαζί. Η αφοσίωση έχει να κάνει με το πως λειτουργεί η σχέση μεταξύ δύο ή περισσότερων ανθρώπων. Δεν είμαστε κατά της μονογαμίας εφόσον είναι επιλογή, υπάρχουν άνθρωποι που μπορούν να βιώσουν το συναίσθημα της αγάπης με δύο ή και παραπάνω άτομα.
 
Υπάρχει νομική αναγνώριση;
Αυτό είναι ένα μεγάλο και πολύ ενδιαφέρον θέμα, γιατί πλέον υπάρχουν πολλές φωνές στο εξωτερικό που διεκδικούν ίσα δικαιώματα όπως δύο άτομα έχουν πρόσβαση στο γάμο ή στο σύμφωνο συμβίωσης και την παιδοθεσία τα ίδια δικαιώματα θέλουμε να έχουνε όλοι οι άνθρωποι που είναι πολυσυντροφικοί. Θέλουμε δηλαδή την σχέση τους να μπορούν να την κατοχυρώσουν και νομικά. Η νομική κατοχύρωση μπορεί να παίξει τεράστιο ρόλο ειδικά όταν υπάρχουν παιδιά γιατί στο εξωτερικό υπάρχουν χιλιάδες πολυσυντροφικές οικογένειες και δυστυχώς είναι έκθετες σε κάθε είδους κακόβουλη επίθεση επειδή αυτός ο τρόπος ζωής είναι αντισυμβατικός και στιγματισμένος από την κοινωνία. Μπορεί ο καθένας να κάνει καταγγελία για παιδική κακοποίηση με κίνδυνο να χάσουν την κηδεμονία. Στις Η.Π.Α και στο Καναδά υπήρχαν νόμοι που απαγόρευαν ακόμα και την συγκατοίκηση τριών ή περισσότερων ατόμων. Σήμερα υπάρχουν ευνοϊκότεροι νόμοι. Στη Βραζιλία όταν ψηφίστηκε το σύμφωνο συμβίωσης για τα ομόφυλα ζευγάρια, κάποιες πολυσυντροφικές οικογένειες το χρησιμοποίησαν για την νομική αναγνώριση τους.
 
Ένα παιδί πως μεγαλώνει σε ένα πολυσυντροφικό περιβάλλον;
Μια χαρά μεγαλώνει. Το θέμα δεν είναι αν οι γονείς είναι τρεις ή τέσσερις, το θέμα είναι να είναι ικανοί να δώσουν στο παιδί αυτό που χρειάζεται, να ικανοποιήσουν τις υλικές και συναισθηματικές του ανάγκες. Μια πολυσυντροφική οικογένεια μπορεί να είναι εξίσου ή και περισσότερο λειτουργική σε σχέση με μια συμβατική. Το πρόβλημα δεν είναι οι πολυσυντροφικές οικογένειες αλλά η εχθρική στάση της κοινωνίας.
 
Στην Ελλάδα από πότε υπάρχει αυτός ο όρος;
Ο όρος μπορεί να είναι καινούριος αλλά οι ανοιχτές σχέσεις υπήρχαν ήδη από την δεκαετία του ’70 με την μορφή του ελεύθερου έρωτα. Υπήρχαν ακόμα και προσπάθειες δημιουργίας κοινοβίων.
 
Αν γνωρίσεις ένα άτομο που σε ενδιαφέρει ερωτικά αλλά είναι μονογαμικός είναι λόγος να τον απορρίψεις;
Οι πιθανότητες είναι αυτός να με απορρίψει (γέλια). Υπάρχουν όμως άνθρωποι που είναι μονογαμικοί αλλά αποδέχονται την ανάγκη των συντρόφων τους να διατηρούν πολυσυντροφικές σχέσεις.
 
Πιστεύεις ότι η πολυσυντροφικότητα εφαρμόζεται περισσότερο στα ετερόφυλα ή ομόφυλα άτομα;
Οι σχέσεις μεταξύ ανδρών είναι πιο ανοιχτές, πολυσυντροφικές ή μη. Τα τελευταία χρόνια στις ετερόφυλες σχέσεις υπάρχει ένα άνοιγμα με την μορφή του swinging. Αυτό δεν είναι πολυσυντροφικότητα αλλά είναι μια μορφή ανοιχτής σχέσης. Υπάρχουν όμως άνθρωποι που είναι μονογαμικοί αλλά αποδέχονται την ανάγκη των συντρόφων τους να διατηρούν πολυσυντροφικές σχέσεις. Οπότε πέρασαν από το καθαρά σεξουαλικό κομμάτι στην πολυσυντροφικότητα.
 
Ποια είναι τα προβλήματα που μπορούν να προκύψουν σε μια πολυσυντροφική σχέση έναντι μιας μονογαμικής;
Η διαχείριση του χρόνου είναι ένα πολύ μεγάλο ζήτημα. Μπορεί να υπάρχει απεριόριστη αγάπη αλλά όχι απεριόριστος χρόνος. Για παράδειγμα ο προγραμματισμός των διακοπών ή των ραντεβού μπορεί να είναι πρόβλημα. Σίγουρα χρειάζεται πολύ καλή επικοινωνία.
 
Τι βήματα μπορούν να γίνουν για να γίνει αποδεκτό από την ελληνική κοινωνία;
Χρειάζεται ακτιβισμός, ενημέρωση και δουλειά σε μεγαλύτερο βάθος. Η διεκδίκηση είναι ένας τρόπος για να δείξεις ότι υπάρχεις και είσαι φυσιολογικός. Η πολυσυντροφικότητα μπορεί να είναι ένας πολύ μοναχικός δρόμοςόταν ζεις σε μια εχθρική κοινωνία. Έχει σημασία να γνωρίσεις τους σωστούς ανθρώπους να ανταλλάξεις ιδέες και απόψεις.
 
 
Facebook:
Ανοιχτές σχέσεις https://www.facebook.com/anoixtes.sxeseis/
Πολυσυντροφικότητα/πολύχρωμο κίνημα https://www.facebook.com/groups/1482579828626580/

Ιστολόγια: polysyntrofikotita.wordpress.com, polyamorygr.wordpress.com
Email polyamorygr@yahoo.gr

Advertisements

Ενάντια στη μορφή-ζευγάρι

Παραθέτουμε παρακάτω τη μετάφρασή του άρθρου «Against the Couple-Form» από το πρώτο τεύχος του queer φεμινιστικού περιοδικού LIES. Συγγραφείς του άρθρου είναι οι Clémence X. Clementine και συνεργάτιδες από την Infinite Venom Girl Gang, και δημοσιεύτηκε στον πρώτο τόμο του περιοδικού το 2012.

happy marriage

Το «Τέρμα με τις μητέρες, τις γυναίκες και τα κορίτσια, ας καταστρέψουμε τις οικογένειες!» ήταν μια χειρονομία-πρόσκληση να σπάσουμε τις αναμενόμενες αλυσίδες των γεγονότων, να απελευθερώσουμε τις συμπιεσμένες δυνητικότητες. Ήταν ένα χτύπημα στις γαμημένες ιστορίες αγάπης, στην κοινότυπη πορνεία. Ήταν ένα κάλεσμα να ξεπεράσουμε το ζευγάρι ως στοιχειώδη μονάδα διαχείρισης της αλλοτρίωσης.

-Tiqqun, «How to?»

Λιμπιντικές ροές διατέμνουν τον κοινωνικό κόσμο. Οι ερωτικές και σεξουαλικές σχέσεις δεν υπάρχουν σε κάποιο ασφαλές πεδίο αποκομμένο από την υπόλοιπη κοινωνία. Μάλλον αποτελούν συστατικά στοιχεία σχεδόν κάθε πτυχής της κοινωνικής ζωής. Η επιθυμία ρέει και κυκλοφορεί ανάμεσα σε χώρους απασχόλησης, διαμάχες μεταξύ διανοούμενων, πολιτικές οργανώσεις, καλλιτεχνικούς κύκλους, παιδικές χαρές και νεκροταφεία. Ο ηλικιωμένος ασθενής αρπάζει το στήθος της νοσοκόμας που σκύβει από πάνω του. Ο κυβερνητικός αξιωματούχος γδύνει τη νεοπροσληφθείσα ασκούμενη αφήνοντάς τη μόνο με το λεοπάρ στρινγκ της κατά τη διάρκεια μιας σημαντικής ενημέρωσης στο γραφείο του. Ο φυλακισμένος ακουμπάει το χέρι του στο διαχωριστικό τζάμι του θαλάμου επισκεπτών, προσπαθώντας ν’ ακουμπήσει τη σύζυγό του ύστερα από είκοσι χρόνια σωματικού διαχωρισμού. Αυτές οι ροές των λιμπιντικών επιθυμιών επενεργούν εντός και μεταξύ ευρύτερων κοινωνικών μηχανισμών, με τέτοιο τρόπο ώστε να αναζωογονούν τις δυναμικές της οικονομικής και πολιτικής ζωής. Η επιθυμία, συχνά εστία πολιτικής, εισχωρεί στο λεγόμενο «δημόσιο» πεδίο.

Η πατριαρχία υποβάλλει ακατάπαυστα αυτές τις επιθυμητικές ροές σε ένα σύστημα οργάνωσης, σε μια λογική που στρέφει τις επιθυμητικές ροές ενάντια στον ίδιο τον εαυτό τους. Θα αναφέρομαι σε αυτό το καναλιζάρισμα και την οργάνωση των σεξουαλικών και ερωτικών σχέσεων ως λογική του ζευγαριού – αυτή που διοχετεύει, απλοποιεί και ανάγει την ερωτική επιθυμία στις ανάγκες της πατριαρχίας εντός του καπιταλιστικού τρόπου παραγωγής. Αυτή η λογική υποθέτει ότι οι γυναίκες δεν έχουν παρά έναν μόνο χώρο εκπλήρωσης των κοινωνικών και σεξουαλικών επιθυμιών τους, τη ρομαντική σχέση με έναν άντρα. Το ζευγάρι λειτουργεί ως κατώφλι, ως εισιτήριο εισόδου, ως το χρυσό κλειδί που επιτρέπει σε μια γυναίκα να συμμετάσχει στον κοινωνικό κόσμο. Το ζευγάρι υπόσχεται ότι, αφού εισέλθει στη λαβή του, καμιά πλέον δεν θα υποφέρει από αλλοτρίωση, απομόνωση, ανία, ξεριζωμό. Το ζευγάρι παραχωρεί στη γυναίκα την ιδιότητα του προσώπου και την κοινωνική ορατότητα. Αποκτά έναν τίτλο, μια χρονικότητα, έναν χώρο μέσω του ζευγαριου. Ο γάμος εσωκλείει ευλαβικά αυτή τη λογική και τη διαιώνιση της συγκεκριμένης μορφής που πήρε η πατριαρχία στον καπιταλισμό.

Η πράξη και ο λόγος εντός των πατριαρχικών κοινωνικών σχέσεων αναδύονται από μια ομάδα αντρών που ενδιαφέρονται ο ένας για τον άλλον. Στους πνευματικούς, πολιτικούς ή καλλιτεχνικούς κύκλους, ένα επιτελείο αντρών συχνά μονοπωλεί την ικανότητα συμμετοχής στην παραγωγή γεγονότων ή ιδεών, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι κάνει και κάτι ιδιαίτερα ενδιαφέρον. Η πατριαρχία συστηματικά αποκλείει τις γυναίκες από την πράξη και τον λόγο, ξαποστέλνοντάς τες ως τάξη στην εκτέλεση της άμισθης εργασίας κοινωνικής αναπαραγωγής. Αντίθετα από μια ουσιοκρατική έννοια, η κατηγορία της γυναίκας προκύπτει από έναν έμφυλο τρόπο εκμετάλλευσης και υποβιβάζει ορισμένους τύπους εργασίας στην ιδιωτική, άμισθη σφαίρα. Ενώ οι γυναίκες εργάζονται δραστήρια σε έμμισθες δουλειές εκτελώντας επιπλέον την οικιακή εργασία, οι άντρες δημιουργούν τη σφαίρα της δημόσιας ζωής προκειμένου να μονωθούν από την αποδοχή της κοινοτυπίας και της περιττότητάς τους.

Οι άντρες παραχωρούν στις γυναίκες πρόσβαση στην πράξη και τον λόγο μέσω της ανάπτυξης σεξουαλικών σχέσεων με τους άντρες αυτού του κύκλου. Οι εργένισσες, εκείνα τα αδέσποτα σκυλιά, παραμένουν στην περιφέρεια, πάντα σε απόσταση από τον χώρο όπου διεξάγονται διαβουλεύσεις, σχέδια και γεγονότα. Το ζευγάρι ενεργεί ως κοινωνική μορφή η οποία απαιτεί από τις γυναίκες, για να μπορέσουν να συμμετάσχουν σε οποιαδήποτε πρακτική ή τομέα επιθυμούν, να προσδεθούν στους άντρες μέσω του μηχανισμού του ζευγαριού. Η μορφή-ζευγάρι συχνά συγκροτεί τη μοναδική τεχνική που προστατεύει μια γυναίκα από τον μισογυνισμό μιας ομάδας αντρών. Ποια είναι αυτή; Α, νομίζω πως είναι η κοπέλα του Ζακ, η πρώην του Μπεν. Οι γυναίκες γίνονται γνωστές για τις σχέσεις τους με τους άντρες, όχι για την προσφορά τους στην πνευματική ή πολιτική ζωή. Οι ζωές των γυναικών υποβαθμίζονται στους ρόλους τους ως η σύζυγος του Ρ ή η ερωμένη του Τζ, όχι ως ποιήτριες, θεωρητικοί, ή επαναστάτριες όπως τους πρέπει.

Οι γυναίκες επιλέγουν διαφορετικές στρατηγικές όταν αντιμετωπίζουν τις πατριαρχικές κοινωνικές σχέσεις και τη λογική του ζευγαριού. Η γυναίκα που ακολουθεί έναν άντρα με εξουσία σε ένα συγκεκριμένο περίγυρο. Η γυναίκα που πάντα χρειάζεται έναν άντρα γύρω της και θα πάρει ό,τι μπορέσει. Η γυναίκα που απολαμβάνει την αυτοπεποίθηση να είναι η φιλενάδα του τάδε. Η γυναίκα που κάθεται χαρωπά στον «καναπέ των φιλενάδων» κατά τη διάρκεια της πρόβας του συγκροτήματος. Η γυναίκα που βρίσκεται σε κατάθλιψη όταν δεν έχει αγόρι. H γυναίκα που βλέπει τον άντρα με τον οποίο είναι μαζί ως καθρέπτη της δικής της μαεστρίας. Η γυναίκα που περιμένει έναν άντρα αρκετά εντυπωσιακό για να την πάει μπροστά. Η γυναίκα της οποίας η διανοητική εργασία μονοπωλείται στο να ξενυχτάει γράφοντας απολογητικά e-mail στο αγόρι της αντί να σκαρώνει δικά της ποιήματα, θεωρίες ή αρχιτεκτονικά σχέδια.

Η λογική του ζευγαριού μεσολαβεί τη σχέση της γυναίκας με τον εαυτό της, και τις σχέσεις της με άλλες γυναίκες. Στην παραγωγή του εαυτού της ως γυναίκα, έχει διαρκώς στο νου της ότι είναι αναγκαίο να την επιθυμούν, να αξίζει την επιθυμία ενός άντρα, να είναι κατάλληλη για την αγάπη ενός άντρα. Η «προχώρα, κορίτσι μου! το αξίζεις!» διάσταση της σύγχρονης γυναικείας υποκειμενοποίησης κωδικοποιεί την ατομική υποταγή των γυναικών ως αυτοπραγμάτωση. Τα φεμινιστικά κύματα μετά το 1950 έχουν επαναδιευθετήσει τη θέση των γυναικών στον καπιταλισμό και σε σχέση με τους άντρες, χωρίς απαραίτητα αυτές οι θέσεις να έχουν γίνει λιγότερο καταπιεστικές. Η ψευδοενδυνάμωση των γυναικών να κοιμούνται όπου θέλουν, να φοράνε κραγιόν και ν’ αγοράζουν στους εαυτούς τους σοκολάτες αν το θελήσουν, δεν ισοδυναμεί με κάποια σημαντική αλλαγή της δομικής τους εκμετάλλευσης. Η φαμ φατάλ, η μπουρλέσκ χορεύτρια[1], η διευθύντρια έχει άντρα ή την έχει ένας άντρας; Μια γυναίκα ίσως εσωτερικεύσει εξ ολοκλήρου τις απαιτήσεις του ζευγαριού, αναπαράγοντας τον εαυτό της ως ελκυστική, επιθυμητή και περιζήτητη -χαρακτηριστικά τα οποία πρέπει να παραχθούν- ακόμη κι ενόσω διαμαρτύρεται ενάντια στο σεξουαλικά αρπακτικό αρσενικό. Η λογική του ζευγαριού έχει ενισχύσει την άμεση σχέση της εργένισσας με το εμπόρευμα, με την προσταγή να παράγει τον εαυτό της ως εμπόρευμα. Όπως ακριβώς και στη σφαίρα της κυκλοφορίας -όπου υποτίθεται ότι αγοραστές και πωλητές ανταλλάζουν ισοδύναμα- η εργένισσα ανταλλάσσει ώρες στολισμού, τόνωσης και μαδήματος με την ικανότητά να αγοραστεί από έναν άντρα στην αγορά κρέατος. Το ζευγάρι μεσολαβεί σχέσεις μεταξύ γυναικών στον βαθμό που αλληλεπιδρούν όχι για να εμβαθύνουν την μεταξύ τους σύνδεση, αλλά για να κουτσομπολέψουν τα αγόρια, να επεξεργαστούν τις σχέσεις τους με τους άντρες, ν’ ανταλλάξουν τεχνολογίες θηλυκότητας δια των οποίων μπορούν να βελτιώσουν το στάτους τους έναντι των ανδρών. Μ’ αυτόν τον τρόπο, η μορφή-ζευγάρι στοιχειώνει τις γυναίκες όταν βρίσκονται μόνες τους ή με άλλες γυναίκες.

Δεν πρέπει καμιά να διαχωρίζει την επιθυμία για μια σεξουαλική σχέση μ’ έναν άντρα από το πατριαρχικά στημένο παιχνίδι. Ποιοι είναι αυτοί οι γκόμενοι; Τι σκέφτεται μια γυναίκα ότι θα πάρει αν αποκτήσει έναν; Εν ολίγοις, τα πάντα. Το ζευγάρι αντικαθιστά την ίδια την επιθυμία, αφότου εσωκλειστεί ευλαβικά, διοχετευθεί και υποβιβαστεί σε μοναδικό αντικείμενο από την πατριαρχία. Τα νεαρά κορίτσια, αντί να εμφανίζουν μια επιθυμία άρνησης ή ξεπεράσματος, σχεδιάζουν τους γάμους τους ήδη από το νήπιο. Αφοσιώνεται στο ζευγάρι με την ελπίδα να μετριάσει την αλλοτρίωσή της και ν’ αυξήσει την αίσθηση της «ασφάλειας», με τον ίδιο τρόπο που μια πολίτης αφοσιώνεται σε ένα κατασταλτικό κράτος που εμπιστεύεται ότι θα την κρατήσει ασφαλή. Ενώ πιθανώς δεν είναι ορατό απ’ την αρχή, το ζευγάρι θα την αλλοτριώσει και θα την απομονώσει περαιτέρω. Θα πρέπει επιπλέον να λογοδοτεί στον σύζυγό της πέρα από το αφεντικό της, εισερχόμενη σε μια σχέση υπερεκμετάλλευσης. Η συντρόφισσα Valerie Solanas δίνει βάση στην εξατομικευτική λειτουργία του ζευγαριού: «Η κοινωνία μας δεν αποτελεί κοινότητα, αλλά απλά συλλογή απομονωμένων οικογενειακών μονάδων. Απεγνωσμένα ανασφαλής, φοβούμενος ότι η γυναίκα του θα τον αφήσει αν εκτεθεί σε άλλους άντρες ή σε οτιδήποτε που έστω κι ελάχιστα μοιάζει με ζωή, ο άντρας προσπαθεί να την απομονώσει από τους άλλους άντρες κι από τον λίγο πολιτισμό που υπάρχει, οπότε την πηγαίνει στα προάστια, μια συλλογή ζευγαριών, που έχουν απορροφηθεί από τους εαυτούς τους, και των παιδιών τους»[2]. Πόσα μπορεί να συγχωρέσει μια γυναίκα; Πόσα αφήνει να ξεγλιστρήσουν; Πόσο καιρό ανέχεται πράγματα που είναι στραβά, σάπια και γαμημένα; Με μεγάλο κόστος, αποφεύγει να χωρίσει επειδή η ανυυπακοή στη λογική του ζευγαριού θα εμποδίσει την πρόσβασή της ακριβώς στους μηχανισμούς που υποτίθεται τη διασώζουν απ’ αυτή την περιφρονητική ύπαρξη. Τα ψήγματα φροντίδας και η υπόσχεση μελλοντικής αλληλεγγύης την πείθουν να παραμείνει σε μη ικανοποιητικές, θλιβερές καταστάσεις.

Το ζευγάρι λειτουργεί τόσο ως πρόβλημα όσο και ως η λύση του. Αν όχι αυτό, απλώς χρειάζεται ένα άλλο αγόρι που θα της συμπεριφέρεται καλύτερα. Μια γυναίκα ίσως αισθανθεί τη ναυτία της αμφιθυμίας, τον εγκλωβισμό μεταξύ της εμμονής στη φαλλική εξουσία και την αποστροφή της. Δεν ξέρει ποια είναι μεγαλύτερη, η μελαγχολία του ζευγαριού ή η μελαγχολία της αποκήρυξής του ως κοινωνική μορφή. Οι περισσότερες επιλέγουν τη θλίψη του ζευγαριού από την αλλοτρίωση της απελευθέρωσης απ’ τη λαβή του. Το κεφάλαιο προσφέρει έναν ώμο να κλάψεις σε κάθε στροφή, προτείνοντας να δεις μια ρομαντική κομεντί με τις φίλες σου όταν η καρδιά σου έχει ραγίσει, ή παρέχει άπειρους τρόπους να ράψεις ένα νυφικό μόνο για σένα. Όπως στο πλαίσιο της εκλογικής πολιτικής η έκταση της κριτικής περιορίζεται στο ότι δόθηκαν θέσεις εξουσίας σε λάθος άτομα, η μορφή-ζευγάρι αποδίδει τα προβλήματα των γυναικών στο ότι βγαίνουν με τον λάθος άντρα, και όχι στο ίδιο το ζευγάρι. Όσο επενδύει στην ιδέα του ρομαντικού έρωτα ως λύτρωση, ως καθοδηγητική αρχή ενάντια στην απομόνωση και προς την κατεύθυνση της αυτοεκπλήρωσης, η γυναίκα παραμένει προσδεμένη στη μορφή-ζευγάρι.

Ως μια άλλη όψη του ζευγαριού-ως-λύση, οι λόγοι που περιβάλλουν τα μέτρα λιτότητας και τη νεοφιλελεύθερη αναδιάρθρωση εμφανίζουν το ζευγάρι ως θεραπεία για τη φτώχεια. Διαβάζει καμιά ιστορίες νεαρών ανθρώπων που κινούνται μεταξύ φτώχειας και φυλακής ως αποτέλεσμα του γεγονότος ότι προέρχονται από μονογονεϊκές οικογένειες, ιδιαιτέρως με τον πατέρα να απουσιάζει, λες κι η αποκατάσταση του ζευγαριού θα θεράπευε τη φτώχεια και τον δομικό ρατσισμό που παράγει ο καπιταλισμός. Οι κρατικοί γραφειοκράτες λένε στις γυναίκες ότι το ζευγάρι κι η οικογένεια που στηρίζεται σ’ αυτό έχει αντικαταστήσει τα κοινωνικά προγράμματα πρόνοιας: δεν χρειάζεσαι βοήθεια με τη φροντίδα των παιδιών ή κουπόνια τροφίμων· χρειάζεσαι έναν άντρα! Ο πιο σίγουρος δρόμος εξόδου από τη φτώχεια είναι να παντρευτείς! Ενώ πολλές γυναίκες ίσως δεν αποκτήσουν ποτέ πρόσβαση στην απασχόληση, εκείνες που όντως δουλεύουν για έναν μισθό αντιμετωπίζουν έμφυλες εισοδηματικές διαφορές, οι οποίες πιθανόν τις εξωθούν να στηριχτούν σε αντρικούς μισθούς για να υποστηρίξουν τα παιδιά τους. Αυτοί οι οικονομικοί μηχανισμοί διατηρούν τη βιαιότητα της μορφής-ζευγάρι ως παγίδα για τις γυναίκες εντός του καπιταλισμού, ο οποίος μεταμφιέζει την άμισθη εργασία σε πράξεις αγάπης και στοργής.

Η λογική του ζευγαριού έχει αντικαταστήσει τη λογική του θεού. Ανοίξτε το ραδιόφωνο και θ’ ακούσετε αμέτρητες μαρτυρίες της απόλυτης θέσης του ζευγαριού: είσαι το μόνο πράγμα που αξίζει, δεν μπορώ να ζήσω χωρίς εσένα -ή πιο υποβλητικά- Κάθε ανάσα που παίρνεις / Κάθε κίνηση που κάνεις / Θα σε παρακολουθώ[3]. Τα περισσότερα ερωτικά τραγούδια περιέχουν, ή ξεκινούν με, το «εγώ» αλλά το «εγώ» είναι στην πραγματικότητα η καθεμιά που γονατίζει μπροστά στη γενικευμένη κοινωνική μορφή του ζευγαριού. Το αντρικό βλέμμα έχει αντικαταστήσει το θείο βλέμμα. Όπως ο Αρτώ μας έχει ζητήσει “να τελειώνουμε με την κρίση [judgement] του Θεού” (Pour en finir avec le jugement de dieu), ας τελειώνουμε με την κρίση των αντρών[4].

Διερευνώντας αυτές τις δυναμικές, ίσως καμιά να αναρωτηθεί αν οι γυναίκες μπορούν να επιλέξουν να μη συμμετέχουν σ’ ένα ζευγάρι, ενδεχομένως εξερευνώντας μη αποκλειστικές ερωτικές σχέσεις. Αυτή η επιλογή ίσως δεν πάει αρκετά μακρυά. Μη συγχέουμε την πολυγαμία μ’ ένα μετα-ζευγαρικό παράδειγμα. Η πολυγαμία συνιστά πολλαπλασιασμό της λογικής του ζευγαριού, όχι την καταστροφή του. Το περιστασιακό σεξ, οι βασικοί σύντροφοι, η φυσική και συναισθηματική διαθεσιμότητα κι άλλες τέτοιες διακρίσεις, εμπεριέχουν ερωτικές σχέσεις εντός της ζευγαρικής διαπραγμάτευσης. Η πολυγαμία διανοίγει σχηματισμούς ζευγαρικού τύπου χωρίς την επίσημη δέσμευση του ζευγαριού, επεκτείνοντας την εδαφικότητά του και τα τύπου χταποδιού πλοκάμια του, τα οποία απορροφούν την επιθυμία εντός της λογικής του ζευγαριού. Οι πολυγαμικές ή μη αποκλειστικές σχέσεις λειτουργούν ως στρατηγικές ώστε οι γυναίκες να πλοηγηθούν στις πατριαρχικές κοινωνικές σχέσεις αντί να τις διαρρήξουν ή να τις αρνηθούν.

Η λογική του ζευγαριού διαπερνά τις queer σχέσεις όσο και τις straight. Η ομοκανονικότητα κι η γκέι αφομοίωση έχουν πλάσει τις queer σχέσεις κατ’ εικόνα του στρέιτ ζευγαριού. Αντί της ανατροπής των ετεροφυλοφιλικών κοινωνικών σχέσεων, οι αφομοιωτικοί, φιλελεύθεροι ομοφυλόφιλοι πολέμησαν για το δικαίωμα να χωρέσουν στη λογική του ζευγαριού – να παντρευτούν, να φορέσουν νυφικό, να δημιουργήσουν οικογενειακούς πυρήνες ικανούς να προστατέψουν τις σχέσεις ιδιοκτησίας. Οι ομοφυλόφιλοι διαιωνίζουν τις ετεροφυλόφιλες νόρμες και τη φαλλοκρατία μέσω κατηγοριοποιήσεων και παιχνιδιών ρόλων, οι οποίες κωδικοποιούν περαιτέρω τις επιθυμίες και συγκροτούν το σεξ εντός της λογικής της φαλλικής κεντρικότητας κι εξουσίας. Τα ομόφυλα ζευγάρια δεν ξεφεύγουν ούτε από την εδαφικότητα που επιβάλλεται επί της επιθυμίας ούτε από την ενίσχυση  και πίστη προς τις κατασταλτικές κοινωνικές σχέσεις εκ μέρους του ζευγαριού.

Η αποδόμηση της λογικής του ζευγαριού δεν υποδηλώνει απέχθεια για τον έρωτα, αλλά μάλλον μια κριτική στον προσανατολισμό του έρωτα προς ένα συγκεκριμένο αντικείμενο. Πρέπει καμιά να τοποθετήσει τη μορφή-ζευγάρι εντός του συγκείμενου της πατριαρχίας, καθώς ο λεγόμενος «έρωτας» φτάνει σ’ εμάς μέσω του μηχανισμού του φύλου. Η αποκήρυξη του ζευγαριού δεν σημαίνει την απόρριψη της παραζάλης, των ερωτικών επιστολών γραμμένων με μικρές καλλιγραφικές πένες, ή της αίσθησης του πεζοδρομίου ως τραμπολίνο. Μάλλον, η κριτική του ζευγαριού περιλαμβάνει την ανάλυση του τρόπου με τον οποίο η πατριαρχία επανακτά τη γυναικεία επιθυμία για αλληλεγγύη, εγγύτητα, πάθος, άρνηση, για την περίσταση, ως εδραίωση της φαλλικής εξουσίας και της συσσώρευσης του κεφαλαίου.

Ποια δεν θα κατέληγε σ’ αυτό το συμπέρασμα: η πατριαρχία κι ο καπιταλισμός εμποδίζουν κάθε δυνατότητα να αγαπήσεις με έναν τρόπο που να σε απελευθερώνει από τη λογική του ζευγαριού ή την ίδια σου την καταπίεση. Η απελευθέρωση του έρωτα περιλαμβάνει την κατάργηση της πατριαρχίας και του καπιταλισμού. Καμιά δεν μπορεί να επιλέξει τη συμμετοχή ή την αποχή από αυτές τις δομικές σχέσεις, κι ο αγώνας εναντίον τους θα αποτελέσει ένα συλλογικό, ιστορικό εγχείρημα.

Σ’ αυτό τον θλιβερό, θνησιγενή κόσμο, έχουμε πράγματι αισθήματα. Μερικές φορές κοιτάμε κάποιον και σκεφτόμαστε ότι τον έχουμε ερωτευτεί. Πρέπει να συνθλίψουμε τη ψευδαίσθηση ότι το ρομάντζο αποτελεί, ή θα αποτελέσει, τη λεωφόρο προς την απελευθέρωση. Πρέπει να απεκδυθούμε τις ρομαντικές σχέσεις ως μέσο με το οποίο ενδεχομένως να αποκτήσουμε πρόσβαση σε έναν καλύτερο κόσμο απ’ αυτόν. Συνειδητοποιώντας πως οι οικονομίες και οι συμβάσεις τους αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της συνεχιζόμενης ήπιας καταστροφής των ζωών μας, θα αφήσουμε πίσω μας όλα τα έως τώρα υπάρχοντα ζευγάρια. Καινούργιες και πιθανώς άγνωστες μορφές φεμινιστικής οργάνωσης εμφανίζονται ως το μόνο δυνατό σύνορο της αγάπης.

Προς όσες έχουν αποδεχτεί την μορφή-ζευγάρι ως απάτη, ως ανίκανη να επιτρέψει την κυκλοφορία της επιθυμίας, του πολέμου, του παιχνιδιού, κάνουμε τις ακόλουθες συστάσεις. Μην διαπράξετε σφάλμα: δεν υπερασπιζόμαστε μια υποκουλτουριάρικη, ατομικιστική, life-style ή βολονταριστική απάντηση στη μορφή-ζευγάρι, ούτε κατηγορούμε τις γυναίκες που πρέπει να παραμείνουν σε ζευγάρια για την υλική τους επιβίωση. Είμαστε, ωστόσο, δεσμευμένες στο πράττειν. Αυτές ίσως αποτελέσουν κάποιες από τις μορφές που θα πάρει ο αγώνας ενάντια στο ζευγάρι, συμπίπτοντας με ένα ευρύτερο κίνημα προς την κατάργηση των εαυτών μας ως γυναικών.

Ρίξτε εμμηνορροϊκό αίμα στα νυφικά. Στείλτε τίγρεις στα πάρτυ αρραβώνων.

Κάντε έρωτα. Τα πάντα μπορούν να είναι σεξ. Το σώμα είναι πλούσιο και πολυποίκιλο σε μέλη κι αισθήσεις. Τόσες πολλές εκστάσεις μένουν ακόμη να γίνουν αισθητές. Ξεφύγετε από τη γενετήσια οργάνωση της «σεξουαλικότητας».

Σπάστε τα ζευγάρια, όπως το περιγράφει η Solanas: «To SCUM θα σπάσει τα ζευγάρια – εισβάλλετε ανάμεσα σε ανάμικτα (άντρας-γυναίκα) ζευγάρια, όπου κι αν βρίσκονται, και σπρώξτε τον έναν μακρυά από τον άλλον»[5].

Απελευθερωθείτε από τη λαβή των μπράτσων του ζευγαριού (δηλαδή, την ερωτική φυλακή). Βγείτε από την εξώπορτα και αναμειχθείτε με το πλήθος. Βγείτε με φυτά και ζώα. Πηγαίντε στο διάστημα. Αντικαταστήστε τη δυάδα, το ζευγάρι, τα δύο μισά που αποτελούν όλο με τρίτους, τέταρτους, νιοστούς όχι-απαραίτητα-ανθρώπινους όρους: Οι τρεις τους κι αυτή η αγέλη λύκων κι αυτός ο θάμνος! η κομμούνα! το χιόνι! τα φλιτζάνια του τσαγιού! τα μαχαίρια! τα πλάσματα!

Ανατινάξτε τα περιεχόμενα του εραστή: Δεν ήθελα καθεαυτό να σε φιλήσω. Ήθελα τα πάντα για τα οποία υπήρξες η είσοδος: η μυρωδιά των πούρων, οι πύλες της πόλης που ανοίγουν για εμένα, το ινδικό φαγητό, το σπίτι της θείας σου στην εξοχή, η αίσθηση ότι μπορούσα να περπατάω με τα μάτια κλειστά και τίποτα δεν θα με τραυμάτιζε.

Βγείτε έξω για αντιελκυστικούς περιπάτους, μια αδιάφορη πλεύση που να δονείται απ’ τα πάντα πέρα από το σεξ. Ή όπως το έγραψε ο Γκυ Οκενγκέμ, «…αν φεύγω απ’ το σπίτι μου κάθε βράδυ για να βρω έναν άλλο queer σεργιανίζοντας στα μέρη όπου αράζουν κι άλλοι queer, δεν είμαι τίποτα παρά ένας προλετάριος της επιθυμίας μου, ο οποίος δεν απολαμβάνει πια τον αέρα ή τη γη, και του οποίου ο μαζοχισμός έχει υποβαθμιστεί σε μια γραμμή συναρμολόγησης. Σε όλη μου τη ζωή, έχω γνωρίσει πραγματικά μόνο αυτό που δεν προσπαθούσα να αποπλανήσω»[6].

Αναζωογονήστε άλλους τρόπους κοινωνικής οργάνωσης με αγάπη κι ερωτισμό. Κάντε ένα σεμινάριο, μια ομάδα ανάγνωσης, ένα πολιτικό κόμμα, μια συμμορία, έναν βραχόκηπο περισσότερο ικανοποιητικό απ’ ό,τι θα μπορούσαν ποτέ να είναι δύο άτομα σ’ ένα κρεβάτι. Αγαπήστε με τέτοιο τρόπο σαν «να εξοντώνετε τις φθαρμένες, νευρωτικές κι εγωιστικές κατηγορίες του υποκειμένου και του αντικειμένου», όπως προτείνει ο Mario Mieli[7].

Διερευνήστε και αμφισβητήστε τους τρόπους με τους οποίους η λογική του ζευγαριού δομεί τις οικογένειες. Αναθεωρήστε τα όρια της οικογένειας και ποιους επισκεπτόμαστε στις διακοπές. Επανεξετάστε τους κοινωνικούς δεσμούς έξω από τον δεσμό του ζευγαριού, τους δεσμούς αίματος, τους νομικούς δεσμούς.

Φτιάξε αυτόνομους φεμινιστικούς χώρους όπου οι γυναίκες παράγουν τη δική τους πράξη και λόγο. Εξορίστε τη μεσολάβηση των σχέσεων μεταξύ γυναικών από τους άντρες. Αποτρέψτε μια και μόνη σχέση να αλλοτριωθεί από τις διαδικασίες που συνεισφέρουν στην απελευθέρωση και την κατάργηση του καπιταλισμού και της πατριαρχίας. Μην αφήσετε κανέναν μεμονωμένο δεσμό να σταθεί στον δρόμο της φιλίας, της οργάνωσης και της ανάπτυξης των ταξικών συμφερόντων.

Κάνε κατανοητή τη κίνηση της ιστορίας και το επαναστατικό πράττειν ως τη μόνη δυνατή ερωτική ιστορία.

Δεν θρηνούμε την αποσύνθεση της μορφής-ζευγάρι. Θέλουμε να τη σκεφτόμαστε ως ευλογία, ως δώρο από το μέλλον. Θεωρούμε την κατάργηση του γκόμενου και του συζύγου ως τμήμα του ιστορικού κινήματος που θα υπερβεί τον καπιταλισμό και την πατριαρχία. Όπως έχει γράψει η συντρόφισσα Ντομινίκ Καραμαζώφ, ο αστερισμός των κοινωνικών σχέσεων μετά τον καπιταλισμό θα πάρει έναν δραστικά διαφορετικό χαρακτήρα: «Καθώς ο κομμουνισμός γενικεύει την ελεύθερη πρόσβαση στα αγαθά, και μεταξύ άλλων μετασχηματίζει κι αυξάνει τον διαθέσιμο για ζωή χώρο, καταστρέφει τα θεμέλια και την οικονομική λειτουργία της οικογένειας. Επίσης, καθώς αποτελεί την πραγματοποίηση της ανθρώπινης κοινότητας, καταστρέφει την ανάγκη για εύρεση ενός καταφυγίου εντός εκείνης της κοινότητας»[8]. Ως ιστορικώς οριοθετημένη σχέση, οι εσωτερικές αντιφάσεις της μορφής-ζευγάρι μια μέρα θα φτάσουν στην κατάληξή τους, κι ο έρωτας δεν θα γνωρίζει πλέον την εδαφικότητα των υποσχέσεων, του φύλου ή του αντικειμένου. Μαζί με τους αγώνες μας στους δρόμους και στα τυπογραφικά πιεστήρια, ανοίγουμε ένα επιπλέον μέτωπο ενάντια στο ζευγάρι. Ο φεμινιστικός αγώνας παραμένει ένας πάντα γοητευτικός ορίζοντας μπροστά μας.

Έζωσα το αγόρι μου με αυτοσχέδια εκρηκτικά και το ανατίναξα. Οι σάρκες του απλώθηκαν παντού. Το ίδιο κι η τρυφερότητά μου. Βαρέθηκα τον έρωτα. Ας ερωτευτούμε την πολιτική.

Σημειώσεις:

1. [Σ.τ.Μ.]: Ως μπουρλέσκ χαρακτηρίζεται ένα καλλιτεχνικό έργο το οποίο αποσκοπεί να προκαλέσει γέλιο είτε παρουσιάζοντας ως καρικατούρες τα υποκείμενά του είτε διακωμωδώντας κάποιο άλλο σοβαρό καλλιτεχνικό έργο. Ο ίδιος ο όρος προέρχεται από την ιταλική λέξη burla που σημαίνει χλευασμός.

2. Valerie Solanas, SCUM Manifesto, εκδόσεις Verso Books, 2004, σελ. 48.

3. [Σ.τ.Μ.]: Στίχοι από το τραγούδι Every Breath You Take των Police. Αξίζει να σημειωθεί ότι ο ίδιος ο Sting, ο οποίος έγραψε τους στίχους, έχει δηλώσει: «Ξύπνησα στη μέση της νύχτας μ’ αυτή τη φράση [κάθε ανάσα που παίρνεις, κάθε κίνηση που κάνεις] στο κεφάλι μου, έκατσα στο πιάνο κι έγραψα [το τραγούδι] σε μισή ώρα. Η μελωδία είναι γενική, ένα αμάγαλμα από εκατοντάδες άλλες, αλλά οι λέξεις είναι ενδιαφέρουσες. Ακούγεται σαν ένα παρηγορητικό ερωτικό τραγούδι. Εκείνη τη στιγμή δεν συνειδητοποίησα το πόσο σκοτεινό ήταν. Νομίζω ότι σκεφτόμουν [όταν το έγραφα] τον Μεγάλο Αδερφό, την επιτήρηση και τον έλεγχο» και «Νομίζω ότι το τραγούδι είναι πολύ, πολύ σκοτεινό κι άσχημο, και οι άνθρωποι το έχουν στην πραγματικότητα παρερμηνεύσει ως ένα πράο, ερωτικό τραγουδάκι, ενώ είναι περίπου το αντίθετο».

4. Αντονέν Αρτώ, Για να Τελειώνουμε με την Υπόθεση του Θεού, εκδόσεις Αιγόκερως.

5. Valerie Solanas, ό.π., σελ. 72.

6. Γκυ Οκενγκέμ, Οι Αλλοπαρμένοι Κώλοι, εκδόσεις Τοποβόρος.

7. Mario Mieli, Homosexuality and Liberation: Elements of a Gay Critique, εκδόσεις Gay Men’s Press, 1980, σελ. 56.

8. Ντομινίκ Καραμαζώφ, Η Μιζέρια του Φεμινισμού, εκδόσεις Ελεύθερος Τύπος, 1987.


Πολυσυντροφικότητα, πολυσεξουαλικότητα, πολυγαμία…

Σε αυτό το βιντεάκι γίνεται επεξήγηση των όρων πολυσυντροφικότητα, πολυσεξουαλικότητα και πολυγαμία και των διαφορών τους για να μην μπερδεύεστε!  Από όσο γνωρίζουμε είναι το πρώτο ελληνόφωνο βίντεο για αυτά τα ζητήματα. Διαδώστε το λοιπόν και δώστε τα εύσημα στη MSF για την προσπάθεια!

 

 

Η σελίδα My Secret Fetish στο facebook: https://www.facebook.com/MySecretFetishLGBTQ/


Εξουσία και Σεξουαλικότητα: εισαγωγικές δοκιμές σε μια συζήτηση

Ένα πολύ ενδιαφέρον άρθρο του Σωτήρη Λυκουργιώτη που μεταξύ άλλων εξετάζει τους τρόπους επιβολής της υποχρεωτικής μονογαμίας στις καπιταλιστικές κοινωνίες και την αξία ενός κινήματος για τη σεξουαλική απελευθέρωση σήμερα

*δημοσιεύτηκε στο τρίτο τεύχος της πολιτικής επιθεώρησης Κοινωνικός Αναρχισμός

mumbaimeri_6stills_700x372

«Η ανάπτυξη της γυναίκας, η ελευθερία της, η ανεξαρτησία της, πρέπει να είναι αποτέλεσμα των δικών της ενεργειών. Πρέπει να αρνηθεί το δικαίωμα οποιουδήποτε άλλου πάνω στο σώμα της, να αρνηθεί να κάνει παιδιά παρά μόνο αν τα θέλει, να αρνηθεί να υπηρετήσει τον θεό, το κράτος, την κοινωνία, τον σύζυγο κλπ. Να ελευθερώσει τον εαυτό της από το φόβο της κοινής γνώμης και της κοινής καταδίκης. Μόνο αυτά θα την ελευθερώσουν, όχι η ψήφος», Έμμα Γκόλντμαν

 

εισαγωγή

Τα τελευταία χρόνια γίναμε μάρτυρες αυτού που ήδη γνωρίζαμε από τα διδάγματα της δεκαετίας του ’30· πως ο φασισμός σε περιόδους κρίσης γίνεται η ασπίδα των καπιταλιστικών αναδιαρθρώσεων. Όμως, η τεράστια μεταφορά πλούτου και θεσμικής ισχύος και οι κολοσσιαίες οικονομικές επιπτώσεις τους στην εργατική τάξη δεν ήταν η μοναδική συνιστώσα. Η διάχυση μιας βαθιάς φασιστικής ιδεολογίας ήταν και παραμένει ένα ανεπούλωτο τραύμα στο σώμα της κοινωνίας με τραγικές συνέπειες (αν το κίνημα αντίστασης δεν απαντήσει δυναμικά).

Μόνο μέσα στη χρονιά που μας πέρασε τα καταγεγραμμένα περιστατικά βίας κατά των γυναικών αυξήθηκαν κατά 47% ενώ, συνολικά, η εκτίμηση για την τριετία 2010-2013 δείχνει να έχουν τριπλασιαστεί[1]. Η βία κατά των ΛΟΑΤ ατόμων αναδύεται ακόμα και σε μητροπολιτικές περιοχές όπου, μέχρι πρότινος, κυριαρχούσαν οι δομές των κινημάτων αντίστασης. Παράλληλα, εμπειρικές έρευνες παρατηρούν την ταχύτατη επαναφορά παραδοσιακών σεξιστικών προτύπων συμπεριφοράς, όπως και μια ζωηρή αναβίωση σεξουαλικών ταμπού και απαγορεύσεων. Τα περιστατικά δημόσιας διαπόμπευσης τοξικοεξαρτημένων ατόμων λίγες μέρες πριν τις εκλογές (του 2012) με το πρόσχημα της «υγειονομικής προστασίας της οικογένειας» δεν είναι τα μόνα. Στην Ισπανία, ο Θαπατέρο επαναφέρει την ατζέντα της δικτατορίας του Φράνκο για τις εκτρώσεις, ενώ στη Ρωσία νόμοι απαγορεύουν τη δημόσια παρουσία των ΛΟΑΤ ατόμων. Διαφαίνεται, λοιπόν, αυτό που παρατηρήθηκε σχεδόν σε όλες τις κοινωνίες κάτω από συνθήκες ασφυκτικής κρίσης· πως συντελείται αθόρυβα μια νέα αντιδραστική αναδιαπραγμάτευση των έμφυλων ρόλων.

Σε αυτό το άρθρο, θα προσπαθήσουμε να ανιχνεύσουμε την ιστορική πηγή της έμφυλης καταπίεσης, εξετάζοντας τον ειδικό, ιστορικό ρόλο του κράτους και του καπιταλισμού της αγοράς. Διατρέχοντας τις εμπειρίες και τα θεωρητικά εργαλεία των κοινωνικών κινημάτων που εστίασαν στο ζήτημα, θα προσπαθήσουμε να διατυπώσουμε κάποιες αρχικές προτάσεις για μια σύγχρονη οπτική πάλης.

 

Πώς γεννήθηκε η πατριαρχία;

«Η γέννηση της ανισότητας τοποθετείται και συμπίπτει με την καταστροφή της μητριαρχίας, όπου ίσχυε ένα καθεστώς πρωτόγονης κοινοκτημοσύνης, και την επιβολή του πατριαρχικού τύπου κοινωνικής οργάνωσης», Φρίντριχ Ένγκελς

Θα αποτελούσε αποσιώπηση πρώτου μεγέθους αν δεν επισημαίναμε πως οφείλουμε τη συζήτηση για την καταπίεση μέσω του φύλου στο έργο του Φρίντριχ Ένγκελς.[2] Ο Ένγκελς, είναι ο πρώτος που συσχετίζει τη φυλετική ασυμμετρία[3] με την ταξική διαίρεση της κοινωνίας (αφού ουσιαστικά ιστορικοποιεί την πατριαρχία) και, έτσι, θεμελιώνει το αίτημα για την τελική άρση της – όρος που, από εκείνη τη στιγμή και μετά, δεσμεύει αποφασιστικά κάθε αίτημα ολιστικής αναθέσμισης της κοινωνίας σε εξισωτικές βάσεις. Αν η σύγκρουση ανάμεσα στα φύλα δεν είναι οντολογική αλλά ιστορική, τότε μια λύση συμμετρικής διαίρεσης της εργασίας μεταξύ ανδρών και γυναικών θα αποτελέσει τον όρο άρσης της πατριαρχίας ως πρωταρχική καταπίεση.

Με αυτό το κορυφαίας σημασίας έργο, ο Ένγκελς αναίρεσε πολλές θεμελιώδεις παραδοχές της αστικής επιστήμης και, ιδιαίτερα, εκείνες που αφορούσαν τον δήθεν αρχέγονο χαρακτήρα της πατριαρχικής οικογένειας, της ατομικής ιδιοκτησίας, της κρατικής εξουσίας, της κοινωνικής ανισότητας.[4] Ιχνηλατώντας τα ιστορικά αποτυπώματα της πατριαρχικής κοινωνίας και υιοθετώντας την υπόθεση μιας αρχαϊκής μητριαρχικής οργάνωσης των κοινωνιών[5] ο Ένγκελς σκιαγραφεί την ιστορική εξέλιξη των μορφών κοινωνικής οργάνωσης από τη βαθμίδα του πρωτόγονου κομμουνισμού στην πατριαρχία. Η ιστορική εμφάνιση της μονογαμίας συνδέεται με την υποδούλωση των γυναικών, αυτή με τη σειρά της με την ανάπτυξη της οικογένειας, της ατομικής ιδιοκτησίας και, εν συνεχεία, με τις μορφές ιεραρχικής εξουσίας.[6] Ο συγγραφέας εκκινεί από την παρατήρηση του Μόργκαν για τις πρωτόγονες κοινότητες ως συστήματα «ελευθερίας, ισότητας και αδελφότητας», για να προχωρήσει παρατηρώντας πως αυτές οι συλλογικότητες βασίζονται στο άμεσο μοίρασμα των προϊόντων μέσα στις μικρές ή μεγάλες κομμουνιστικές κοινότητες.[7] Ο καταμερισμός της εργασίας κατά φύλο, που υπάρχει και σε αυτές τις κοινωνίες, όχι μόνο δεν υποβάθμιζε τη θέση της γυναίκας αλλά, αντιθέτως, η κοινότητα, αναγνωρίζοντας την κομβική και ιερή[8] θέση της στη δημιουργία της ζωής, βάσιζε τη γενεαλογία της σε αυτή. Αυτή η μητρογραμμική[9] ξεδίπλωση των γενών, μαζί με την ιερή λατρεία γυναικείων γονικών θεοτήτων, σκιαγραφούν μια μητριαρχική[10] οργάνωση των κοινωνιών που, ως προς την οργάνωση της εργασίας τους, φαντάζουν εγγύτερες στο όραμα του σοσιαλισμού.

Η μετάβαση στην πατριαρχική δομή και στις ιεραρχικές σχέσεις θεσμικής εξουσίας που αυτή συνυποθέτει -αν και όχι ταυτόχρονη και σίγουρα όχι μονοσήμαντη ως προς τις αιτίες της- βασίστηκε στην ιστορική μετάβαση στις λεγόμενες πολεμικοπατριαρχικές κοινωνίες των γενών. Κινητήριος μοχλός αυτής της αλλαγής φαίνεται να είναι οι συνθήκες ακραίας έλλειψης αγαθών. Τέτοιες συνθήκες, κάτω από τις οποίες η γη παύει να είναι ο επίγειος παράδεισος της τροφοσυλλεκτικής αφθονίας, υπαγορεύουν τόσο τη νομαδική περιπλάνηση όσο και τον κυνηγετικό και κατακτητικό πόλεμο.[11] Αυτή η αλλαγή σημαίνει την ανατίμηση της πολεμικής σε ζωτικής σημασίας δραστηριότητα για την κοινότητα (αφού από αυτή κρίνεται η επιβίωσή της) και την οργανωτική αναμόρφωση της κοινωνίας με στρατιωτικούς όρους.[12]

Η μετάβαση, λοιπόν, από τη μητριαρχία στην πατριαρχία μπορεί να θεωρηθεί το ιστορικό κακό που ο Ένγκελς εντοπίζει σε αυτή τη φάση του ανθρώπινου πολιτισμού.[13] Στο σχήμα του Ένγκελς βρίσκουμε τη θέση ειδικά επεξεργασμένη και εστιασμένη στο ζήτημα της πατριαρχίας: «Η μετάβαση στην κομμουνιστική (μητριαρχική/εξισωτική) κοινωνία προϋποθέτει ιστορικά την ανάπτυξη πατριαρχικών μορφών κοινωνικής οργάνωσης που θα αναπτύξουν σε τέτοιο βαθμό τα μέσα παραγωγής ώστε να άρουν τις συνθήκες της αρχικής έλλειψης (αγαθών) που οδήγησαν στη δημιουργία τους».

Θα πρέπει, ωστόσο, να αποσαφηνίσουμε το ακριβές περιεχόμενο του όρου μητριαρχία. Συνηθίζουμε να σκεφτόμαστε (και γι’ αυτό δεν είναι άμοιρο ευθυνών ένα τμήμα του φεμινιστικού κινήματος) τη μητριαρχία ως μια απλή αντιστροφή κυριαρχίας, ως μια κοινωνία όπου οι κοινωνικοί πόλοι της πατριαρχίας έχουν αντιρροπισθεί. Αυτή όμως η μηχανιστική αντιστροφή των όρων κυριαρχίας είναι μια εντελώς εσφαλμένη, βαθιά πατριαρχική, εξουσιαστική εικόνα. Στην πραγματικότητα, η μητριαρχία χαρακτηρίζει το όραμα για ένα εντελώς διαφορετικό σύστημα κοινωνικής οργάνωσης· μια άλλη κοινωνία χωρίς ιεραρχικούς ή άλλους διαχωρισμούς. Πέραν, λοιπόν, από το πώς και το εάν η μητριαρχία υπήρξε ιστορικά, αυτή αποτελεί ένα κοινωνικοπολιτικό πρόταγμα, θεμελιωμένο σε αξιακή και όχι ιστορική βάση.

 

Η καπιταλιστική μεσολάβηση

Η καταπίεση στη βάση των έμφυλων διακρίσεων εντοπίζεται ιστορικά πολύ νωρίτερα από την ύπαρξη οποιασδήποτε μορφής κρατικής οργάνωσης όσο και από τον ίδιο τον καπιταλισμό. Η ανάπτυξη των νεωτερικών μορφών κράτους και αγοράς βρίσκουν στην ιστορική τους διαδρομή ήδη προ-διαμορφωμένες κοινωνικές σχέσεις καταπίεσης. Οι αστικές επαναστάσεις, ωστόσο, που αποτελούν τον φορέα αυτής της πολιτικής μετάβασης, ενώ υπόσχονται να άρουν πολλές από αυτές τις σχέσεις,[14] στην πραγματικότητα τις αναδιατάσσουν προς όφελος του νέου κοινωνικού νόμου, της αγοράς. Στη σύγχρονη (καπιταλιστική) ιστορία, γινόμαστε μάρτυρες αντιθέσεων που, ενώ προϋπάρχουν του καπιταλισμού, διαμεσολαβούνται αποφασιστικά από αυτόν με σκοπό την απρόσκοπτη ανάπτυξη και πορεία του. Με άλλα λόγια, η θεσμική οργάνωση της κοινωνίας συντηρεί και αναπαράγει την καταπίεση στη βάση του φύλου ακριβώς επειδή -και στον βαθμό που- αυτή εξυπηρετεί τις παραγωγικές αναγκαιότητες του κεφαλαίου.

Ο Max Horkheimer επεσήμανε μια κρίσιμη συνιστώσα του ζητήματος, η οποία χαρακτηρίζει την ιστορική μετάβαση στη νεωτερικότητα. Ο ερχομός της σύγχρονης αστικής κοινωνίας, που υποτίθεται ότι ταυτίζεται με την ανάδυση της υποκειμενικότητας, εμπεριέχει μια αντίφαση. Στην πραγματικότητα, αυτό που απελευθερώνεται δεν είναι το ξεχωριστό άτομο, αλλά η αστική οικογένεια[15]. Έτσι, η οικογένεια, ένας φεουδαρχικός θεσμός βασισμένος στην αρχή του «αίματος», παραμένει ως θεμέλιο της νέας αστικής κοινωνίας. Με την αυστηρή σημασία της λέξης, μας λέει ο Horkheimer, δεν υπάρχει αστική οικογένεια· αυτή καθαυτή είναι μια αντίφαση της ατομιστικής αρχής – ωστόσο, είναι μια απαραίτητη αντίφαση. Ο άνδρας, απελευθερωμένος από την εργασία σε ξένα σπίτια, έγινε κύριος στο δικό του. Τα παιδιά, όμως, και οι γυναίκες θα παραμείνουν σκλάβοι μέχρι τις αρχές του 20ού αιώνα. Η «απαραίτητη» αυτή καταπίεση του μεγαλύτερου μέρους του πληθυσμού από τον άνδρα (μεμονωμένο αστό επιχειρηματία ή εργάτη) καθορίζει και το νέο ιδεολογικό βάρος του θεσμού στη νέα εποχή. Έτσι, όσο περισσότερο έδαφος χάνει η οικογένεια ως ουσιαστική οικονομική μονάδα, τόσο περισσότερο τονίζεται η παραδοσιακή της μορφή.

Η Silvia Federici κάνει μια πολύ σημαντική παρατήρηση για τον σύγχρονο καπιταλισμό και τη σχέση του με την υποδούλωση των γυναικών. Αντίθετα προς την, κοινώς διαδεδομένη, αντίληψη πως η έμφυλη καταπίεση είναι κατάλοιπο της φεουδαρχίας, η Federici εισάγει μια εντελώς αντίστροφη εικόνα. Στις επιτόπιες μελέτες της στη Νιγηρία, μεσούσης της οικονομικής κρίσης που πέρασε η χώρα στα μέσα της δεκαετίας του ’80, παρατήρησε πως, μαζί με τις ταχύτατες καπιταλιστικές αναδιαρθρώσεις και τον «εκσυγχρονισμό» της παραγωγής που επέβαλε και εκεί το ΔΝΤ, έγινε μια συστηματική προσπάθεια περαιτέρω υποβιβασμού της θέσης της γυναίκας μέσα στην παραγωγή. Αυτό επιτεύχθηκε με την εκκίνηση μιας εκστρατείας μισογυνισμού που ζωντάνεψε ξανά προκαταλήψεις και πρότυπα, τα οποία υποτίθεται πως είχαν χαθεί στο ιστορικό βάθος του μεσαίωνα. Με άλλα λόγια, όποια δικαιώματα κέρδισαν οι γυναίκες στην εργασία και την κοινωνική ζωή την εποχή της καπιταλιστικής ευημερίας, την εποχή της οικονομικής ερημοποίησης χάθηκαν ξανά. Η παρατήρησή της είναι κρίσιμη γιατί, κόντρα σε κάθε φιλελεύθερη αφήγηση, συνδέει αποφασιστικά το ζήτημα της γυναικείας χειραφέτησης με την αναγκαιότητα της συνολικής κοινωνικής χειραφέτησης. Το σώμα, λέει η Federici, για τις γυναίκες στην καπιταλιστική κοινωνία έχει γίνει ό,τι το εργοστάσιο για τους άρρενες μισθωτούς εργάτες: το κύριο πεδίο της εκμετάλλευσης και της αντίστασής τους, καθώς το γυναικείο σώμα έγινε αντικείμενο οικειοποίησης από το κράτος και τους άνδρες και υποχρεώθηκε να λειτουργεί ως μέσο αναπαραγωγής και συσσώρευσης της εργασίας. Θα ήταν περιττό φαντάζομαι να αναφέρω την πλήρη επιβεβαίωση του σχήματός της για την Ελλάδα του σήμερα, όπου τα τέσσερα χρόνια εργασιακής εξαθλίωσης και λιτότητας έχουν επιφέρει μια άνευ προηγούμενου επιστροφή πατριαρχικών και σεξιστικών κοινωνικών προτύπων, με την οικογενειακή και θεσμική βία ενάντια στις γυναίκες και τα λοατ άτομα να έχει αυξηθεί κατακόρυφα.

Η φροϊδομαρξιστική συμβολή

Το θεωρητικό νήμα της πραγμάτευσης του Ένγκελς παραλαμβάνει στις αρχές του 20ού αιώνα το ρεύμα του φροϊδομαρξισμού και, ειδικότερα, ο Βίλχεμ Ράιχ. Εκπαιδευμένος ψυχαναλυτής και μέλος τους γερμανικού κομμουνιστικού κόμματος,[16] ο Ράιχ έρχεται αντιμέτωπος με τα αποκαρδιωτικά γεγονότα των πρώτων δεκαετιών του 20ού αιώνα και, πιο συγκεκριμένα, με την άνοδο του φασιστικού φαινομένου στην Ευρώπη. Γιατί οι μάζες κινούνται προς τους δυνάστες τους; Το απλό ψυχαναλυτικό σχήμα δεν μπορούσε να απαντήσει ικανοποιητικά. Ο Ράιχ επιχειρεί τη σύνδεση του μαρξισμού με την ψυχανάλυση. Στόχος είναι να ιστορικοποιηθεί διαλεκτικά η ίδια η παρόρμηση, με τελικό σκοπό την κίνηση των ανθρώπων προς τη ελευθερία. Γιατί, μπορεί ο μαρξισμός να ανέδειξε τα πραγματικά συμφέροντα των καταπιεσμένων, ωστόσο αυτοί, αντιδρώντας φαινομενικά ενάντια στον εαυτό τους, στρέφουν το δυναμικό της επιθυμίας τους αντίθετα στα πρακτικά τους συμφέροντα. Τι είναι αυτό που μεσολαβεί μεταξύ της πραγματικότητας και της ανθρώπινης πράξης; Τι μεσολαβεί μεταξύ αντίληψης και συνείδησης; Ο μαρξισμός δεν έχει εργαλεία ερμηνείας του ψυχισμού.

Ο Ράιχ ξεκινά με την τυπική διάκριση του Φρόιντ μεταξύ ανάγκης και επιθυμίας. Αν η πρώτη αντιπροσωπεύει το βιολογικό επίπεδο (τη βιολογική ανάγκη) η δεύτερη αντιπροσωπεύει το ψυχικό. Η επιθυμία, στο εξελικτικό σχήμα του Φρόιντ, είναι αυτό που δημιουργεί τη συνείδηση, ο αντιπρόσωπος της ανάγκης στο ψυχικό επίπεδο. Η επιθυμία, όμως, δεν είναι απλή αντανάκλαση της ανάγκης. Μια θεωρία των αναγκών δεν μπορεί να ερμηνεύσει επαρκώς (πολύ δε περισσότερο να ικανοποιήσει) τις ανθρώπινες επιθυμίες. Ο Ράιχ σκέπτεται πως μια θεωρία της ανθρώπινης απελευθέρωσης οφείλει να διαγνώσει τις ειδικές πολιτισμικές στρεβλώσεις τις οποίες έχει υποστεί η επιθυμία μέσα στον χρόνο, και οι οποίες την οδηγούν στην αντιστροφή της ηδονής. Η σκέψη του οδηγείται στη χαρακτηροανάλυση. Οι αιώνες κοινωνικής εξέλιξης που προηγήθηκαν, έχουν διαμορφώσει κοινωνικούς τύπους συμπεριφοράς σαδομαζοχιστικού χαρακτήρα,[17] με αποτέλεσμα να έλκονται, αφενός, από αυταρχικές πολιτικές φιγούρες και, αφετέρου, να τοποθετούν το θετικό δυναμικό της επιθυμίας τους πάνω στον πόνο.

Στη Γενεαλογία της Ηθικής, ο Νίτσε είναι καταπέλτης για τον πολιτισμό που καταστέλλει τις ανθρώπινες επιθυμίες επιβάλλοντας ενοχές -τις οποίες, εν συνεχεία, η κοινωνία εξωτερικεύει- με σκοπό την εγκαθίδρυση αυταρχικών μορφών εξουσίας και ιδιοκτησίας. Ο Φρόιντ είναι απαισιόδοξος συνολικότερα για τον πολιτισμό.[18] Η εξέλιξη της ανθρωπότητας χαρακτηρίζεται ως μια διαδικασία τεχνολογικής προόδου αλλά, ταυτόχρονα, και ως μια πορεία συνεχών απωθήσεων, στρεβλώσεων τις επιθυμίας, εντεινόμενων παθολογιών. Ο Φρόιντ ανάγει την πατριαρχία στην απαρχή της ανθρωπότητας.[19] Παρά το γεγονός ότι στην αφήγησή του διαγράφεται μια μικρή ιστορική σχισμή από την οποία περνάει το φως της ιστορίας, και παρά το γεγονός ότι στο Άνδρας Μωυσής[20] ουσιαστικά ιστορικοποιεί την πατριαρχία, παραμένει διστακτικός να διατυπώσει το αίτημα άρσης της. Ο Φρόιντ ίσως δείχνει να τρομάζει μπροστά στις έσχατες συνέπειες της θεωρίας του.

Ο Ράιχ, απεναντίας, όχι μόνο δεν έχει τέτοιους δισταγμούς, αλλά περνά γρήγορα και σε πολιτικές πρακτικές της θεωρίας του, μέσω των προγραμμάτων σεξουαλικής απελευθέρωσης που εισηγείται σε ομάδες της νεολαίας του κομμουνιστικού κόμματος[21]. Η απελευθέρωση της ερωτικής επιθυμίας στους νέους, η άρση των απαγορεύσεων και η πάλη ενάντια στην πατριαρχία και την καταπίεση των γυναικών προβάλλεται ως η πολιτική λύση ενάντια στον ναζισμό. Για τον Ράιχ, ο πολιτισμός των απαγορεύσεων οδηγεί, όπως είδαμε, στη διαμόρφωση σαδομαζοχιστικών χαρακτήρων που αδυνατούν να προσανατολιστούν στην ισότητα και την αυτονομία, αφού η επιθυμία τους έχει παραμορφωθεί σε τέτοιο βαθμό που να επιδιώκει είτε να καταπιέζεται είτε να καταπιέζει. Η σεξουαλική απελευθέρωση είναι η απελευθέρωση της επιθυμίας και αυτή, με τη σειρά της, είναι η προϋπόθεση για την πάλη των ανθρώπων ενάντια στον καπιταλισμό και όλες τις μορφές αλλοτρίωσης. Το πρόγραμμα του Ράιχ είναι ένα πρόγραμμα που, όχι μόνο συνδέει αποφασιστικά τον μαρξισμό με την ψυχανάλυση, αλλά και το επαναστατικό πολιτικό κίνημα με το κίνημα της σεξουαλικής απελευθέρωσης.

Κοινωνικά κινήματα της δεκαετίας του ’60

Οι ιδέες του Ράιχ, του Μαρκούζε και των διαδόχων της φροϊδομαρξιστικής σχολής επηρεάζουν αποφασιστικά τα νέα κοινωνικά κινήματα, που αναδύονται μέσα στη γενιά της αμφισβήτησης. Η συμβολή αυτής της θεωρητικής γραμμής είναι καθοριστική όχι μόνο για τις κοινωνικές διεκδικήσεις στη βάση του φύλου, αλλά για τα κινήματα ανατροπής εν γένει. Μέσα στην πανσπερμία των μορφών αντίστασης και πάλης (αντιπολεμικό, κίνημα φυλετικών διακρίσεων, αντιαποικιοκρατικό, φοιτητικό, χίπις κ.τ.λ), οι βασικές αιχμές τους εστιάζουν στα ποιοτικά χαρακτηριστικά της ζωής. Αναδύεται μια πολιτική και πολιτιστική μάζα αντίστασης, η οποία αμφισβητεί τα θεμέλια του καπιταλισμού, διευρύνοντας το κριτικό οπλοστάσιο του κινήματος περισσότερο από ποτέ. Παρόλο που κρίνουμε, εκ των υστέρων, ότι τα κινήματα αυτά ηττήθηκαν στρατηγικά, μη μπορώντας να μετουσιωθούν σε διαρκή και αποφασιστικά επαναστατικά κινήματα, η παρακαταθήκη που άφησαν, τόσο στη θεωρία όσο και στις μορφές πάλης, είναι αδιαμφισβήτητη.

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον των κοινωνικών κινημάτων[22] αναδύεται και η λεγόμενη δεύτερη φάση του φεμινιστικού κινήματος,[23] μετά τη στρατηγική ήττα[24] της λεγόμενης πρώτης φάσης. Καθοριστικό ρόλο έπαιξε, ασφαλώς, το κίνημα για τα δικαιώματα των ομοφυλοφίλων στις δυτικές πολιτείες των ΗΠΑ και στην Ευρώπη. Το ομοφυλοφιλικό κίνημα που ξεπηδά εκείνη την περίοδο, επιχειρεί να ξαναβρεί το χαμένο νήμα του φεμινισμού, ριζοσπαστικοποιώντας τόσο τη θεωρία όσο και την πρακτική του. Εδώ, το αίτημα γίνεται η ίδια η ζωή ως ελεύθερη πρόσβαση στον δημόσιο χώρο. Τα ομοφυλόφιλα άτομα έχουν μεν δικαίωμα ψήφου, αλλά υφίστανται μια σειρά από τρομακτικούς περιορισμούς σε όλες τις πτυχές της ζωής τους. Το κίνημα αποκτά γόνιμους διαύλους με το νεολαιίστικο κίνημα της σεξουαλικής απελευθέρωσης. Η όσμωση φέρνει καινοτόμες θεωρητικές επεξεργασίες και ριζοσπαστικές πολιτικές πρακτικές.

Αυτή η μετάβαση, όπως ήταν λογικό, είχε μια σειρά συνεπειών και σε θεωρητικό επίπεδο, με βασικότερη τη μεταπήδηση του ενδιαφέροντος από το υποκείμενο διεκδίκησης γυναίκα στο ευρύτερο υποκείμενο φύλο. Με τη μετατόπιση του ενδιαφέροντος από τη γυναίκα στο φύλο εισάγεται στρατηγικά η διάκριση βιολογικό φύλο/κοινωνικό φύλο (sex/gender) – με το πρώτο να θεωρείται ότι αποτελεί το «φυσικό» υπόβαθρο πάνω στο οποίο κατασκευάζεται το δεύτερο. Οι φεμινίστριες επιδιώκουν να δώσουν έμφαση, σε θεωρητικό αλλά και σε πολιτικό επίπεδο, στην έννοια του κοινωνικού φύλου, προκειμένου να τονίσουν τον ρόλο των κοινωνικών και πολιτισμικών διαδικασιών και πρακτικών που κατασκευάζουν και οριοθετούν την έμφυλη ταυτότητα «γυναίκα», προσπαθώντας, ταυτόχρονα, να υποβαθμίσουν και να μειώσουν τη σημασία και τον ρόλο του λεγόμενου «βιολογικού φύλου». Η θέση αυτή διαμορφώνει μια στρατηγική αντίστασης στην άποψη που θα υποστήριζε ότι «η βιολογία είναι πεπρωμένο», τον λεγόμενο και ως βιολογικό καθορισμό. Αυτή η μετατόπιση σημαίνει, επίσης, ότι το κίνημα δεν είχε ως σκοπό απλώς και μόνο να προσθέσει ένα καινούργιο αντικείμενο μελέτης στα ήδη υπάρχοντα, αλλά να διευρύνει την οπτική του, αναθεωρώντας ριζικά τα καθιερωμένα μοντέλα ανάλυσης και έρευνας, θέτοντας ερωτήματα από τη σκοπιά του φύλου και, παράλληλα, της ίδιας της ανθρώπινης σεξουαλικότητας ως δυναμική αλληλεπίδραση όλων των «φύλων» και όχι μόνο της καταπίεσης των γυναικών.

Αυτή η θεωρητική «διολίσθηση» είχε τόσο θετικές όσο και αρνητικές συνέπειες. Οι τελευταίες, εντοπίζονται στο γεγονός πως το κύριο θεωρητικό και κινηματικό βάρος περιορίστηκε στα κινήματα των ομοφυλοφίλων και των λεσβιών, με αποτέλεσμα το φεμινιστικό κίνημα είτε να ενσωματωθεί πλήρως είτε να εξαφανιστεί. Στο επίπεδο, δηλαδή, της τυπικής μαζικότητας και της κοινωνικής καταγραφής παρατηρήθηκε μια ιστορική ήττα. Παρόλο που, όπως είδαμε, στόχος ήταν η θεωρητική διεύρυνση, αυτή δεν κατανοήθηκε επαρκώς από ευρύτερα υποκείμενα και, έτσι, στις αρχές της δεκαετίας του ’70 περιχαρακώθηκε ασφυκτικά. Οι θετικές όψεις εντοπίστηκαν, κυρίως, σε θεωρητικό επίπεδο, καθώς η επικέντρωση στο φύλο (δηλαδή στη σεξουαλική ταυτότητα) ξεπέρασε έναν σκόπελο, στον οποίο το φεμινιστικό κίνημα είχε πέσει για δεκαετίες: τον βιολογικό καθορισμό. Η επικέντρωση στο ζήτημα της γυναικείας φύσης από το φεμινιστικό κίνημα τις πρώτες δεκαετίες της ζωής του, αποτέλεσε τη βασική αιτία του θεωρητικού του μαρασμού και της πολιτικής του ενσωμάτωσης. Το κίνημα της πρώτης φάσης, επικεντρωμένο στα διαφορετικά βιολογικά χαρακτηριστικά, ουσιαστικά δικαίωνε με τρόπο αντίστροφο αιώνες καταπίεσης και διαχωρισμού. Ταυτόχρονα, μέσα από αυτό το θεωρητικό σφάλμα, οδηγήθηκε στο να προβάλει μέσω των αιτημάτων του μια «ανδρική» αυτοεικόνα στη γυναίκα, μετατρέποντας την όποια νίκη σε αιτήματα (π.χ. το δικαίωμα στην εργασία για τις γυναίκες) και σε ακόμα μεγαλύτερη υποδούλωση, αφού όλες οι άλλες προϋποθέσεις της καταπίεσης ήταν ακόμα παρούσες. Αντίθετα, οι θεωρίες της δεύτερης φάσης πάλεψαν ενάντια στον βιολογικό καθορισμό της ταυτότητας, διαχωρίζοντας πλήρως το βιολογικό φύλο από τη σεξουαλική ταυτότητα. Έτσι, το βάρος έπεσε στην πολλαπλότητα της ανθρώπινης επιθυμίας, που είναι καταστατικά συνδεδεμένη με την επιθυμία για απελευθέρωση από όλα τα δεσμά και όλους τους περιορισμούς.

 

Ποιο είναι τελικά το περιεχόμενο της σεξουαλικής απελευθέρωσης;

«Κάθε είδους περιφρόνηση του σεξ, κάθε βρώμισμά του μέσω της έννοιας ακάθαρτο, είναι κατ’ εξοχήν έγκλημα κατά τη ζωής»

Φ. Νίτσε

Αφήσαμε, ίσως, στο περιθώριο της εξιστόρησής μας για το ομοφυλοφιλικό ρεύμα, το κίνημα που έθεσε το αίτημα μιας συνολικότερης άρσης των περιορισμών της επιθυμίας διαμέσου του γενικού προτάγματος: σεξουαλική απελευθέρωση. Είδαμε ότι προπομπός αυτού του κινήματος ήταν οι πειραματισμοί του Β. Ράιχ και η όσμωση μαρξισμού και ψυχανάλυσης. Θα μπορούσε κανείς να ισχυριστεί πως το κίνημα της σεξουαλικής επανάστασης δεν μπορεί να συγκριθεί σε διάρκεια και κατακτήσεις με το κίνημα των ομοφυλοφίλων ούτε με το κίνημα των γυναικών. Είναι, όμως, επιτακτικό να δούμε πως η πολιτική ουσία αυτού του κινήματος είναι αξεπέραστη για έναν απλό λόγο. Ότι είναι το πρώτο πολιτικό κίνημα που, ξεπερνώντας την περιχαράκωση των ταυτοτήτων φύλου, έθεσε το ζήτημα της σεξουαλικής απελευθέρωσης ως συνολικό-πανκοικωνικό ζητούμενο και προϋπόθεση μιας άλλης κοινωνίας. Γιατί, όπως ήδη τονίσαμε, οποιαδήποτε διεκδίκηση δεν ξεπερνά το μερικό του αιτήματος που εμπεριέχει η στενή ταυτότητα, είναι καταδικασμένο να υπαναχωρήσει στο σαθρό έδαφος της ρητορείας των δικαιωμάτων.[25]

Ποιο είναι, όμως, το περιεχόμενο του αιτήματος για σεξουαλική απελευθέρωση; Σίγουρα το περιεχόμενο του όρου δεν έχει καμιά ειδική σχέση με το αίτημα απελευθέρωσης της σεξουαλικής πρακτικής, καθώς αυτή είναι ήδη τυπικά ελεύθερη μέσα στα φιλελεύθερα καθεστώτα. Ωστόσο, αυτή είναι μια φαινομενικά ελεύθερη πρακτική η οποία προκαθορίζεται από κοινωνικές νόρμες ενώ, σε μεγάλο βαθμό, περιχαρακώνεται από μηχανισμούς παραγωγής απαγορεύσεων. Ο μη καθορισμός αυστηρών ταυτοτήτων και προτύπων συμπεριφοράς -οι οποίες μοιράζουν εκ των προτέρων ρόλους και σεξουαλικές διασυνδέσεις μέσα στην ταξικά διαιρεμένη κοινωνία της αγοράς-, ο μη καθορισμός της σεξουαλικής επιλογής και πρακτικής (στοιχεία που συγκροτούν την ταυτότητα) από τις μορφές κοινωνικής και θεσμικής εξουσίας, η κατάκτηση της ελευθερίας επιλογής, η άρση της φαντασιακής εικόνας της σεξουαλικής ιδιοκτησίας, των αστικών συμβάσεων του ετεροφυλόφιλου γάμου, η ελεύθερη σχέση χωρίς θεσμικούς καθορισμούς, η ελεύθερη κοινοτιστική και πολυγαμική συμβίωση, και όλα τα παραπάνω σε συνδυασμό με την πάλη ενάντια σε εξουσιαστικές (σαδιστικές) μορφές εξουσίας (π.χ. φασισμός, σύγχρονο ολοκληρωτικό κράτος) και μηχανισμούς χειραγώγησης, ήταν οι άμεσοι στόχοι και πειραματισμοί που έθεσε το κίνημα της σεξουαλικής επανάστασης από τη δεκαετία του ’60.

Σεξουαλικός καταναλωτισμός

Για πολλούς/ες που παρωθούνται, εν μέρει, από πουριτανικά αντανακλαστικά, το κίνημα της σεξουαλικής επανάστασης όχι μόνο δεν άφησε καμία παρακαταθήκη αλλά, αντίθετα, βοήθησε τον καπιταλισμό της αγοράς, ενσωματώνοντας τη βασική του επιδίωξη για ερωτική ελευθερία σε μια αδιέξοδη και αγοραία σεξουαλική «ακολασία», που χαρακτηρίζει τις δεκαετίες που ακολούθησαν. Με άλλα λόγια, ο σύγχρονος -αν μου επιτρέπεται ο όρος- σεξουαλικός καταναλωτισμός προβάλλεται ως φυσικό επακόλουθο των κινημάτων που προαναφέραμε. Κατά τη γνώμη μας, όμως, έχει εντελώς διαφορετική προέλευση και στόχευση. Η καταγωγή του εντοπίζεται όχι στη δεκαετία του ’60 αλλά τουλάχιστον δύο δεκαετίες νωρίτερα, με την άνοδο των μαζικών μέσων διασκέδασης και κουλτούρας. Όπως έχουμε αναλύσει,[26] η άνοδος της μαζικής κουλτούρας είχε μια σειρά από επιπτώσεις σε όλους τους τομείς της ζωής. Η ρύθμιση των σεξουαλικών σχέσεων, ο αρχαιότερος και κομβικότερος θεσμός κοινωνικής οργάνωσης, δεν θα μπορούσε να μείνει ανεπηρέαστος.

Η ανακατασκευή όλων των μορφών της κοινωνικής ζωής σε έννομες σχέσεις κατά τα πρότυπα της εμπορικής συναλλαγής (που έφερε ο καπιταλισμός), η επέκταση αυτής της σχέσης σε κάθε πτυχή της ζωής (που έφερε και φέρνει ο ολοκληρωτισμός) δεν θα μπορούσε να μην αλώσει και τις σεξουαλικές σχέσεις. Έτσι, η πλήρης εμπορευματοποίηση του ανθρώπινου σώματος έφερε μια νέα μορφή αγοραιοποίησης του έρωτα, που προβλήθηκε ως, δήθεν, σεξουαλική ελευθερία – τον σεξουαλικό καταναλωτισμό. Φυσικά, ο σεξουαλικός καταναλωτισμός έχει τόση σχέση με την ελευθερία όση έχει και ο πολιτικός του πατέρας, ο φιλελευθερισμός. Πρόκειται, δηλαδή, για μια επίπλαστη μορφή «απελευθέρωσης» που δεν αίρει τις σχέσεις εκμετάλλευσης, προσφέροντας εικονική ελευθερία, και συναρθρώνεται τέλεια με τη νέα μορφή καταναλωτικής κοινωνίας των ομοιωμάτων που ζούμε εδώ και δεκαετίες. Ο σεξουαλικός καταναλωτισμός αποτελεί ένα ακόμα βήμα της καπιταλιστικής ολοκλήρωσης, αφού η εμπορευματική συναλλαγή περνά στο βαθύτερο υπόστρωμα του ψυχισμού, στο επίπεδο της ερωτικής επιθυμίας. Η μετατροπή της σεξουαλικής επιθυμίας σε εμπόρευμα και του έρωτα σε κατανάλωση δημιουργεί κλειστά στερεότυπα, που αποκλείουν οικονομικά και κοινωνικά. Έτσι, αντί να απελευθερώνει υποδουλώνει, αντί να κοινωνικοποιεί γκετοποιεί, καταστέλει και εξευτελίζει οτιδήποτε διαφέρει (τα ακριβώς αντίθετα, δηλαδή, απ’ όσα αιτήθηκε η σεξουαλική και κοινωνική απελευθέρωση). Όπως έχουμε συζητήσει ξανά, αυτή η στρατηγική βασίστηκε στην αντιστροφή της ψυχαναλυτικής πρακτικής από μια αυτοθεραπευτική μεθοδολογία απελευθέρωσης σε έναν μηχανισμό παραγωγής νευρώσεων για τους σκοπούς της διαφήμισης και της πολιτικής προπαγάνδας.[27] Βλέπουμε, λοιπόν, πως, ενώ η σεξουαλική απελευθέρωση προκύπτει από τη συνένωση μαρξισμού και ψυχανάλυσης, ο σεξουαλικός καταναλωτισμός προκύπτει από τη συνένωση του φιλελευθερισμού της αγοράς με τη μαζική κουλτούρα (ή αντεστραμμένη ψυχανάλυση).

Ο σεξουαλικός καταναλωτισμός αποτελεί, έτσι, ταυτόχρονα έναν κολοσσιαίο μηχανισμό χειραγώγησης, καθώς στοχεύει στη στρέβλωση των βασικών επιθυμιών της ανθρώπινης ψυχής προς όφελος της διαφήμισης. Είναι ένας μηχανισμός παραγωγής νευρώσεων, όπως θα έλεγε ο Έριχ Φρομ· μια τεράστια βιομηχανία παραγωγής ματαιωμένων επιθυμιών που επιστρατεύει τη βιομηχανία του ματαιωμένου έρωτα ως δίαυλο για την καταναλωτική μετουσίωση των ορμών. Αυτή είναι η τυπική λειτουργία της πορνογραφίας. Ενώ, δηλαδή, στην επιφάνεια έχουμε μια σεξουαλική πανδαισία, στη βάση έχουμε συνεχή εμπόδια στην ερωτική εκπλήρωση, ούτως ώστε οι ορμές να χειραγωγούνται προς τα προϊόντα της κατανάλωσης και οι ανεκπλήρωτες ορμές να διαμορφώνουν σαδομαζοχιστικές χαρακτηροδομές, έτοιμες να υποδουλωθούν σε αυταρχικές μορφές εξουσίας ή να εξουσιάσουν οι ίδιες.

Μέσω του σεξουαλικού καταναλωτισμού -φαινομενικώς παράδοξα-, αναδύεται ένας σύγχρονος πουριτανισμός που μισεί το σώμα και τις επιθυμίες του, τροφοδοτώντας μας με ενοχές για κάθε μικρή ατέλεια στη βάση του βιομηχανικά παραγόμενου προτύπου σώματος, εικόνας, εμφάνισης. Ο σεξουαλικός καταναλωτισμός καταστέλλει τις ορμές, παράγοντας νευρώσεις. Γι’ αυτό και η εικονική ελευθεριότητα περιστοιχίζεται από την αναγέννηση νέων ταμπού που, τώρα πια, δεν επιβάλει η θρησκεία αλλά η οιονεί θρησκευτική υποταγή στην αγορά. Μια πραγματολογική ανάλυση θα μπορούσε να αποκαλύψει τις βαθιά πατριαρχικές, πουριτανικές και εξουσιαστικές καταβολές του φαινομένου.

Αναζητώντας μια σύγχρονη επαναστατική θεωρία για το φύλο

«Γυναίκα δε γεννιέσαι, γυναίκα γίνεσαι», Σιμόν Ντε Μποβουάρ

Στις σύγχρονες ριζοσπαστικές συζητήσεις, καθοριστική είναι η συμβολή της Αμερικανίδας θεωρητικού Judith Butler, το έργο της οποίας σηματοδοτεί (μετά τη δεκαετία του ’90) τη λεγόμενη τρίτη φάση του φεμινισμού. Εντοπίζοντας περιχαρακώσεις και πολιτικές ενσωματώσεις στα κινήματα της δεύτερης φάσης, η Butler επιχειρεί μια περαιτέρω εμβάθυνση της προβληματικής. Βασική της θέση γίνεται η αμφισβήτηση του σχήματος διάκρισης μεταξύ βιολογικού και κοινωνικού φύλου – που χαρακτηρίζει τη δεύτερη φάση. Όπως υποστηρίζει η Butler, η αντίληψή μας για το τι θεωρείται βιολογικό φύλο διαμορφώνεται πάντα μέσα σε συγκεκριμένα κοινωνικά πλαίσια. Αυτό που ονομάζουμε βιολογικό φύλο είναι πάντα ήδη εμποτισμένο με συγκεκριμένες κοινωνικές αντιλήψεις και παραδοχές, πράγμα που σημαίνει ότι ένα βιολογικό φύλο άθικτο από κοινωνικές και πολιτισμικές παρεμβάσεις δε μπορεί να βρεθεί και, άρα, δε θα μπορούσε να θεωρηθεί ότι υπάρχει. Στηριζόμενη στο θεωρητικό σχήμα του Μισέλ Φουκώ, η Butler υποστηρίζει ότι το θεωρούμενο ως βιολογικό φύλο δεν είναι το υπόβαθρο ή η βάση για την παραγωγή του κοινωνικού φύλου αλλά, μάλλον, το αποτέλεσμά του.

Για να υποστηρίξει το βιολογικό φύλο ως κατασκεύασμα του κοινωνικού φύλου, η Butler διατυπώνει τη θεωρία της επιτελεστικότητας.[28] Σύμφωνα με αυτήν, τα χαρακτηριστικά του φύλου στο σύνολό τους, αντί να αποτελούν την έκφραση ή την εξωτερίκευση κάποιας προϋπάρχουσας ουσίας, συγκροτούνται σταδιακά στο σώμα, μέσω μιας στυλιζαρισμένης επανάληψης κινήσεων και πράξεων. Τέτοιες επαναλαμβανόμενες κινήσεις, χειρονομίες, στάσεις και πράξεις παράγουν την εντύπωση μιας βαθύτερης και αληθινής ή αυθεντικής έμφυλης ταυτότητας, η οποία, ενώ μοιάζει να είναι η γενεσιουργός τους αιτία, στην πραγματικότητα είναι το αποτέλεσμά τους. Με άλλα λόγια, για την Μπάτλερ, πέρα από αυτές τις επιτελεστικές πράξεις που δημιουργούν την ψευδαίσθηση μιας εσώτερης έμφυλης ουσίας, το φύλο δεν έχει καμία οντολογική υπόσταση. Δεν υπάρχει, δηλαδή, έμφυλη ταυτότητα πέρα από τις έμφυλες εκφράσεις της και, ως εκ τούτου, το φύλο δεν αναφέρεται στο ρήμα «είμαι» αλλά στο ρήμα «κάνω».[29]

Οι παρατηρήσεις της Butler έχουν μια πολύ ειδική σημασία τόσο για τη θεωρία όσο και για τις στρατηγικές αιχμές των σύγχρονων κοινωνικών κινημάτων. Η οπτική του στοιχείου της πράξης επανεισάγει την επαναστατική δυνατότητα μέσα στην πάλη για σεξουαλική απελευθέρωση. Η άρνηση του ετεροκαθορισμού από τις εξωτερικές/κοινωνικές, εξουσιαστικές, ετερόνομες ταυτότητες αποδεσμεύει τα κινήματα από τη διεκδίκηση μερικών και ειδικών αιτημάτων, ενώ τοποθετεί τον αγώνα για σεξουαλική απελευθέρωση ξανά σε πανκοινωνικό επίπεδο.

Παράλληλα, όμως, η θεωρία της Butler παραμένει δέσμια ορισμένων βασικών της προκείμενων, τις οποίες πρέπει να συζητήσουμε αν επιχειρήσουμε να αναζητήσουμε μια σύγχρονη απελευθερωτική οπτική. Έτσι, οι θεωρίες της, παρά την αδιαμφισβήτητη κριτική τους προσφορά στην ανάλυση των κοινωνικών δομών, παρά τη διεισδυτική και αποκαλυπτική τους οπτική για την ετεροκαθοριστική δομή των σεξουαλικών προτύπων, παρά την ανειρήνευτη στάση τους απέναντι σε οποιαδήποτε κρατική/καπιταλιστική/εξουσιαστική δομή και παρά την αδιαμφισβήτητη συμβολή τους στη ριζοσπαστικοποίηση του κινήματος, ενέχουν εντούτοις σοβαρούς θεωρητικούς κινδύνους. Πρώτον, ο ακραίος σχετικισμός που εισάγουν στον αυτοκαθορισμό της ταυτότητας -απόρροια της ανάγκης για πάλη ενάντια σε οποιαδήποτε μορφής ετεροκαθορισμού και σεξουαλικής ετερονομίας- μοιραία οδηγεί σε αποσχιστικές τάσεις από τα μαζικά κινήματα και προωθεί την κουλτούρα του ατομισμού. Λείπει προφανώς από τη θεωρία ένα διαλεκτικό εργαλείο που θα ορίσει εκ νέου την ολότητα με επαναστατικούς όρους, μέσω της διασπασμένης συνείδησης του ατομικού πράττειν. Δεύτερον, η πανταχού παρούσα Εξουσία που ορίζεται ως απόλυτος παραγωγός του νοήματος –ακόμα και της επιθυμίας–, οδηγεί στην μοιρολατρική αποδοχή του status quo αντίστροφα, δηλαδή οδηγεί σε θέσεις που θεωρούν τη συνολική επαναστατική αναμόρφωση της κοινωνίας αδύνατη. Τρίτον, η συνολική απόρριψη της ψυχαναλυτικής παράδοσης στερεί μια γόνιμη, κατά τη γνώμη μας, όσμωση με τις παραδόσεις του φροϊδομαρξισμού και των κινημάτων σεξουαλικής απελευθέρωσης, όσμωση που, τηρουμένων λεπτών δεσμεύσεων, θα μπορούσε να αποτελέσει ριζοσπαστικό λίπασμα για τα σύγχρονα κινήματα. Και τα τρία στοιχεία είναι απόρροια της υιοθέτησης της φουκωικής θεωρίας από την Butler. Έτσι, η οπτική της παραμένει μερική και ενταγμένη στη μεταμοντέρνα κοσμοθεωρία, η οποία αρνείται οποιαδήποτε έννοια διαλεκτικής, ταξικής πάλης και συνολικής επανάστασης, εμμένοντας μόνο στη δημιουργία περιφερειακών αντιστάσεων και ζωνών «ελευθερίας».

Προς έναν νέο ριζοσπαστικό ορίζοντα

Οι θεωρητικοί περιορισμοί της Butler, η ίδια η συγκρότηση μιας επαναστατικής θεωρίας αλλά και οι επείγουσες αναγκαιότητες του σύγχρονου κόσμου, απαιτούν το άνοιγμα μιας ουσιαστικής συζήτησης για τα ζητήματα φύλου και σεξουαλικότητας. Ο πρώτος λόγος είναι πως κάθε επαναστατικό ρεύμα, που θέλει να έχει νόημα ως τέτοιο, οφείλει να πολεμήσει όλες τις μορφές εξουσίας και καταπίεσης και να παλεύει για την κατάργησή τους. Ένας δεύτερος λόγος συνδέεται στενά με την αναρχική συνιστώσα του επαναστατικού ρεύματος, ως αυτή που διαφυλάσσει φιλοσοφικά και πολιτικά το στοιχείο της επιθυμίας μέσα στην ιστορία. Ως αυτή που αντιστάθηκε στον «επιστημονικό» σοσιαλισμό του από τα πάνω καθορισμού των αναγκών, ο οποίος οικοδομείται πάντα ως μηχανισμός (ξεκομμένος από τους ανθρώπους) για να ικανοποιήσει της ανάγκες των ανθρώπων στο όνομά τους. Τέλος, γιατί μια υλιστική και ανθρωπιστική φιλοσοφία οφείλει να διαφυλάξει ως κόρη οφθαλμού το ενορμητικό στοιχείο της ανθρώπινης ψυχής και να το προστατεύσει από τις χειραγωγικές επιδιώξεις που του επιβάλει η εξουσία.[30]

Μια νέα οπτική του ζητήματος πρέπει, κατά τη γνώμη μας, να επανεμπλουτίσει τις διαπιστώσεις της σύγχρονης queer theory με τη δυναμική αποφασιστικότητα, την αντικρατική και αντικαπιταλιστική στράτευση του φροϊδομαρξιστικού ρεύματος, εισάγοντας εκ νέου τη χαμένη «ταξική οπτική» και ριζοσπαστικοποιώντας αποφασιστικά το νόημά του. Η πάλη ενάντια στην καταπίεση στη βάση του φύλου ή του σεξουαλικού προσανατολισμού δεν έχει κανένα νόημα αν δεν υπερβεί τον σκόπελο μιας στενής επιδίωξης δικαιωμάτων. Ο αγώνας για την ελευθερία της σεξουαλικότητας, την πλήρη ισότητα και ελευθερία όλων των ανθρώπων ανεξαρτήτως φύλου και σεξουαλικού προσανατολισμού, είναι ταυτόχρονα προϋπόθεση και επακόλουθο μιας αντικρατικής και αντικαπιταλιστικής ελευθεριακής κοινωνίας.

Έκτος φυσικά από τη γόνιμη θεωρητική συζήτηση, το αναρχικό ρεύμα οφείλει στη σημερινή συγκυρία να θέσει άμεσες προτεραιότητες πάλης. Η δημιουργική όσμωση με κινήματα και κινήσεις ΛΟΑΤ ατόμων μπορεί να οδηγήσει στη διεύρυνση της αντικρατικής και αντικαπιταλιστικής ατζέντας· η δημιουργία δημόσιων και κοινωνικών χώρων ελευθερίας, οι οποίοι θα αποτελέσουν, όχι απλώς χώρους ελεύθερης έκφρασης, αλλά και κοινωνικής ασπίδας για άτομα που δέχονται καθημερινά επιθέσεις· η συντονισμένη, οργανωμένη και αποφασιστική δράση ενάντια στα κυκλώματα σεξουαλικής εκμετάλλευσης ανθρώπων· η δημιουργία ελευθεριακών εκπαιδευτικών αντιθεσμών που δεν θα αναπαράγουν την ετεροκανονική σεξουαλικότητα και δεν θα παράγουν νευρώσεις· παράλληλα, η πάλη εκπαιδευτικών και μαθητών μέσα στα σχολεία· η ανάδειξη και η πάλη ενάντια στη συνεχή εμπορευματοποίηση του σώματος ως βασική συνιστώσα του σύγχρονου καπιταλισμού. Όλα τα παραπάνω, μαζί με πολλά άλλα, μπορεί να αποτελέσουν μια γόνιμη αρχή στον ανηφορικό αγώνα για την ελευθερία.

Σωτήρης Λυκουργιώτης

ΠΗΓΗ: http://www.provo.gr/eksousia-kai-sexualikotita/#_ftnref15

 Σημειώσεις

[1]      Έρευνα  της Εταιρείας Μελέτης Ανθρώπινης Σεξουαλικότητας (ΕΜΑΣ) και του Ανδρολογικού Ινστιτούτου (2013).

[2]     Φρίντριχ Ένγκελς, Η καταγωγή της οικογένειας της ατομικής ιδιοκτησία και του κράτους, εκδ. Θεμέλιο, 2004.

[3]     Όρος που συναντάμε στο έργο της Μαρίας Γκατσούλα, Κοινωνιολογικές προσεγγίσεις του φύλου: ζητήματα εξουσίας και ιεραρχίας, ο οποίος ουσιαστικά εκφράζει την κατά φύλο οργάνωση της παραγωγής και τις πατριαρχικές σχέσεις εξουσίας που αυτή συνυποθέτει.

[4]     Ι. Αντρέγιεφ, Για το έργο του Ένγκελς, Η καταγωγή της οικογένειας της ατομικής ιδιοκτησίας και του κράτους, εκδ. Σύγχρονη Εποχή, 1987.

[5]     Η μητριαρχική υπόθεση εισάγεται λίγα χρόνια πριν από το έργο του Ένγκελς, από τον Μάθιους Μόργκαν στο έργο Η πρωτόγονη κοινωνία. Η υπόθεση της μητριαρχίας, ωστόσο, διατυπώνεται πρώτη φορά από τον Ελβετό νομικό Γιόχαν Γιάκομπ Μπαχόφεν, με το έργο του Το μητρικό δίκαιο (1861). Όμως ο Μόργκαν είναι ο πρώτος που προσπαθεί να τεκμηριώσει εμπειρικά την υπόθεση ενός εξελικτικού σχήματος από την πατριαρχία στην μητριαρχία μέσω εμπειρικών παρατηρήσεων σε ινδιάνικες φυλές.

[6]     «Η ανάπτυξη του ανταγωνισμού μεταξύ άνδρα και γυναίκας στον γάμο, η καταπίεση του γυναικείου φύλου από το ανδρικό, συμπίπτει με την πρώτη ταξική διαίρεση που εμφανίζεται στην ιστορία». Οι κοινωνίες του πρωτόγονου κομμουνισμού ρυθμίζουν έως τότε τις σεξουαλικές τους σχέσεις σε πολυγαμικές, κοινοτιστικές και αμφιφυλόφιλες βάσεις. Βλ. Φρίντριχ Ένγκελς, ό.π.

[7]     Φρίντριχ Ένγκελς, ό. π., σελ. 310.

[8]     Οι μητριαρχικές κοινωνίες βασίζονται στη λατρεία της μεγάλης μητέρας.

[9]     Μητρογραμμικότητα: σύστημα συγγένειας σύμφωνα με το οποίο το γένος προέρχεται από τις μητέρες.

[10]    Η μητριαρχία έχει δεχθεί πολλαπλές επικρίσεις. Οι βασικές αντιρρήσεις προέρχονται από δύο πλευρές. Από την πλευρά των απολογητών του κοινωνικού δαρβινισμού, οι αιτιάσεις είναι λίγο έως πολύ γνωστές και δεν θα μας απασχολήσουν ειδικά. Υπάρχει, όμως, και μια άλλη γραμμή κριτικής, πολύ ουσιαστικότερη κατά τη γνώμη μας, που εκκινεί από ριζοσπάστες κριτικούς, οι οποίοι αμφισβητούν τη μηχανιστική προβολή των σταδίων από τη μητριαρχία στην πατριαρχία. Αυτές οι κριτικές έχουν ενδιαφέρον γιατί υπερασπίζονται τη μη υποχρεωτική μετάβαση της μιας βαθμίδας κοινωνικής οργάνωσης σε μια άλλη. Παράλληλα, επικαλούμενοι σύγχρονα αρχαιολογικά δεδομένα, υποστηρίζουν τη συνύπαρξη πολλαπλών κοινωνικοπολιτισμικών δομών, συστημάτων συγγένειας και εξουσίας. Η ιστορική ρευστότητα που χαρακτηρίζει τη μετάβαση από το ένα σύστημα στο άλλο έχει κάθε άλλο παρά νομοτελειακό χαρακτήρα, καθώς εξαρτάται κυρίως από τις τοπικές συνθήκες – όπως π.χ. η μετάβαση από τις λεγόμενες τροφοσυλλεκτικές μητριαρχικές στις πολεμικοπατριαρχικές παρατηρείται πολλές φορές όταν οι κοινωνίες βρίσκονται σε έλλειψη (λόγω περιβαλλοντικών συνθηκών). Η σχολή της Βιέννης και διάφοροι Αμερικάνοι ανθρωπολόγοι των αρχών του περασμένου αιώνα επισήμαναν το σημείο της εκτεταμένης πολυμορφίας που επιτρέπει, για παράδειγμα, την ταυτόχρονη ύπαρξη τόσο του «ομαδικού γάμου» με τη μονογαμία, όσο και του μητρογραμμικού με το πατρογραμμικό σύστημα συγγένειας (για μια εκτενέστερη πραγμάτευση αυτών των κριτικών βλ. Ξενίδου, Μητριαρχία: Επιστήμη και ιδεολογία,1993.

[11]    Αλληγορικά, ο χαρακτήρας του «ιστορικού ατυχήματος» της μετάβασης από τις κοινωνίες του «πρωτόγονου κομμουνισμού στην πατριαρχία» έχει αποτυπωθεί γλαφυρά στη μυθολογία πολλών λαών και, όχι τυχαία, συμπίπτει με την αρχή της εθνικής ή λαϊκής τους γενεαλογίας. Η χαρακτηριστικότερη μορφή αυτής της μυθογράφισης, αν μας επιτρέπεται μια τέτοια ερμηνεία, είναι η περιγραφή της πτώσης στον παράδεισο της Εδέμ που συναντάμε στην Εβραϊκή Τορά. Εδώ, οι συνθήκες της πτώσης περιγράφονται ως απώλεια της αφθονίας, αιματηρός ανταγωνισμός και -αυτό έχει την ειδική του σημασία- εγκαθίδρυση της ενοχής του σώματος. Ο φόβος και η περιπλάνηση είναι το ιστορικό στίγμα του Κάιν. Αν και η αλληγορική κοσμογένεση καταγράφεται, αρχικά, ως πατριαρχική (με την έννοια ότι η γυναίκα πλάθεται συμβολικά από το πλευρό του άνδρα) η περιγραφή δεν έχει άλλο σκοπό από το να αποδώσει την ένοχη γυναικεία επιθυμία ως «διαβολική» και καταστροφική για την ανθρωπότητα. Δεν χωρά αμφιβολία πως η περιγραφή του προπατορικού αμαρτήματος σκιαγραφεί την ιστορική μετάβαση από τη μητριαρχία στην πατριαρχία, οριοθετώντας μία, εκ των υστέρων, απολογητική της πατριαρχικής εβραϊκής κοινωνίας. Άλλωστε, το βιβλίο της Εξόδου αλλά και τα βιβλία που ακολουθούν, περιγράφουν τόσο τις συνθήκες ακραίας έλλειψης και περιπλάνησης όσο και την πατριαρχική δομή της φυλής.

[12]    Αυτό που διαφεύγει της προσοχής των περισσοτέρων μελετητών σε αυτή την ιστορική μετάβαση, είναι ότι το σύνολο των σεξουαλικών σχέσεων θεσμοποιούνται σε νέα βάση. Και ενώ η καταπίεση της γυναίκας μέσω της μονογαμίας και του γάμου (ατομική ιδιοκτησία του σώματος) έχει αναλυθεί διεξοδικά (κυρίως επειδή απαντάται μέχρι και στις μέρες μας), η υποδούλωση των παιδιών (και κυρίως των αγοριών) από τους ενήλικες άνδρες έχει αναλυθεί λιγότερο. Γιατί η δεύτερη κατηγορία σεξουαλικών σχέσεων που θεσμοποιείται στις πολεμικοπατριαρχικές κοινωνίες είναι ακριβώς η θεσμική ομοφυλοφιλία των ενηλίκων ανδρών με τους ανηλίκους παιδαγωγούμενούς τους. Αυτή η θεσμική παράδοση, που απαντάται ακόμα και σήμερα σε κοινότητες του Αμαζονίου, της Γουινέας, της κεντρικής Αφρικής κ.τ.λ., είναι τόσο ισχυρή που φτάνει έως τις πρώτες αστικές κοινωνίες. Κλασική πάνω στο θέμα είναι η πραγμάτευση του ίδιου του Πλάτωνα στο Περί έρωτος. Εδώ, παρότι οι πόλεις έχουν περάσει μέσω της δουλείας σε υψηλότερα στάδια ταξικής καταπίεσης, τα υπολείμματα των πολεμικοπατριαρχικών φυλών (από τη συνένωση των οποίων προήλθε, άλλωστε, η πόλη της Αθήνας και άλλες) παραμένουν. Έτσι, ενώ υπάρχει η «εργατική τάξη» των δούλων, γυναίκες και παιδιά παραμένουν υποδουλωμένα στους άνδρες-ελεύθερους πολίτες. Και αν για τις γυναίκες η ιστορική μοίρα τις καταδικάζει στη συνεχή υποδούλωση, για τα αγόρια το φιλοσοφικό ερώτημα που εγείρεται είναι: πώς είναι δυνατόν να υποτάσσουμε (εργασιακά και σεξουαλικά) κάποιον που προορίζεται για ελεύθερος πολίτης; (που δεν είναι δηλαδή γυναίκα ή δούλος). Ο Πλάτωνας προσπαθεί να δικαιολογήσει τον θεσμό, ερμηνεύοντας τη σχέση όχι ως υποδούλωση, αλλά ως αναγκαία παιδαγωγική μετάβαση. Είναι το τίμημα που πρέπει να πληρώσουν τα αγόρια για την ένταξή τους στην κοινότητα των ελεύθερων πολιτών.

[13]    Φυσικά, η θέση τόσο του Ένγκελς όσο και του Μαρξ, είναι εξαιρετικά αμφίθυμη ως προς αυτή καθαυτή την εξέλιξη καθώς, από τη μια πλευρά, την περιγράφουν -κυρίως ο Ένγκελς- «ως απώλεια της πολιτικής ισότητας και αυτονομίας» και, από την άλλη «ως απαραίτητο όρο για την πρόοδο της ανθρωπότητας». Αυτή η φαινομενική αντίφαση εξηγείται από το βασικό εξελικτικό σχήμα για την ανθρώπινη ιστορία, που οι δύο τους παρουσιάζουν στη Γερμανική Ιδεολογία, υιοθετώντας τη βασική εγελιανή ιδέα της διαλεκτικής υπέρβασης διά του αντιθέτου.

[14]    Χαρακτηριστικότερες είναι οι διακηρύξεις για τα δικαιώματα των γυναικών και του παιδιού, τις οποίες συναντάμε στις πρώτες αστικές επαναστάσεις.

[15]    Max Horkheimer (1971), Αυταρχικότητα και οι οικογένεια στη σύγχρονη εποχή, Περιοδικό Δευκαλίων, αρ. 5.

[16]    Τελικά εκδιώχθηκε τόσο από την ψυχαναλυτική εταιρία όσο και από το κομμουνιστικό κόμμα.

[17]    Για τον Φρόιντ, ο σαδισμός και ο μαζοχισμός είναι τυπικές διαστροφές, που ερμηνεύονται ως καθηλώσεις της επιθυμίας στο πρωκτικό στάδιο.

[18]    Σίγμουντ Φρόιντ (1929), Ο πολιτισμός πηγή δυστυχίας, εκδ. Δαμιανός, 2011.

[19]    Σίγκμουντ Φρόιντ (1913), Τοτέμ και ταμπού, εκδ. Δαμιανός, 1978.

[20]    Σίγκμουντ Φρόιντ (1939), Ο άνδρας Μωυσής και η μονοθεϊστική θρησκεία, εκδ. Επίκουρος, 1997.

[21]    Γνωστό και ως κίνημα sex-pol.

[22]    Εδώ, θα πρέπει ίσως να κάνουμε μια ουσιαστική παρατήρηση. Τα κινήματα διεκδίκησης για τα δικαιώματα των γυναικών, οι κινήσεις για τα δικαιώματα στον σεξουαλικό προσανατολισμό, οι δράσεις για την απελευθέρωση της σεξουαλικής επιθυμίας και τη διεκδίκηση του αυτοκαθορισμού, δεν είναι εκ φύσεως κοινωνικά κινήματα. Πολλώ δε μάλλον, δεν συνδέονται ούτε αποτελούν, κατ’ ανάγκη, μέρος ενός ευρύτερου ριζοσπαστικού ή επαναστατικού κινήματος. Ένα κοινωνικό κίνημα για να νοείται ως τέτοιο πρέπει, σύμφωνα με τον ορισμό του Π. Καλογεράτου «να συνδέει το συλλογικό αίτημα μιας κοινωνικής ομάδας με το αίτημα της δομικής αλλαγής της κοινωνίας». Με άλλα λόγια, το «μερικό» αίτημα πρέπει να απελευθερώνει συνολικά την κοινωνία και να μην αφορά στενά την απελευθέρωση μιας κοινωνικής ομάδας. (Ο ίδιος ορισμός ισχύει φυσικά και για το εργατικό κίνημα, το οποίο νοείται ως επαναστατικό μόνο στον βαθμό που η στόχευσή του κατευθύνεται στη συνολική κοινωνική απελευθέρωση, διαλύοντας αποφασιστικά τη σχέση κεφαλαίου/εργασίας και απελευθερώνοντας όλη την κοινωνία. Σε κάθε άλλη περίπτωση, είναι ένα κίνημα εγκλωβισμένο στη σχέση καταπίεσης που υποτίθεται πως πολεμά). Το κίνημα για την άρση της έμφυλης-σεξουαλικής καταπίεσης και την απελευθέρωση της σεξουαλικής επιθυμίας οφείλει να είναι ένα κίνημα προσανατολισμένο στη συνολική ανατροπή, δομικά συνδεδεμένο με τον αγώνα του επαναστατικού κινήματος.

[23]    Στο πλαίσιο αυτού του άρθρου δεν αναφερόμαστε ιστορικά στην λεγόμενη πρώτη φάση του φεμινισμού. Σε αυτή αναφέρονται αναλυτικά άλλα άρθρα αυτού του τεύχους.

[24]    Η στρατηγική ήττα της πρώτης φάσης του φεμινιστικού κινήματος οφείλεται, εν πολλοίς, στον εγκλωβισμό του αποκλειστικού αιτήματος της διεκδίκησης ψήφου των γυναικών, καθώς και της άρσης των εκπαιδευτικών και εργασιακών αποκλεισμών. Ο εντοπισμός του άμεσου στόχου, χωρίς πολιτική συνολικής ανατροπής της πατριαρχίας, εγκλώβισε σταδιακά το φεμινιστικό κίνημα σε μια τυπική διεκδίκηση εργασιακών ευκαιριών και ψήφου. Το κίνημα απογυμνώθηκε από τα ριζοσπαστικά του στοιχεία -απόρροια σε μεγάλο βαθμό της αμφιθυμίας των σοσιαλιστικών και κομμουνιστικών κομμάτων να υιοθετήσουν μια ριζοσπαστική πολιτική γραμμή στο γυναικείο ζήτημα- και, έτσι, μοιραία αλώθηκε από αστικο-φιλελεύθερες φωνές. Η τυπική άρση των περιορισμών και η κατάκτηση του δικαιώματος είχε ως αποτέλεσμα την οριστική ταφόπλακα του κινήματος. Πέρασαν δεκαετίες ώσπου οι γυναίκες, δειλά δειλά, να συνειδητοποιήσουν τους όρους του νέου τους αυτεγκλωβισμού, καθώς η πατριαρχία, όχι μόνο δεν είχε αρθεί αλλά είχε, αντίθετα, ανασυνταχθεί σε νέες βάσεις.

[25]    Για μια πιο διεξοδική ανάλυση επί του θέματος δες: Φώτης Τερζάκης, Η απατηλή ρητορεία των δικαιωμάτων στον τόμο Κρίση και ιδεολογίες στην αυγή του 21ου αιώνα, εκδ. Futura, 2009.

[26]    Βλέπε το άρθρο μου Η διαφύλαξη του αρνητικού ως στρατηγική αντεπίθεσης στο πρώτο τεύχος του Κοινωνικού Αναρχισμού.

[27]    Ό.π.

[28]    Γνωστή και ως θεωρία της επιτελεστικής μήτρας.

[29]    Μπάτλερ Τζούντιθ, Σώματα με Σημασία, μτφ. Πελαγία Μαρκέτου, εκδ. Εκκρεμές, Αθήνα, 2008, σελ. 7-26.

[30]             Η συζήτηση για την αντιπαράθεση μαρξισμού-αναρχισμού στην Πρώτη Διεθνή (η οποία τελευταία ήρθε ξανά στο προσκήνιο με αφορμή μια διπλή επέτειο: τα 150 χρόνια από την ίδρυση της Διεθνούς αλλά και τα 200 χρόνια από τη γέννηση του Μιχαήλ Μπακούνιν) περιορίζεται, συνήθως, στα σημεία πολιτικής αντιπαράθεσης των δυο βασικών πρωταγωνιστών αυτής της σύγκρουσης (Μαρξ και Μπακούνιν). Αυτό που τονίζεται είναι οι διαφορές τους στην εκτίμηση για τον ρόλο του κράτους, τη λειτουργία του κόμματος, την ερμηνεία της πολιτικής ήττας της κομμούνας του Παρισιού κ.ά. Η συζήτηση αποσιωπά τις φιλοσοφικές ρίζες αυτής της αντιπαράθεσης. Αυτό συμβαίνει για δύο λόγους. Πρώτον γιατί ο Μπακούνιν θεωρείται ελάσσων στοχαστής που δεν ανέπτυξε ουσιαστική φιλοσοφική σκέψη και, δεύτερον, γιατί το καθαυτό φιλοσοφικό έργο του Μαρξ είναι σχετικά άγνωστο στους πολιτικούς του επιγόνους (και όχι μόνο). Είναι γεγονός πως ο Μπακούνιν δεν είχε ποτέ τη διανοητική αμεριμνησία να αναπτύξει σε βάθος τη φιλοσοφία του, καθώς οι προτεραιότητες της ζωής του ήταν εντελώς διαφορετικές. Έτσι, το έργο του περιορίζεται σε ορισμένες διορατικές παρατηρήσεις για τη φύση, τον άνθρωπο, την ιστορία, οι οποίες παραμένουν διασκορπισμένες μέσα στο έργο του. Ο Μπακούνιν, όμως, δεν σκέφτηκε μόνος, αποτελεί μέρος μια παράδοσης και είναι φορέας πολλών φιλοσοφικών μοτίβων του 19ου αιώνα, η κατανόηση των οποίων αποτελεί προϋπόθεση για να δει κανείς σε βάθος τις φιλοσοφικές συνισταμένες της πολιτικής αντίθεσης του με τον Μαρξ. Δεν έχουμε εδώ το χώρο να αναλύσουμε διεξοδικά το θέμα, αυτό όμως που θέλουμε να φωτίσουμε είναι ένα χαρακτηριστικό μοτίβο για το ζήτημα που εξετάζουμε. Ενώ στον Μαρξ η ουσία του ανθρώπου είναι η εργασία, μέσω της ολόπλευρης ανάπτυξης της οποίας ο άνθρωπος ολοκληρώνεται ως τέτοιος, στον Μπακούνιν η έμφαση δίνεται στην ορμητική λειτουργία. Το ριζικά ανθρώπινο του Μπακούνιν προσδιορίζει ένα στοιχείο προ-συνειδησιακό, στο οποίο αναγνωρίζει την πηγή της ορμής του ανθρώπου για απελευθέρωση. Με άλλα λόγια, για τον Μπακούνιν η τάση για ελευθερία είναι μια έμφυτη, προσυνειδητή ορμή. Ο Μαρξ είναι πολύ επιφυλακτικός απέναντι σε αυτές τις σκέψεις, τις οποίες θεωρεί οιονεί μεταφυσικές. Το ίδιο το ζήτημα της φύσης στον Μαρξ παραμένει, εν πολλοίς, ασαφές. Αυτό που θα μπορούσαμε να πούμε εδώ, είναι πως οι δύο διαφορετικές παραδόσεις (μαρξισμός-αναρχισμός) κληρονομούν μια διαφορετική αντίληψη για τις ανθρώπινες ανάγκες και επιθυμίες. Ο Μαρξ με την καταγραφή των «βασικών» αναγκών του ανθρώπου εγκαινιάζει μια πολιτική και φιλοσοφική παράδοση καθορισμού των αναγκών από τα έξω και από τα πάνω. Η ίδια η αντίληψη του εργατικού κράτους και του κεντρικού σχεδιασμού της παραγωγής (η οποία φυσικά δεν υπάρχει στον Μαρξ επεξεργασμένη αλλά μόνο εν σπέρματι) είναι παράγωγο μιας τέτοιας παράδοσης. Στον αναρχισμό, η διαφύλαξη του ατομικού, ορμητικού και ακαθόριστου στοιχείου της επιθυμίας (η οποία αξιολογείται πάνω και από την ανάγκη, καθώς εμπεριέχει όλα τα απελευθερωτικά χαρακτηριστικά του ανθρώπου) είναι ένα μοτίβο που συναντάμε συνεχώς μέχρι και το τέλος της Ισπανικής επανάστασης (η ελευθερία της σεξουαλικότητας, για παράδειγμα, είναι βασικό χαρακτηριστικό της Ιβηρικής ελευθεριακής παράδοσης). Η υποχώρηση του αναρχικού ρεύματος μοιραία οδηγεί και σε περιθωριοποίηση των ιδεών του. Οι ιδέες αυτές επανεμφανίζονται στο προσκήνιο του 20ού αιώνα μέσω της συνομιλίας μαρξισμού και ψυχανάλυσης, ασκώντας σφοδρή κριτική στον λεγόμενο ορθόδοξο μαρξισμό. Η γνώμη μας είναι πως αυτά τα ρεύματα, αν και προέρχονται από το εσωτερικό της μαρξιστικής σκέψης, επανεισάγουν ακριβώς τα ίδια μοτίβα, τους ίδιους πολιτικούς προβληματισμούς και ενστάσεις που έθεσε ο Μπανούνιν και η αναρχική παράδοση στη θεωρία του Μαρξ. Ο φροϊδομαρξισμός οδηγείται στην απόρριψη του κράτους και του κόμματος, όπως ακριβώς και ο αναρχισμός, οδηγώντας ακόμα παραπέρα την κριτική στην έννοια της αστικής προόδου και της ανάπτυξης των παραγωγικών δυνάμεων (τις οποίες ο κλασικός αναρχισμός άφησε έξω από την κριτική του). Θεωρούμε, συνεπώς, πως η ίδια η συγκρότηση της αναρχικής θεωρίας είναι καταστατικά συνδεδεμένη με την παράδοση της ορμικής, έμφυτης, ανθρώπινης ελευθερίας, που δεν έρχεται ως αποτέλεσμα της ανθρώπινης εργασίας (όσο κι αν είναι απελευθερωμένη και αυτόνομη), αλλά ως αποτίναξη των καταπιεστικών απαγορεύσεων. Η μορφή της πράξης που ταιριάζει σε αυτή τη σκέψη είναι μια εργασία απαλλαγμένη από τις καταπιεστικές αναγκαιότητες (άρνηση της αναγκαιότητας), μια εργασία που έχει το ουσιαστικό περιεχόμενο της καλλιτεχνικής δραστηριότητας – είναι η ίδια η επανάσταση.


ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΟΛΥΣΥΝΤΡΟΦΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΚΡΗΤΗ!

η Πολυσυντροφική ομάδα «Ανοικτές Σχέσεις» συμμετέχει με ένα workshop για την πολυσυντροφικότητα στο πρώτο «ΦΕΣΤΙΒΑΛ ΟΡΑΤΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΔΙΕΚΔΙΚΗΣΕΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗ ΦΥΛΟΥ, ΣΩΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΟΤΗΤΑΣ: LGBTQI+ PRIDE ΚΡΗΤΗΣ». Το workshop θα λάβει χώρα το Σάββατο 27/6 στις 17:00 στο Χώρο του φεστιβάλ στο Πάρκο Γεωργιάδη (Ηράκλειο Κρήτης).

Αναλυτικά το πρόγραμμα του φεστιβάλ που σημειωτέον είναι αυτο-ργανωμένο και χωρίς χορηγούς έχει ως εξής:

poster_print-page-001

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΤΟΥ 1ου ΦΕΣΤΙΒΑΛ ΟΡΑΤΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΔΙΕΚΔΙΚΗΣΕΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗ ΦΥΛΟΥ, ΣΩΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΟΤΗΤΑΣ: LGBTQI+ PRIDE ΚΡΗΤΗΣ

ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 26 ΙΟΥΝΙΟΥ:

17:00: «Πες Το Σε ‘Μας», εκπαιδευτικό σεμινάριο από την Colour Youth»
19:00: «Ομοφοβικός και Τρανσφοβικός εκφοβισμός» Ομιλία-Συζήτηση με τη Δήμητρα Κογκίδου,Καθηγήτρια στο ΠΤΔΕ του ΑΠΘ, τις Οικογένειες Ουράνιο Τόξο, Ομοφοβία και Τρανσφοβία στην Εκπαίδευση

ΣΑΒΒΑΤΟ 27 ΙΟΥΝΙΟΥ

12:00: Συγκέντρωση-Πορεία στην Πλατεία Ελευθερίας
17:00: Παρουσίαση – Εργαστήριο για την πολυσυντροφικότητα, από την ομάδα ανοιχτές σχέσεις.
19:00: «Υπερήφανες ταυτότητες και τρανσφοβική βία»
Ομιλία – Συζήτηση με τον Σ.Υ.Δ. (Ήβη Καϊσέρλη).

ΚΑΙ ΤΙΣ ΔΥΟ ΜΕΡΕΣ στις 21:30 θα ακολουθούν Συναυλίες, Performance & Πάρτυ.
Συμμετέχουν οι : Χαιρέτης, Συκάκης, Μαραγκουδάκης, Ζερβός, Imaginary Band, Σωληνόφως, Bella Fuzz, Alex C & Το Κορίτσι και Το Αερόστατο.

Για περισσότερες πληροφορίες επισκεφθείτε την ιστοσελίδα του Φεστιβάλ: http://cretepride.blogspot.gr/


openlove: το πρώτο κοινωνικό δίκτυο για τις ανοικτές σχέσεις!

images4VTNWP5N

το πρώτο κοινωνικό δίκτυο για τις ανοικτές σχέσεις, την πολυσυντροφικότητα και την ηθική πολυγαμία είναι γεγονός!  Η εγγραφή είναι δωρεάν. Σύμφωνα με τους ιδρυτές του δεν πρόκειται για ιστοσελίδα γνωριμιών παρότι μπορεί να χρησιμοποιηθεί και για αυτό το σκοπό. Είναι δομημένο όπως το facebook  και περιλαμβάνει ομάδες, κοινότητες, εκδηλώσεις,φόρουμ συζητήσεων  κλπ. Είναι ανοικτό σε όλα τα φύλα και τις σεξουαλικότητες. Η διεύθυνση του  είναι  https://www.openlove.community/

Γραφτείτε και στείλτε μας τις εντυπώσεις σας!

Από τη μεριά μας δεν μπορούμε παρά να ευχηθούμε στους φίλους του openlove καλή επιτυχία!


Πρέπει οι φεμινίστριες να είναι επικριτικές προς την υποχρεωτική μονογαμία;

Το παρακάτω κείμενο είναι μετάφραση ενός άρθρου της Αμερικανίδας φεμινίστιας και ακτιβίστριας Angi Becker Stevens που γράφτηκε τον Αύγουστο του 2013. Η μετάφραση έγινε από εμάς.

Angi Becker Stevens

Πρέπει οι φεμινίστριες να είναι επικριτικές προς την υποχρεωτική μονογαμία;

Poly2

Το 1980 η Adrienne Rich πρωτοπόρησε με την πραγματεία της “Σχετικά με την Υποχρεωτική Ετεροφυλοφιλία και τη Λεσβιακή Ύπαρξη(1),” στην οποία ισχυρίστηκε ότι ο φεμινισμός δεν χρειάζεται απλά να περιλαμβάνει λεσβιακές φωνές αλλά ενεργή κριτική της υποχρεωτικής ετεροφυλοφιλίας, ως έναν πατριαρχικό θεσμό. Πάνω από 30 χρόνια μετά, η φεμινιστική υποστήριξη για τα δικαιώματα των ομοφυλόφιλων και των λεσβιών έχει γίνει κοινός τόπος(2), και συχνά συνοδεύεται από τη συνειδητοποίηση των διασταυρώσεων μεταξύ πατριαρχίας και ετεροσεξισμού. Αλλά δεν έχουμε ακόμα ρίξει μια κριτική ματιά πάνω στον παρόμοια λειτουργούντα θεσμό της υποχρεωτικής μονογαμίας.

Κατά τη διάρκεια της ζωής μας βομβαρδιζόμαστε με μηνύματα για το τι υποτίθεται ότι θα πρέπει να επιθυμούμε στις ερωτικές σχέσεις. Αυτό ξεκινά στην παιδική ηλικία με τα παραμύθια και συνεχίζει με ρομαντικές κομεντί, στήλες ερωτικών συμβουλών και διαφημίσεις διαμαντιών. Εκεί είναι που διδασκόμαστε ότι οι ετεροφυλόφιλες σχέσεις είναι ιδανικές, αλλά εκεί είναι επίσης που διδασκόμαστε ότι η μονογαμία είναι η μόνη δυνατή επιλογή. Ως φεμινίστριες, έχουμε μάθει να μιλάμε και να επικρίνουμε αυτές τις περιοριστικές οπτικές του έρωτα για την ετεροκανονικότητα τους καθώς και για την αυστηρή εφαρμογή των έμφυλων ρόλων, τα συχνά δύο μέτρα και δύο σταθμά τους για την ανδρική και τη γυναικεία συμπεριφορά και τις δισδιάστατες απεικονίσεις των γυναικών. Αλλά αποτυγχάνουμε να αναγνωρίσουμε το θεσμό της υποχρεωτικής μονογαμίας που κρύβεται πίσω τις μιντιακές αναπαραστάσεις της αγάπης και του έρωτα ή το πως αυτός ο θεσμός έχει εργαστεί χέρι-χέρι με την πατριαρχία για μεγάλο μέρος της ιστορίας.

Σε ένα πλήθος χρόνους και τόπους -συμπεριλαμβανομένου του σημερινού- η σεξουαλική απιστία έχει είτε ρητά είτε άρρητα συγχωρεθεί για τους άνδρες, ενώ για τις γυναίκες οι τιμωρίες για απιστία(3) κυμαίνονται από την κοινωνική αποδοκιμασία μέχρι το θάνατο. Όταν οι άνδρες έχουν αντιμετωπίσει σκληρές νομικές ποινές για μοιχεία, αυτό συμβαίνει συνήθως μόνο όταν έχουν παίξει το ρόλου του “τρίτου προσώπου”, δηλαδή όταν έχουν “κλέψει” νόμιμη ιδιοκτησία ενός άλλου άνδρα. Όμως οι γυναίκες συνεχίζουν να καταδικάζονται σε θάνατο για απιστία σε κάποια μέρη του κόσμου. -συχνά για ένα απλό φλερτ με έναν άλλο άνδρα. Μερικές φορές τέτοιες “άπιστες” γυναίκες ήταν θύματα βιασμού.

Στις ΗΠΑ οι ποινές μας είναι ευτυχώς πολύ λιγότερο σοβαρές, αλλά τα 2 μέτρα και 2 σταθμά για την ανδρική και τη γυναικεία απιστία -όπως και για όλες τις εκφράσεις της ανδρικής και της γυναικείας σεξουαλικότητας- χαίρουν άκρας υγείας. Όπως και με τη σεξουαλική ακολασία, μια γυναίκα που εμπλέκεται σε απιστία ντροπιάζεται ως “τσούλα”. Η ανδρική απιστία δε συγχωρείται πλήρως σε όλους τους κοινωνικούς χώρους, αλλά υπάρχουν ακόμα πολλοί άνδρες πρόθυμοι να συγχαρούν τους φίλους τους για τις εξωσυζυγικές τους κατακτήσεις, και συχνά “η άλλη γυναίκα” είναι αυτή που αντιμετωπίζει αποδοκιμασία για την “αποπλάνηση”του άνδρα. Όταν οι άνδρες σπάνε τα δεσμά της μονογαμίας θεωρείται ότι ενδίδουν στα ενδογενή χαρακτηριστικά της ανδρικής τους φύσης(4). Αλλά όταν οι γυναίκες διαπράττουν απιστία,θεωρείται ότι όχι μόνο προδίδουν έναν σύντροφο, αλλά επίσης προδίδουν τον αγαθό, σεξουαλικά αγνό ρόλο του φύλου τους.

Όταν οι άνθρωποι σκέπτονται εναλλακτικές λύσεις απέναντι στη μονογαμία, όμως, κυρίως σκέπτονται μόνο τη θρησκευτικά θεμελιωμένη πατριαρχική πολυγαμία, μια ρύθμιση η οποία απλά αναπαράγει τα ίδια δύο μέτρα και δύο σταθμά με το να επιτρέπει πολλαπλές συζύγους για τους άνδρες και να αρνείται για τις γυναίκες την ίδια ελευθερία. Αλλά μακράν πιο ισότιμες μη-μονογαμικές σχέσεις υπάρχουν. Παρότι ακριβή νούμερα είναι δύσκολο να βρεθούν, υπολογίζεται ότι 4-5%(5) των Αμερικάνων έχουν κάποια μορφή ανοικτά μη-μονογαμικής σχέσης, πολλοί εξ αυτών πολυσυντροφικής. Οριζόμενη ως η πρακτική του να αγαπάς ερωτικά πάνω από ένα συντρόφους με την πλήρη γνώση και συναίνεση όλων των εμπλεκομένων, η σύγχρονη πολυσυντροφικότητα έχει πολλές φεμινιστικές ρίζες(6), και αν και υπάρχει μεγάλη ποικιλία στο πως μπορεί να μοιάζει μια πολυσυντροφική οικογένεια, οι πολυσυντροφικοί άνδρες και γυναίκες είναι γενικά εξίσου ελεύθεροι να ψάξουν πολλαπλούς ερωτικούς και σεξουαλικούς συντρόφους. Και παρόλο που υπάρχουν πολυσυντροφικοί σε όλη την έκταση του πολιτικού και ιδεολογικού φάσματος, ένας μεγάλος αριθμός είναι φεμινίστριες, προοδευτικοί και αριστεριστές-άνθρωποι που δύσκολα μας έρχονται στο μυαλό όταν σκεπτόμαστε την παραδοσιακή, πατριαρχική πολυγαμία.

Φυσικά μια λειτουργία της υποχρεωτικής μονογαμίας είναι ότι οι πολυσυντροφικές σχέσεις καταδικάζονται ευρέως(7), τόσο από τους φιλελεύθερους όσο και από τους συντηρητικούς. Αλλά είναι σημαντικό να προβληματιστούμε πάνω στις ρίζες αυτής της καταδίκης. Κάθε φορά που η κοινωνία απαγορεύει μια συγκεκριμένη συμπεριφορά ή ταυτότητα, αυτή η απαγόρευση είναι πιθανότερο να εξυπηρετεί τα συμφέροντα ανθρώπων σε θέσεις εξουσίας. Ως φεμινίστριες, πρέπει πάντα να αμφισβητούμε τα κοινωνικά καθορισμένα πρότυπα. Είναι η μονογαμία επιβεβλημένη απλώς από την παράδοση; Ή είναι είναι επιβεβλημένη ως ένας ακόμα τρόπος για τον έλεγχο και την αστυνόμευση των σωμάτων και της σεξουαλικότητας των γυναικών;

Ως φεμινίστριες, πιστεύω ότι έχουμε συμφέρον να στηρίξουμε, αντί να καταδικάσουμε τις ισότιμες, πολυσυντροφικές σχέσεις. Αυτές οι σχέσεις απορρίπτουν την ανδρική ιδιοκτησία των γυναικών και προκαλούν τις παραδοσιακά έμφυλες προσδοκίες για μονογαμία. Επιπλέον έχουν τη δυνατότητα να διαταράξουν τους ρόλους των δύο φύλων με μια ευρύτερη έννοια. Όλοι μπορούν να επωφεληθούν από την υποστήριξη σχέσεων που χρησιμεύουν ως πρότυπο για λιγότερο πατριαρχικούς, λιγότερο ιεραρχικούς τρόπους να σχετιζόμαστε ο ένας με τον άλλο. Θα ήταν παράλογο να ισχυριστούμε ότι όλες οι φεμινίστριες θα πρέπει να απορρίψουν τις μονογαμικές σχέσεις, όπως θα ήταν παράλογο να υποστηρίξουμε ότι όλες οι φεμινίστριες θα πρέπει να απορρίψουν την ετεροφυλοφιλία. Οι μονογαμικές, ετεροφυλοφιλικές σχέσεις μπορούν να είναι θαυμάσια ισότιμες επίσης, και σίγουρα δεν έχει ο καθένας την επιθυμία ή την τάση να έχει πολλές ερωτικές σχέσεις ταυτόχρονα. Αλλά καθώς μπορεί κάποιος να είναι ετεροφυλόφιλος και να συνεχίζει να είναι επικριτικός προς την υποχρεωτική ετεροφυλοφιλία, είναι δυνατό να συμμετέχει σε μονογαμικές σχέσεις και να συνεχίζει να είναι επικριτικός προς το θεσμό της υποχρεωτικής μονογαμίας. Ελπίζω ότι μπορούμε να αρχίσουμε ένα διάλογο σχετικά με αυτόν το θεσμό, εξετάζοντας τι είναι και πως λειτουργεί και οραματιζόμενοι ένα μέλλον χωρίς αυτόν.

Εσείς τι νομίζετε;

(1)http://www.amazon.com/Compulsory-Heterosexuality-Lesbian-Existence-Adrienne/dp/0906500079

(2)http://msmagazine.com/blog/2012/12/11/marriage-equality-is-a-feminist-issue/

(3)http://en.wikipedia.org/wiki/Adultery#Law

(4)http://www.people.com/people/archive/article/0,,20074871,00.html

(5)http://www.scientificamerican.com/article/new-sexual-revolution-polyamory/

(6)http://www.slate.com/articles/double_x/doublex/2012/03/polyamory_and_its_surprisingly_woman_friendly_roots_.html

(7)http://jezebel.com/5325677/why-does-polyamory-freak-people-out

ΠΗΓΗ: http://msmagazine.com/blog/2013/08/06/should-feminists-be-critical-of-compulsory-monogamy/

Photo from Wikimedia Commons user Akrabbim under license from Creative Commons 3.0


Η πολυσυντροφικότητα στο Vice!

Ένα πολύ ενδιαφέρον άρθρο για την πολυσυντροφικότητα στην Ελλάδα δημοσιεύθηκε από τη Μελπομένη Μαραγκίδου στο ελληνικό VICE. Περιέχει συνεντεύξεις με διαχειριστές ελληνόφωνων ιστοσελίδων για την πολυσυντροφικότητα μεταξύ των οποίων και του μπλογκ μας!

Απολαύστε το:

Δηλαδή Είμαστε Τσουλιά;

Φωτογραφία: VICE

«Δηλαδή θα πας σε παρτούζα;» ήταν η απορία φίλου στο τηλέφωνο όταν τον ενημέρωσα ότι ετοιμάζομαι να πάω στο βιωματικό εργαστήρι για το σεξ και τη πολυσυντροφικότητα με θέμα «Δηλαδή είμαστε τσουλιά;», που διοργάνωσε σε κλειστό κύκλο η ομάδα πολυσυντροφικών «Ανοιχτές Σχέσεις» ένα απόγευμα Δευτέρας στο κέντρο της Αθήνας. Μπαίνοντας στο σαλόνι του διαμερίσματος που είχε δοθεί το ραντεβού καταλάβαινες από την πρώτη στιγμή ότι σε καμία περίπτωση οι άνθρωποι που βρίσκονται εκεί δεν έχουν πάει για να κάνουν παρτούζα. Δέκα άντρες και οχτώ γυναίκες όλων των ηλικιών αλλά κυρίως άνω των 35, καθισμένοι κυκλικά σαν σε group therapy συζητούσαν για τα ζητήματα που τους απασχολούν γύρω από το σεξ, τις σχέσεις, τον οργασμό, την συντροφικότητα, την πολυσυντροφικότητα, τη θέση τους στο lgbt κίνημα, την αποδοχή των επιλογών τους από τους γύρω τους, την δυσκολία επίτευξης πολυσυντροφικής σχέσης, αλλά και τις διαφορές που υπάρχουν ανάμεσα σε πολυσυντροφικούς και πολυγαμικούς. Η Λίζα Αστερίου είναι αριστερή και φεμινίστρια, διανοούμενη και ακτιβίστρια. Πολύπλευρη, πολύχρωμη, πολυσυλλεκτική. Ανήσυχο πνεύμα, με μεγάλο εύρος ενδιαφερόντων και αναζητήσεων. Με σπουδές στην ψυχολογία και στο μεγάλο πανεπιστήμιο της ζωής, όπως λέει. Είναι δημιουργός της ομάδας «Ανοιχτές Σχέσεις» και ο καλύτερος άνθρωπος για να λύσει ό, τι απορία έχεις γύρω από την πολυσυντροφικότητα.

Photo via flickr

VICE: Τι ακριβώς είναι η ομάδα Ελεύθερες Σχέσεις, τι υποστηρίζει και πώς μπορεί κάποιος να γίνει μέλος; Λίζα Αστερίου: Η ομάδα και η σελίδα στο Facebook με τον τίτλο «Ανοιχτές σχέσεις» δημιουργήθηκαν το 2011. Ο βασικός σκοπός μας είναι να προσφέρουμε ενημέρωση και συζήτηση γύρω από τις συναινετικά μη μονογαμικές σχέσεις. Όμως, αντιμετωπίσαμε έναν πραγματικό βομβαρδισμό σεξουαλικής παρενόχλησης. Τελικά αποφασίσαμε να κάνουμε την ομάδα κρυφή, βάζοντας μόνο επιλεγμένα άτομα. Αν θέλει κανείς να γίνει μέλος, μπορεί να στείλει ένα μήνυμα στο προφίλ μου στο facebook. Πρώτα, όμως, ας δει τη σελίδα και την ανοιχτή ομάδα μας: «Ανοιχτές σχέσεις» και «Πολυσυντροφικότητα/πολύχρωμο κίνημα». Επίσης, υπάρχει το προσωπικό μου ιστολόγιο, «Πολυσυντροφικότητα», καθώς και το ιστολόγιο Polyamorygr. Κάνετε συχνά συναντήσεις όπως αυτή με το βιωματικό εργαστήρι; Είναι ανοιχτές στο ευρύ κοινό; Η ομάδα μας ξεκίνησε να κάνει μηνιαίες συναντήσεις-συζητήσεις τον Ιούνιο του 2014, στο κέντρο της Αθήνας. Το βιωματικό εργαστήρι που παρακολούθησες, το οποίο συντόνισε ο Λύο Καλοβυρνάς, ήταν η πρώτη μας επαφή ως ομάδας με έναν ειδικό σε θέματα ψυχολογίας. Στην παρούσα φάση, οι συναντήσεις μας δεν απευθύνονται στο ευρύ κοινό, αλλά στο μέλλον δεν αποκλείεται να κάνουμε και ανοιχτές εκδηλώσεις. Τι σημαίνει πολυσυντροφικότητα; Και πώς εφαρμόζεται; Ο όρος πολυσυντροφικότητα είναι μετάφραση της αγγλικής λέξης polyamory, η οποία προέρχεται από το ελληνικό πολύ και το λατινικό amor (αγάπη, έρωτας). Τα πολυσυντροφικά άτομα δημιουργούν σταθερές ερωτικές σχέσεις με δύο ή περισσότερα πρόσωπα, υπό την προϋπόθεση ότι υπάρχει ειλικρίνεια και συναίνεση όλων των εμπλεκόμενων. Το ρεύμα αυτό γνωρίζει μεγάλη άνθιση, ειδικά σε χώρες όπως οι ΗΠΑ και ο Καναδάς. Ωστόσο, οι ρίζες του πηγαίνουν αρκετά πίσω, στο κίνημα της σεξουαλικής απελευθέρωσης των δεκαετιών ’60-’70. Δεν υπάρχει ένας τρόπος να ασκήσεις την πολυσυντροφικότητα, υπάρχουν πολλοί. Για παράδειγμα, κάποιοι άνθρωποι αντί να γίνουν ζευγάρι προτιμούν να ζουν τη ζωή τους ως τριάδα ή τετράδα κ.τ.λ. Υπάρχουν επίσης ζευγάρια παντρεμένα και με παιδιά που έχουν και άλλους ερωτικούς συντρόφους. Οι άνθρωποι που ασκούν την ανεξάρτητη πολυσυντροφικότητα (solo polyamory) διαμορφώνουν παράλληλες σχέσεις. Η Dr. Elisabeth Sheff έχει γράψει το βιβλίο The Polyamorists Next Door, αλλά και μια σειρά από άρθρα γύρω από τις πολυσυντροφικές σχέσεις και οικογένειες. Περισσότερα μπορείς να δεις στην ιστοσελίδα της. Κάποιος μπορεί να πει «ε, καλά, σιγά κι εγώ έχω δύο σχέσεις παράλληλα και δεν το ξέρουν». Τι είναι αυτό που διαχωρίζει τη δική σας ομάδα σε σχέση με τους ανθρώπους αυτούς; Το ποσοστό των εξωσυζυγικών σχέσεων φτάνει ή και ξεπερνάει το 50%. Γύρω μας κυριαρχεί η μονοκανονικότητα, δηλαδή η προπαγάνδα που υποστηρίζει ότι μόνο οι μονογαμικές σχέσεις είναι αποδεκτές. Δεν είναι παράξενο, λοιπόν, που τόσοι άνθρωποι καταφεύγουν στην υποκρισία της «απιστίας». Ωστόσο, τα πολυσυντροφικά άτομα κάνουν ό,τι κάνουν χωρίς να το κρύβουν. Η ειλικρίνεια και η συναίνεση είναι λέξεις-κλειδιά. Στο εργαστήρι κατάλαβα ότι πολλοί από τους ανθρώπους που βρίσκονταν εκεί δυσκολεύονται να συνάψουν πολυσυντροφικές σχέσεις και είναι πολυσυντροφικοί σε θεωρητικό επίπεδο. Γιατί συμβαίνει αυτό; Η έννοια της πολυσυντροφικότητας είναι πολύ καινούρια για τα ελληνικά δεδομένα. Από μικρά παιδιά μάθαμε να προσδοκούμε τον «πρίγκιπα» ή την «πριγκίπισσα» που θα μας φέρει την ευτυχία στο πιάτο, αν καταφέρουμε να στριμωχτούμε στο καλούπι του «ετεροφυλόφιλου μονογαμικού ζευγαριού που θα παντρευτεί και θα κάνει παιδιά». Είναι η αντίληψη που κληρονομήσαμε από τη βικτωριανή εποχή. Τότε εξιδανικεύτηκε απίστευτα η πυρηνική οικογένεια προκειμένου να εξυπηρετήσει τις ανάγκες του καπιταλισμού για τη φροντίδα και την αναπαραγωγή της εργατικής τάξης.

Photo via WikiCommons

Κάποιος ανέφερε ότι είναι δύσκολο να «βγεις από τη ντουλάπα». Στην Ελλάδα είναι δύσκολο να είσαι πολυσυντροφικός; Τα πολυσυντροφικά άτομα θεωρούνται σεξομανή, επιπόλαια, ανώριμα και ανήθικα. Σκέψου, επίσης, τις αντιδράσεις μια παραδοσιακής ελληνικής οικογένειας. Ας πούμε ότι παρουσιάζεις στους γονείς σου τους δύο μόνιμους ερωτικούς σου συντρόφους. Ανακοινώνεις ότι σκοπεύετε να συζήσετε οι τρεις σας και να μεγαλώσετε από κοινού τα παιδιά που θα κάνετε. Τις λες, θα το γλυτώσουν οι γονείς το εγκεφαλικό; Τι διαφορές υπάρχουν ανάμεσα στους πολυσυντροφικούς και τους πολυγαμικούς, αλλά και τους swingers; Πολυγαμικοί είναι οι άνθρωποι που θέλουν να έχουν μια ποικιλία σεξουαλικών συντρόφων,. Μπορεί να είναι ειλικρινείς, μπορεί και όχι. Αντίθετα, τα πολυσυντροφικά άτομα δίνουν πολύ μεγάλη σημασία στο θέμα της ειλικρίνειας και της συναίνεσης. Συνήθως εστιάζονται περισσότερο στις μακροχρόνιες σχέσεις παρά στις ευκαιριακές σεξουαλικές περιπέτειες (αν και το ένα δεν αποκλείει το άλλο). Το swinging κυρίως ασκείται από ζευγάρια. Οι swingers μοιράζονται τις σεξουαλικές τους εμπειρίες με τον/τη σύντροφό τους. Συνήθως συνευρίσκονται με άλλα ζευγάρια, αλλά ενίοτε και με μεμονωμένα άτομα. Τι διεκδικείτε μέσα στο LGBTQ κίνημα; Τόσο τα LGBTQ όσο και τα πολυσυντροφικά άτομα αποτελούν καταπιεσμένες σεξουαλικές μειονότητες, άρα έχουν κάθε λόγο να αλληλοϋποστηρίζονται. Στο εξωτερικό ακούγονται φωνές που διεκδικούν το δικαίωμα στον πολυσυντροφικό γάμο. Στην Ελλάδα πρόσφατα διατυπώθηκε το αίτημα να διευρυνθεί το σύμφωνο συμβίωσης ώστε να περιλαμβάνει όλα τα άτομα που βρίσκονται σε σχέση συμβίωσης, άσχετα από τον αριθμό και το φύλο τους. Πες μου μερικές εμπειρίες από σχέσεις σου. Συνάντησα στο δρόμο μου αρκετούς άντρες που ισχυρίζονταν ότι ήθελαν μια ανοιχτή σχέση, ενώ στην πραγματικότητα έψαχναν το εύκολο σεξ της μιας βραδιάς. Βρήκα και άλλους που έδειχναν ενθουσιασμένοι στην ιδέα ότι θα είμαστε ένα απελευθερωμένο ζευγάρι. Όταν όμως ξεκινούσα μια άλλη σχέση, τότε λειτουργούσαν μέσα τους όλα τα αρνητικά στερεότυπα. Έπεφταν, λοιπόν, πάνω μου με λύσσα και προσπαθούσαν να τσακίσουν την καινούρια σχέση. Τα τελευταία χρόνια έχω κατασταλάξει στην ανεξάρτητη (solo) πολυσυντροφικότητα, δημιουργώντας παράλληλες σχέσεις. Ζω μόνη, διατηρώ την ανεξαρτησία μου και συγχρόνως έχω τρυφερές και ειλικρινείς σχέσεις. Όμως, δεν επιτρέπω σε κανένα να παρεμβαίνει στις επιλογές μου. Με τη ζήλια και την κτητικότητα τι γίνεται; Ζούμε έναν κόσμο που θεοποιεί την ιδιοκτησία. Λέμε «η γυναίκα μου», «ο άντρας μου», όπως λέμε «το σπίτι μου», το «αυτοκίνητό μου». Το πόση επιτυχία έχουν αυτές σχέσεις το δείχνουν οι στατιστικές: τουλάχιστον το 50% των γάμων καταλήγει σε διαζύγιο. Τα ζευγάρια που δεν χωρίζουν, συχνά βουλιάζουν στην αποξένωση και την πλήξη. Βομβαρδιζόμαστε συνεχώς με το μοτίβο «ζήλια-απιστία». «Αν δεν ζηλεύεις, δεν αγαπάς!», μας λένε. Σημειωτέον ότι η ζήλια αποτελεί τη νούμερο ένα αιτία των συζυγικών φόνων. Υπάρχουν, όμως, κοινωνίες όπου η αίσθηση της ζήλιας δεν παίζει σχεδόν κανένα ρόλο, όπως δείχνουν τα ανθρωπολογικά ευρήματα. Βέβαια, αρνητικά συναισθήματα προκύπτουν σε όλες τις σχέσεις. To ζητούμενο είναι να μάθουμε να τα διαχειριζόμαστε, αντί να τα αφήνουμε να μας διαχειρίζονται εκείνα. Για περισσότερα, θα παραπέμψω στο βιβλίο More Than Two και στην αντίστοιχη ιστοσελίδα. Τελικά ποια είναι η απάντηση στο ερώτημα που τέθηκε στο εργαστήρι «Είμαστε τσουλιά»; Ο όρος τσουλί (slut στα αγγλικά) χρησιμοποιείται συνήθως για να μειώσει τις πολυγαμικές/πολυσυντροφικές γυναίκες. Γι’ αυτό στο εξωτερικό κάποιες φεμινίστριες τον διεκδίκησαν χρησιμοποιώντας τον με θετικό τρόπο. Ένα από τα πιο γνωστά βιβλία περί ανοιχτών σχέσεων είναι το The Ethical Slut, «To Ηθικό Τσουλί». Με παρόμοιο τρόπο, ο LGBTQ χώρος διεκδικεί τον όρο πούστης (βλ. Pousti Riot). Αν κάτι μας έχει διδάξει το LGBTQ κίνημα, είναι ότι το προσωπικό είναι πολιτικό. Αν δεν θέλεις να στιγματίζεσαι σαν «τσουλί», «πούστης» ή οτιδήποτε άλλο, θα πρέπει να παλέψεις γι’ αυτό. Η ελευθερία, η αξιοπρέπεια και τα δικαιώματα κερδίζονται με αγώνες.

Photo via flickr

Ο Γιώργος είναι ένας από τους διαχειριστές του μπλογκ polyamorygr και της σελίδας του στο facebook, όμως παρά την ενεργή ενασχόλησή του με το ζήτημα της πολυσυντροφικότητας δεν έχει καταφέρει να συνάψει πολυσυντροφική σχέση: «Έχω συνάψει ανοικτές σχέσεις με κοπέλες οι οποίες όμως δεν συμφωνούσαν απαραίτητα με την πολυσυντροφικότητα ως αντίληψη, απλά ίσως δεν είχαν βρει τη μονογαμική σχέση που έψαχναν τη συγκεκριμένη περίοδο. Το χώρο της πολυσυντροφικότητας πάντως τον ανακάλυψα αρκετά πρόσφατα παρότι ως φιλοσοφία ζωής το έχω στο μυαλό μου αν και σε ανεπεξέργαστη μορφή αρκετά χρόνια». Πόσο δυσκολεύει άραγε το ισχυρό οικογενειακό μοντέλο που ισχύει στην Ελλάδα στο να προκύψουν πολυγαμικές σχέσεις στη χώρα μας; «Όσον αφορά την Ελλάδα βρισκόμαστε ακόμα στην αρχή. Όμως η αρχή έγινε και αυτό είναι το σημαντικό. Πιστεύω πως πρέπει να υπάρξει ένας «σεξουαλικός διαφωτισμός» μέσα από κοινωνικές κινήσεις, κινήματα, επιστημονικές έρευνες, ομάδες ενημέρωσης,κλπ. Χρειάζεται να πιάσουμε ξανά το νήμα από εκεί που το άφησαν τα κινήματα σεξουαλικής απελευθέρωσης του ’60. Χρειάζονται δομές που να μιλούν ανοικτά για τέτοια ζητήματα και να προσπαθούν να τα εφαρμόσουν στην πράξη δίνοντας το αντί-παράδειγμα απέναντι στις κυρίαρχες νόρμες». http://www.vice.com/gr/read/poluamory-ellada


Αρκούδα καφέ, αρκούδα καφέ κάνε polyamory να νιώσεις πιο κομπλέ!

Μάλλον το πρώτο ελληνόφωνο τραγούδι με αναφορά στο polyamory

Μπορείτε να βρείτε το δίσκο και γενκότερα τη δουλειά της «πράσινης λεσβίας»  και να κατεβάσετε δωρεάν όλα τα τραγούδια της εδώ:http://prasinilesvia.bandcamp.com/album/covers


Κρίστοφερ Ράιαν: Είμαστε φτιαγμένοι για να είμαστε σεξουαλικά παμφάγοι;

Μια ομιλία του Christopher Ryan ( συγγραφέα του «Sex at Dawn» )
που επιχειρεί να καταρρίψει το μύθο της έμφυτης μονογαμίας και να αναδείξει τις πολυγαμικές τάσεις του ανθρώπου. Το βίντεο είναι με ελληνικούς υπότιτλους