Tag Archives: polyamory movement

Είναι η πολυσυντροφικότητα μόδα;

Για όσους και όσες είναι πολυσυντροφικοί πιθανότατα αυτό το ερώτημα ακούγεται ανόητο. Ακούγεται ανόητο γιατί γνωρίζουν τι πρέπει να τραβήξουν για να βρουν συντρόφους, τι κοινωνικές αντιδράσεις και διακρίσεις έχουν να αντιμετωπίσουν από τον κοινωνικό τους περίγυρο, ακόμα και από τους πιο κοντινούς τους ανθρώπους, γιατί γνωρίζουν όλη τη βία που αυτή η κοινωνία, οι θεσμοί και οι σχέσεις της επιφυλάσσουν για τα πολυσυντροφικά άτομα. Για άτομα έξω από το χορό ωστόσο αυτό είναι ένα πρώτο εύκολο συμπέρασμα στο οποίο φτάνουν όταν βλέπουν γύρω τους τα άτομα που βρίσκονται σε ανοικτές σχέσεις ή δηλώνουν θετικά σε μια τέτοια ιδέα να αυξάνονται. Στην πραγματικότητα οι αφηγήσεις περί μόδας συνοδεύουν οποιαδήποτε μειοψηφική αλλά μαζική συμπεριφορά και τρόπο ζωής αποκλίνει από το εκάστοτε κυρίαρχο πρότυπο. Μόδα η ομοφυλοφιλία, μόδα η πολυσυντροφικότητα, μόδα η ριζοσπαστική πολιτικοποίηση,μόδα το BDSM, μόδα η χορτοφαγία κλπ.

Είναι αστείο αλλά όλοι αυτοί οι λόγοι περί “μόδας” δεν περιλαμβάνουν ποτέ συμπεριφορές και τρόπους ζωής της πλειοψηφίας. Δε θα ακούσουμε ποτέ συζητήσεις για τη μόδα της μονογαμίας, τη μόδα της ετεροφυλοφιλίας, τη μόδα της πυρηνικής οικογένειας, τη μόδα του σεξισμού,κλπ. Αυτό συμβαίνει γιατί ο κυρίαρχος τρόπος ζωής εκλαμβάνεται ως αυτονόητος και φυσικός. Το κυρίαρχο είναι το φυσιολογικό, το αυθόρμητο, αυτό που πηγάζει από μέσα μας. Έτσι δεν μπαίνει ποτέ κάτω από αμφισβήτηση και αναστοχασμό. Αντίθετα ότι διαφέρει από αυτό είναι περίεργο οπότε πρέπει να εξηγηθεί. Και ποια ευκολότερη εξήγηση από αυτήν της μόδας; Αφού βλέπω όλο και περισσότερα άτομα γύρω μου να κάνουν κάτι διαφορετικό από το συνηθισμένο το πιο εύκολο είναι να υποθέσω ότι πρόκειται για άτομα που παρασύρθηκαν από κάποια μόδα και άρα όταν αυτή περάσει θα επανέλθουν στο.. “κανονικό”.

Αν κάποιος/α ανατρέξει στην ιστορία της ανθρωπότητας και τους διάφορους πολιτισμούς και κουλτούρες θα δει ότι δεν υπάρχει ένα αιώνιο πανανθρώπινο πρότυπο ζωής που απορρέει από κάποια αναλλοίωτη φύση του ανθρώπου. Κάθε κοινωνία έχει θεσμούς και σχέσεις που προωθούν ένα συγκεκριμένο τρόπο ζωής που είναι πολύ διαφορετικός από κοινωνία σε κοινωνία αλλά και στην ίδια κοινωνία σε διαφορετικές χρονικές περιόδους. Αν θέλουμε να μιλήσουμε οπωσδήποτε με όρους μόδας εννοώντας μια τάση που ακολουθούμε χωρίς να το σκεφτούμε ιδιαίτερα επειδή το κάνουν και οι γύρω μας δεν υπάρχει μεγαλύτερη μόδα στην κοινωνία μας από τη μονογαμία και την πυρηνική οικογένεια. Αντίθετα όσοι αντιτίθενται στα παραπάνω πάνε κόντρα στη μόδα και χρειάζεται να αποστασιοποιηθούν από το “αυτονόητο” και άρα να στοχαστούν πάνω στις σχέσεις και τη σεξουαλικότητα, να αμφισβητήσουν στερεότυπα και νόρμες, να συγκρουστούν με τον κοινωνικό τους περίγυρο,κλπ. Είναι αστείο οι πιστοί της εκάστοτε κυρίαρχης μόδας να κατηγορούν ως μόδες ό,τι πάει κόντρα σε αυτή αλλά είναι και αναμενόμενο αφού αποτελεί την εύκολη λύση για να εξηγήσεις τον κόσμο γύρω σου χωρίς να χρειαστεί να αμφισβητήσεις όσα θεωρείς αυτονόητα.

Ούτως ή άλλως παρά τους διάφορους μύθους που κυκλοφορούν ο άνθρωπος είναι ζώον μιμητικό. Μαθαίνουμε πως να συμπεριφερόμαστε παρατηρώντας τους γύρω μας. Με αυτήν την έννοια πάντα θα υπάρχουν “μόδες” δηλαδή τάσεις τις οποίες οι άνθρωποι θα ακολουθούμε λιγότερο ή περισσότερο συνειδητά. Αν λοιπόν οι οπαδοί της κυρίαρχης μόδας μας κατηγορούν ότι ακολουθούμε τη μόδα της πολυσυντροφικότητας ας αποδεχτούμε την κατηγορία. Ναι ακολουθούμε και διαδίδουμε αυτήν τη “μόδα”. Και σε αντίθεση με αυτούς που αναπαράγουν τις κυρίαρχες μόδες ασυνείδητα εμείς, λόγω ανάγκης, το κάνουμε συνειδητά.

Advertisements

ΒΙΒΛΙΟΠΡΟΤΑΣΕΙΣ: Σανατόπια Η αναρχική κοινωνία από τη θεωρία στην πράξη

ΕΥΣΤΡΑΤΙΟΣ ΤΖΑΜΠΑΛΑΤΗΣ,Σανατόπια Η αναρχική κοινωνία από τη θεωρία στην πράξη*

commune

Στο βιβλίο αυτό που αποτελεί μετεξέλιξη επιστημονικής εργασίας ο συγγραφέας επιχειρεί να στοχαστεί πάνω στο πως θα ήταν οργανωμένη κοινωνικά και χωροταξικά μια κοινωνία χωρίς κράτος και καπιταλισμό με ομοσπονδιακές και ελευθεριακές δομές σε όλυς τους τομείς της ζωής από τη διαχείριση των προβλημάτων όλης της κοινότητας μέχρι τις διαπροσωπικές σχέσεις των ανθρώπων. Πως θα μπορούσαν να οργανωθούν κοινότητες με μέσα μεταφοράς και κτίρια φιλικά στο περιβάλλον, που οι αποφάσεις θα λαμβάνονται από γενικές συνελεύσεις, που τα μέσα παραγωγής θα ανήκουν στην κοινότητα, κλπ.

Πέρα από τυχόν ενστάσεις αυτό που έχει ενδιαφέρον από τη σκοπιά της πολυσυντροφικότητας είναι ότι ο συγγραφέας επιλέγει να αφιερώσει ένα σημαντικό τμήμα του βιβλίου του στην κριτική της μονογαμικής πυρηνικής οικογένειας υποστηρίζοντας ότι το ξεπέρασμα της σημερινής υποχρεωτικής μονογαμίας αποτελεί προϋπόθεση για τη δημιουργία μιας κοινωνίας ισότητας. Παραθέτουμε ένα απόσπασμα από το υποκεφάλαιο με το χαρακτηριστικό τίτλο: «Μονογαμική οικογένεια: η αρχή της καταπίεσης»

«Η εδραίωση της κυριαρχίας του άντρα πάνω στη γυναίκα, η ατομική ιδιοκτησία, η διαίρεση της κοινωνίας σε τάξεις και οι ιεραρχικές οικογενειακές δομές δε θα μπορούσαν να εμφανιστούν αν πρώτα δεν έμπαινε σε εφαρμογή το καταπιεστικό μοντέλο της μονογαμικής οικογένειας. Οι ανθρώπινες κοινωνίες έχουν να μας προσφέρουν ποικίλα παραδείγματα οικογενειακών μοντέλων τα οποία με τη σειρά τους μας οδηγούν σε δομές ελεύθερης σεξουαλικότητας, όπως μας το αποδεικνύει η εφαρμογή της πολυανδρίας και της πολυγαμίας στις μητριαρχικές κοινωνίες.»

Ο Τζαμπαλάτης χρησιμοποιώντας το κλασσικό βιβλίο του Ένγκελς αλλά και μελέτες του Βίλχεμ Ράϊχ και ανθρωπολόγων ασκεί κριτική στην πυρηνική μορφή οικογένειας και προτείνει το ξεπέρασμα της από κοινοβιακές μορφές συμβίωσης που θα βασίζονται στον ελεύθερο έρωτα. Πέρα από τα ζητήματα των ανθρώπινων σχέσεων το βιβλίο ασχολείται με την εκπαίδευση, την αξιοποίηση φιλικών στο περιβάλλον μορφών ενέργειας,τα μέσα μεταφοράς, την κατανομή του πληθυσμού, τις ηθικές αξίες μιας ελεύθεριακής κοινωνίας και κυρίως τον χωροταξικό σχεδιασμό της. Το βιβλίο μάλιστα συνοδεύεται από CD με αρχιτεκτονικά σχέδια των κτιρίων και των κοινόχρηστων χώρων μιας τέτοιας κοινότητας ενώ ο συγγραφέας δε διστάζει να προτείνει και συγκεκριμένο μέρος της Ελλάδας που θεωρεί πρόσφορο για να γίνει ένα πρώτο πείραμα για τέτοιες μορφές κοινωνικής οργάνωσης.

Ένα βιβλίο που αξίζει να διαβαστεί ως μια άσκηση της σκέψης πάνω στην ουτοπία αφού όπως αναφέρει και ο συγγραφέας στην εισαγωγή του βιβλίου χρησιμοποιώντας τα λόγια του Λεφέβρ:»Σήμερα περισσότερο από ποτέ δεν υπάρχει σκέψη δίχως ουτοπία».

Καλή ανάγνωση!

* Το βιβλίο αυτό κυκλοφόρησε το 2014-2015 από τις εκδόσεις νησίδες και αποτελεί εμπλουτισμένη εκδοχή της διπλωματικής εργασίας του Ευστράτιου Τζαμπαλάτη με αρχικό τίτλο: «Κοινόβια, για μια ιδανική κοινωνία στην πράξη» με επιβλέποντα καθηγητή τον Ιορδάνη Στυλίδη που παρουσιάστηκε στην Αρχιτεκτονική Βόλου το Μάρτιο του 2011.


Εξουσία και Σεξουαλικότητα: εισαγωγικές δοκιμές σε μια συζήτηση

Ένα πολύ ενδιαφέρον άρθρο του Σωτήρη Λυκουργιώτη που μεταξύ άλλων εξετάζει τους τρόπους επιβολής της υποχρεωτικής μονογαμίας στις καπιταλιστικές κοινωνίες και την αξία ενός κινήματος για τη σεξουαλική απελευθέρωση σήμερα

*δημοσιεύτηκε στο τρίτο τεύχος της πολιτικής επιθεώρησης Κοινωνικός Αναρχισμός

mumbaimeri_6stills_700x372

«Η ανάπτυξη της γυναίκας, η ελευθερία της, η ανεξαρτησία της, πρέπει να είναι αποτέλεσμα των δικών της ενεργειών. Πρέπει να αρνηθεί το δικαίωμα οποιουδήποτε άλλου πάνω στο σώμα της, να αρνηθεί να κάνει παιδιά παρά μόνο αν τα θέλει, να αρνηθεί να υπηρετήσει τον θεό, το κράτος, την κοινωνία, τον σύζυγο κλπ. Να ελευθερώσει τον εαυτό της από το φόβο της κοινής γνώμης και της κοινής καταδίκης. Μόνο αυτά θα την ελευθερώσουν, όχι η ψήφος», Έμμα Γκόλντμαν

 

εισαγωγή

Τα τελευταία χρόνια γίναμε μάρτυρες αυτού που ήδη γνωρίζαμε από τα διδάγματα της δεκαετίας του ’30· πως ο φασισμός σε περιόδους κρίσης γίνεται η ασπίδα των καπιταλιστικών αναδιαρθρώσεων. Όμως, η τεράστια μεταφορά πλούτου και θεσμικής ισχύος και οι κολοσσιαίες οικονομικές επιπτώσεις τους στην εργατική τάξη δεν ήταν η μοναδική συνιστώσα. Η διάχυση μιας βαθιάς φασιστικής ιδεολογίας ήταν και παραμένει ένα ανεπούλωτο τραύμα στο σώμα της κοινωνίας με τραγικές συνέπειες (αν το κίνημα αντίστασης δεν απαντήσει δυναμικά).

Μόνο μέσα στη χρονιά που μας πέρασε τα καταγεγραμμένα περιστατικά βίας κατά των γυναικών αυξήθηκαν κατά 47% ενώ, συνολικά, η εκτίμηση για την τριετία 2010-2013 δείχνει να έχουν τριπλασιαστεί[1]. Η βία κατά των ΛΟΑΤ ατόμων αναδύεται ακόμα και σε μητροπολιτικές περιοχές όπου, μέχρι πρότινος, κυριαρχούσαν οι δομές των κινημάτων αντίστασης. Παράλληλα, εμπειρικές έρευνες παρατηρούν την ταχύτατη επαναφορά παραδοσιακών σεξιστικών προτύπων συμπεριφοράς, όπως και μια ζωηρή αναβίωση σεξουαλικών ταμπού και απαγορεύσεων. Τα περιστατικά δημόσιας διαπόμπευσης τοξικοεξαρτημένων ατόμων λίγες μέρες πριν τις εκλογές (του 2012) με το πρόσχημα της «υγειονομικής προστασίας της οικογένειας» δεν είναι τα μόνα. Στην Ισπανία, ο Θαπατέρο επαναφέρει την ατζέντα της δικτατορίας του Φράνκο για τις εκτρώσεις, ενώ στη Ρωσία νόμοι απαγορεύουν τη δημόσια παρουσία των ΛΟΑΤ ατόμων. Διαφαίνεται, λοιπόν, αυτό που παρατηρήθηκε σχεδόν σε όλες τις κοινωνίες κάτω από συνθήκες ασφυκτικής κρίσης· πως συντελείται αθόρυβα μια νέα αντιδραστική αναδιαπραγμάτευση των έμφυλων ρόλων.

Σε αυτό το άρθρο, θα προσπαθήσουμε να ανιχνεύσουμε την ιστορική πηγή της έμφυλης καταπίεσης, εξετάζοντας τον ειδικό, ιστορικό ρόλο του κράτους και του καπιταλισμού της αγοράς. Διατρέχοντας τις εμπειρίες και τα θεωρητικά εργαλεία των κοινωνικών κινημάτων που εστίασαν στο ζήτημα, θα προσπαθήσουμε να διατυπώσουμε κάποιες αρχικές προτάσεις για μια σύγχρονη οπτική πάλης.

 

Πώς γεννήθηκε η πατριαρχία;

«Η γέννηση της ανισότητας τοποθετείται και συμπίπτει με την καταστροφή της μητριαρχίας, όπου ίσχυε ένα καθεστώς πρωτόγονης κοινοκτημοσύνης, και την επιβολή του πατριαρχικού τύπου κοινωνικής οργάνωσης», Φρίντριχ Ένγκελς

Θα αποτελούσε αποσιώπηση πρώτου μεγέθους αν δεν επισημαίναμε πως οφείλουμε τη συζήτηση για την καταπίεση μέσω του φύλου στο έργο του Φρίντριχ Ένγκελς.[2] Ο Ένγκελς, είναι ο πρώτος που συσχετίζει τη φυλετική ασυμμετρία[3] με την ταξική διαίρεση της κοινωνίας (αφού ουσιαστικά ιστορικοποιεί την πατριαρχία) και, έτσι, θεμελιώνει το αίτημα για την τελική άρση της – όρος που, από εκείνη τη στιγμή και μετά, δεσμεύει αποφασιστικά κάθε αίτημα ολιστικής αναθέσμισης της κοινωνίας σε εξισωτικές βάσεις. Αν η σύγκρουση ανάμεσα στα φύλα δεν είναι οντολογική αλλά ιστορική, τότε μια λύση συμμετρικής διαίρεσης της εργασίας μεταξύ ανδρών και γυναικών θα αποτελέσει τον όρο άρσης της πατριαρχίας ως πρωταρχική καταπίεση.

Με αυτό το κορυφαίας σημασίας έργο, ο Ένγκελς αναίρεσε πολλές θεμελιώδεις παραδοχές της αστικής επιστήμης και, ιδιαίτερα, εκείνες που αφορούσαν τον δήθεν αρχέγονο χαρακτήρα της πατριαρχικής οικογένειας, της ατομικής ιδιοκτησίας, της κρατικής εξουσίας, της κοινωνικής ανισότητας.[4] Ιχνηλατώντας τα ιστορικά αποτυπώματα της πατριαρχικής κοινωνίας και υιοθετώντας την υπόθεση μιας αρχαϊκής μητριαρχικής οργάνωσης των κοινωνιών[5] ο Ένγκελς σκιαγραφεί την ιστορική εξέλιξη των μορφών κοινωνικής οργάνωσης από τη βαθμίδα του πρωτόγονου κομμουνισμού στην πατριαρχία. Η ιστορική εμφάνιση της μονογαμίας συνδέεται με την υποδούλωση των γυναικών, αυτή με τη σειρά της με την ανάπτυξη της οικογένειας, της ατομικής ιδιοκτησίας και, εν συνεχεία, με τις μορφές ιεραρχικής εξουσίας.[6] Ο συγγραφέας εκκινεί από την παρατήρηση του Μόργκαν για τις πρωτόγονες κοινότητες ως συστήματα «ελευθερίας, ισότητας και αδελφότητας», για να προχωρήσει παρατηρώντας πως αυτές οι συλλογικότητες βασίζονται στο άμεσο μοίρασμα των προϊόντων μέσα στις μικρές ή μεγάλες κομμουνιστικές κοινότητες.[7] Ο καταμερισμός της εργασίας κατά φύλο, που υπάρχει και σε αυτές τις κοινωνίες, όχι μόνο δεν υποβάθμιζε τη θέση της γυναίκας αλλά, αντιθέτως, η κοινότητα, αναγνωρίζοντας την κομβική και ιερή[8] θέση της στη δημιουργία της ζωής, βάσιζε τη γενεαλογία της σε αυτή. Αυτή η μητρογραμμική[9] ξεδίπλωση των γενών, μαζί με την ιερή λατρεία γυναικείων γονικών θεοτήτων, σκιαγραφούν μια μητριαρχική[10] οργάνωση των κοινωνιών που, ως προς την οργάνωση της εργασίας τους, φαντάζουν εγγύτερες στο όραμα του σοσιαλισμού.

Η μετάβαση στην πατριαρχική δομή και στις ιεραρχικές σχέσεις θεσμικής εξουσίας που αυτή συνυποθέτει -αν και όχι ταυτόχρονη και σίγουρα όχι μονοσήμαντη ως προς τις αιτίες της- βασίστηκε στην ιστορική μετάβαση στις λεγόμενες πολεμικοπατριαρχικές κοινωνίες των γενών. Κινητήριος μοχλός αυτής της αλλαγής φαίνεται να είναι οι συνθήκες ακραίας έλλειψης αγαθών. Τέτοιες συνθήκες, κάτω από τις οποίες η γη παύει να είναι ο επίγειος παράδεισος της τροφοσυλλεκτικής αφθονίας, υπαγορεύουν τόσο τη νομαδική περιπλάνηση όσο και τον κυνηγετικό και κατακτητικό πόλεμο.[11] Αυτή η αλλαγή σημαίνει την ανατίμηση της πολεμικής σε ζωτικής σημασίας δραστηριότητα για την κοινότητα (αφού από αυτή κρίνεται η επιβίωσή της) και την οργανωτική αναμόρφωση της κοινωνίας με στρατιωτικούς όρους.[12]

Η μετάβαση, λοιπόν, από τη μητριαρχία στην πατριαρχία μπορεί να θεωρηθεί το ιστορικό κακό που ο Ένγκελς εντοπίζει σε αυτή τη φάση του ανθρώπινου πολιτισμού.[13] Στο σχήμα του Ένγκελς βρίσκουμε τη θέση ειδικά επεξεργασμένη και εστιασμένη στο ζήτημα της πατριαρχίας: «Η μετάβαση στην κομμουνιστική (μητριαρχική/εξισωτική) κοινωνία προϋποθέτει ιστορικά την ανάπτυξη πατριαρχικών μορφών κοινωνικής οργάνωσης που θα αναπτύξουν σε τέτοιο βαθμό τα μέσα παραγωγής ώστε να άρουν τις συνθήκες της αρχικής έλλειψης (αγαθών) που οδήγησαν στη δημιουργία τους».

Θα πρέπει, ωστόσο, να αποσαφηνίσουμε το ακριβές περιεχόμενο του όρου μητριαρχία. Συνηθίζουμε να σκεφτόμαστε (και γι’ αυτό δεν είναι άμοιρο ευθυνών ένα τμήμα του φεμινιστικού κινήματος) τη μητριαρχία ως μια απλή αντιστροφή κυριαρχίας, ως μια κοινωνία όπου οι κοινωνικοί πόλοι της πατριαρχίας έχουν αντιρροπισθεί. Αυτή όμως η μηχανιστική αντιστροφή των όρων κυριαρχίας είναι μια εντελώς εσφαλμένη, βαθιά πατριαρχική, εξουσιαστική εικόνα. Στην πραγματικότητα, η μητριαρχία χαρακτηρίζει το όραμα για ένα εντελώς διαφορετικό σύστημα κοινωνικής οργάνωσης· μια άλλη κοινωνία χωρίς ιεραρχικούς ή άλλους διαχωρισμούς. Πέραν, λοιπόν, από το πώς και το εάν η μητριαρχία υπήρξε ιστορικά, αυτή αποτελεί ένα κοινωνικοπολιτικό πρόταγμα, θεμελιωμένο σε αξιακή και όχι ιστορική βάση.

 

Η καπιταλιστική μεσολάβηση

Η καταπίεση στη βάση των έμφυλων διακρίσεων εντοπίζεται ιστορικά πολύ νωρίτερα από την ύπαρξη οποιασδήποτε μορφής κρατικής οργάνωσης όσο και από τον ίδιο τον καπιταλισμό. Η ανάπτυξη των νεωτερικών μορφών κράτους και αγοράς βρίσκουν στην ιστορική τους διαδρομή ήδη προ-διαμορφωμένες κοινωνικές σχέσεις καταπίεσης. Οι αστικές επαναστάσεις, ωστόσο, που αποτελούν τον φορέα αυτής της πολιτικής μετάβασης, ενώ υπόσχονται να άρουν πολλές από αυτές τις σχέσεις,[14] στην πραγματικότητα τις αναδιατάσσουν προς όφελος του νέου κοινωνικού νόμου, της αγοράς. Στη σύγχρονη (καπιταλιστική) ιστορία, γινόμαστε μάρτυρες αντιθέσεων που, ενώ προϋπάρχουν του καπιταλισμού, διαμεσολαβούνται αποφασιστικά από αυτόν με σκοπό την απρόσκοπτη ανάπτυξη και πορεία του. Με άλλα λόγια, η θεσμική οργάνωση της κοινωνίας συντηρεί και αναπαράγει την καταπίεση στη βάση του φύλου ακριβώς επειδή -και στον βαθμό που- αυτή εξυπηρετεί τις παραγωγικές αναγκαιότητες του κεφαλαίου.

Ο Max Horkheimer επεσήμανε μια κρίσιμη συνιστώσα του ζητήματος, η οποία χαρακτηρίζει την ιστορική μετάβαση στη νεωτερικότητα. Ο ερχομός της σύγχρονης αστικής κοινωνίας, που υποτίθεται ότι ταυτίζεται με την ανάδυση της υποκειμενικότητας, εμπεριέχει μια αντίφαση. Στην πραγματικότητα, αυτό που απελευθερώνεται δεν είναι το ξεχωριστό άτομο, αλλά η αστική οικογένεια[15]. Έτσι, η οικογένεια, ένας φεουδαρχικός θεσμός βασισμένος στην αρχή του «αίματος», παραμένει ως θεμέλιο της νέας αστικής κοινωνίας. Με την αυστηρή σημασία της λέξης, μας λέει ο Horkheimer, δεν υπάρχει αστική οικογένεια· αυτή καθαυτή είναι μια αντίφαση της ατομιστικής αρχής – ωστόσο, είναι μια απαραίτητη αντίφαση. Ο άνδρας, απελευθερωμένος από την εργασία σε ξένα σπίτια, έγινε κύριος στο δικό του. Τα παιδιά, όμως, και οι γυναίκες θα παραμείνουν σκλάβοι μέχρι τις αρχές του 20ού αιώνα. Η «απαραίτητη» αυτή καταπίεση του μεγαλύτερου μέρους του πληθυσμού από τον άνδρα (μεμονωμένο αστό επιχειρηματία ή εργάτη) καθορίζει και το νέο ιδεολογικό βάρος του θεσμού στη νέα εποχή. Έτσι, όσο περισσότερο έδαφος χάνει η οικογένεια ως ουσιαστική οικονομική μονάδα, τόσο περισσότερο τονίζεται η παραδοσιακή της μορφή.

Η Silvia Federici κάνει μια πολύ σημαντική παρατήρηση για τον σύγχρονο καπιταλισμό και τη σχέση του με την υποδούλωση των γυναικών. Αντίθετα προς την, κοινώς διαδεδομένη, αντίληψη πως η έμφυλη καταπίεση είναι κατάλοιπο της φεουδαρχίας, η Federici εισάγει μια εντελώς αντίστροφη εικόνα. Στις επιτόπιες μελέτες της στη Νιγηρία, μεσούσης της οικονομικής κρίσης που πέρασε η χώρα στα μέσα της δεκαετίας του ’80, παρατήρησε πως, μαζί με τις ταχύτατες καπιταλιστικές αναδιαρθρώσεις και τον «εκσυγχρονισμό» της παραγωγής που επέβαλε και εκεί το ΔΝΤ, έγινε μια συστηματική προσπάθεια περαιτέρω υποβιβασμού της θέσης της γυναίκας μέσα στην παραγωγή. Αυτό επιτεύχθηκε με την εκκίνηση μιας εκστρατείας μισογυνισμού που ζωντάνεψε ξανά προκαταλήψεις και πρότυπα, τα οποία υποτίθεται πως είχαν χαθεί στο ιστορικό βάθος του μεσαίωνα. Με άλλα λόγια, όποια δικαιώματα κέρδισαν οι γυναίκες στην εργασία και την κοινωνική ζωή την εποχή της καπιταλιστικής ευημερίας, την εποχή της οικονομικής ερημοποίησης χάθηκαν ξανά. Η παρατήρησή της είναι κρίσιμη γιατί, κόντρα σε κάθε φιλελεύθερη αφήγηση, συνδέει αποφασιστικά το ζήτημα της γυναικείας χειραφέτησης με την αναγκαιότητα της συνολικής κοινωνικής χειραφέτησης. Το σώμα, λέει η Federici, για τις γυναίκες στην καπιταλιστική κοινωνία έχει γίνει ό,τι το εργοστάσιο για τους άρρενες μισθωτούς εργάτες: το κύριο πεδίο της εκμετάλλευσης και της αντίστασής τους, καθώς το γυναικείο σώμα έγινε αντικείμενο οικειοποίησης από το κράτος και τους άνδρες και υποχρεώθηκε να λειτουργεί ως μέσο αναπαραγωγής και συσσώρευσης της εργασίας. Θα ήταν περιττό φαντάζομαι να αναφέρω την πλήρη επιβεβαίωση του σχήματός της για την Ελλάδα του σήμερα, όπου τα τέσσερα χρόνια εργασιακής εξαθλίωσης και λιτότητας έχουν επιφέρει μια άνευ προηγούμενου επιστροφή πατριαρχικών και σεξιστικών κοινωνικών προτύπων, με την οικογενειακή και θεσμική βία ενάντια στις γυναίκες και τα λοατ άτομα να έχει αυξηθεί κατακόρυφα.

Η φροϊδομαρξιστική συμβολή

Το θεωρητικό νήμα της πραγμάτευσης του Ένγκελς παραλαμβάνει στις αρχές του 20ού αιώνα το ρεύμα του φροϊδομαρξισμού και, ειδικότερα, ο Βίλχεμ Ράιχ. Εκπαιδευμένος ψυχαναλυτής και μέλος τους γερμανικού κομμουνιστικού κόμματος,[16] ο Ράιχ έρχεται αντιμέτωπος με τα αποκαρδιωτικά γεγονότα των πρώτων δεκαετιών του 20ού αιώνα και, πιο συγκεκριμένα, με την άνοδο του φασιστικού φαινομένου στην Ευρώπη. Γιατί οι μάζες κινούνται προς τους δυνάστες τους; Το απλό ψυχαναλυτικό σχήμα δεν μπορούσε να απαντήσει ικανοποιητικά. Ο Ράιχ επιχειρεί τη σύνδεση του μαρξισμού με την ψυχανάλυση. Στόχος είναι να ιστορικοποιηθεί διαλεκτικά η ίδια η παρόρμηση, με τελικό σκοπό την κίνηση των ανθρώπων προς τη ελευθερία. Γιατί, μπορεί ο μαρξισμός να ανέδειξε τα πραγματικά συμφέροντα των καταπιεσμένων, ωστόσο αυτοί, αντιδρώντας φαινομενικά ενάντια στον εαυτό τους, στρέφουν το δυναμικό της επιθυμίας τους αντίθετα στα πρακτικά τους συμφέροντα. Τι είναι αυτό που μεσολαβεί μεταξύ της πραγματικότητας και της ανθρώπινης πράξης; Τι μεσολαβεί μεταξύ αντίληψης και συνείδησης; Ο μαρξισμός δεν έχει εργαλεία ερμηνείας του ψυχισμού.

Ο Ράιχ ξεκινά με την τυπική διάκριση του Φρόιντ μεταξύ ανάγκης και επιθυμίας. Αν η πρώτη αντιπροσωπεύει το βιολογικό επίπεδο (τη βιολογική ανάγκη) η δεύτερη αντιπροσωπεύει το ψυχικό. Η επιθυμία, στο εξελικτικό σχήμα του Φρόιντ, είναι αυτό που δημιουργεί τη συνείδηση, ο αντιπρόσωπος της ανάγκης στο ψυχικό επίπεδο. Η επιθυμία, όμως, δεν είναι απλή αντανάκλαση της ανάγκης. Μια θεωρία των αναγκών δεν μπορεί να ερμηνεύσει επαρκώς (πολύ δε περισσότερο να ικανοποιήσει) τις ανθρώπινες επιθυμίες. Ο Ράιχ σκέπτεται πως μια θεωρία της ανθρώπινης απελευθέρωσης οφείλει να διαγνώσει τις ειδικές πολιτισμικές στρεβλώσεις τις οποίες έχει υποστεί η επιθυμία μέσα στον χρόνο, και οι οποίες την οδηγούν στην αντιστροφή της ηδονής. Η σκέψη του οδηγείται στη χαρακτηροανάλυση. Οι αιώνες κοινωνικής εξέλιξης που προηγήθηκαν, έχουν διαμορφώσει κοινωνικούς τύπους συμπεριφοράς σαδομαζοχιστικού χαρακτήρα,[17] με αποτέλεσμα να έλκονται, αφενός, από αυταρχικές πολιτικές φιγούρες και, αφετέρου, να τοποθετούν το θετικό δυναμικό της επιθυμίας τους πάνω στον πόνο.

Στη Γενεαλογία της Ηθικής, ο Νίτσε είναι καταπέλτης για τον πολιτισμό που καταστέλλει τις ανθρώπινες επιθυμίες επιβάλλοντας ενοχές -τις οποίες, εν συνεχεία, η κοινωνία εξωτερικεύει- με σκοπό την εγκαθίδρυση αυταρχικών μορφών εξουσίας και ιδιοκτησίας. Ο Φρόιντ είναι απαισιόδοξος συνολικότερα για τον πολιτισμό.[18] Η εξέλιξη της ανθρωπότητας χαρακτηρίζεται ως μια διαδικασία τεχνολογικής προόδου αλλά, ταυτόχρονα, και ως μια πορεία συνεχών απωθήσεων, στρεβλώσεων τις επιθυμίας, εντεινόμενων παθολογιών. Ο Φρόιντ ανάγει την πατριαρχία στην απαρχή της ανθρωπότητας.[19] Παρά το γεγονός ότι στην αφήγησή του διαγράφεται μια μικρή ιστορική σχισμή από την οποία περνάει το φως της ιστορίας, και παρά το γεγονός ότι στο Άνδρας Μωυσής[20] ουσιαστικά ιστορικοποιεί την πατριαρχία, παραμένει διστακτικός να διατυπώσει το αίτημα άρσης της. Ο Φρόιντ ίσως δείχνει να τρομάζει μπροστά στις έσχατες συνέπειες της θεωρίας του.

Ο Ράιχ, απεναντίας, όχι μόνο δεν έχει τέτοιους δισταγμούς, αλλά περνά γρήγορα και σε πολιτικές πρακτικές της θεωρίας του, μέσω των προγραμμάτων σεξουαλικής απελευθέρωσης που εισηγείται σε ομάδες της νεολαίας του κομμουνιστικού κόμματος[21]. Η απελευθέρωση της ερωτικής επιθυμίας στους νέους, η άρση των απαγορεύσεων και η πάλη ενάντια στην πατριαρχία και την καταπίεση των γυναικών προβάλλεται ως η πολιτική λύση ενάντια στον ναζισμό. Για τον Ράιχ, ο πολιτισμός των απαγορεύσεων οδηγεί, όπως είδαμε, στη διαμόρφωση σαδομαζοχιστικών χαρακτήρων που αδυνατούν να προσανατολιστούν στην ισότητα και την αυτονομία, αφού η επιθυμία τους έχει παραμορφωθεί σε τέτοιο βαθμό που να επιδιώκει είτε να καταπιέζεται είτε να καταπιέζει. Η σεξουαλική απελευθέρωση είναι η απελευθέρωση της επιθυμίας και αυτή, με τη σειρά της, είναι η προϋπόθεση για την πάλη των ανθρώπων ενάντια στον καπιταλισμό και όλες τις μορφές αλλοτρίωσης. Το πρόγραμμα του Ράιχ είναι ένα πρόγραμμα που, όχι μόνο συνδέει αποφασιστικά τον μαρξισμό με την ψυχανάλυση, αλλά και το επαναστατικό πολιτικό κίνημα με το κίνημα της σεξουαλικής απελευθέρωσης.

Κοινωνικά κινήματα της δεκαετίας του ’60

Οι ιδέες του Ράιχ, του Μαρκούζε και των διαδόχων της φροϊδομαρξιστικής σχολής επηρεάζουν αποφασιστικά τα νέα κοινωνικά κινήματα, που αναδύονται μέσα στη γενιά της αμφισβήτησης. Η συμβολή αυτής της θεωρητικής γραμμής είναι καθοριστική όχι μόνο για τις κοινωνικές διεκδικήσεις στη βάση του φύλου, αλλά για τα κινήματα ανατροπής εν γένει. Μέσα στην πανσπερμία των μορφών αντίστασης και πάλης (αντιπολεμικό, κίνημα φυλετικών διακρίσεων, αντιαποικιοκρατικό, φοιτητικό, χίπις κ.τ.λ), οι βασικές αιχμές τους εστιάζουν στα ποιοτικά χαρακτηριστικά της ζωής. Αναδύεται μια πολιτική και πολιτιστική μάζα αντίστασης, η οποία αμφισβητεί τα θεμέλια του καπιταλισμού, διευρύνοντας το κριτικό οπλοστάσιο του κινήματος περισσότερο από ποτέ. Παρόλο που κρίνουμε, εκ των υστέρων, ότι τα κινήματα αυτά ηττήθηκαν στρατηγικά, μη μπορώντας να μετουσιωθούν σε διαρκή και αποφασιστικά επαναστατικά κινήματα, η παρακαταθήκη που άφησαν, τόσο στη θεωρία όσο και στις μορφές πάλης, είναι αδιαμφισβήτητη.

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον των κοινωνικών κινημάτων[22] αναδύεται και η λεγόμενη δεύτερη φάση του φεμινιστικού κινήματος,[23] μετά τη στρατηγική ήττα[24] της λεγόμενης πρώτης φάσης. Καθοριστικό ρόλο έπαιξε, ασφαλώς, το κίνημα για τα δικαιώματα των ομοφυλοφίλων στις δυτικές πολιτείες των ΗΠΑ και στην Ευρώπη. Το ομοφυλοφιλικό κίνημα που ξεπηδά εκείνη την περίοδο, επιχειρεί να ξαναβρεί το χαμένο νήμα του φεμινισμού, ριζοσπαστικοποιώντας τόσο τη θεωρία όσο και την πρακτική του. Εδώ, το αίτημα γίνεται η ίδια η ζωή ως ελεύθερη πρόσβαση στον δημόσιο χώρο. Τα ομοφυλόφιλα άτομα έχουν μεν δικαίωμα ψήφου, αλλά υφίστανται μια σειρά από τρομακτικούς περιορισμούς σε όλες τις πτυχές της ζωής τους. Το κίνημα αποκτά γόνιμους διαύλους με το νεολαιίστικο κίνημα της σεξουαλικής απελευθέρωσης. Η όσμωση φέρνει καινοτόμες θεωρητικές επεξεργασίες και ριζοσπαστικές πολιτικές πρακτικές.

Αυτή η μετάβαση, όπως ήταν λογικό, είχε μια σειρά συνεπειών και σε θεωρητικό επίπεδο, με βασικότερη τη μεταπήδηση του ενδιαφέροντος από το υποκείμενο διεκδίκησης γυναίκα στο ευρύτερο υποκείμενο φύλο. Με τη μετατόπιση του ενδιαφέροντος από τη γυναίκα στο φύλο εισάγεται στρατηγικά η διάκριση βιολογικό φύλο/κοινωνικό φύλο (sex/gender) – με το πρώτο να θεωρείται ότι αποτελεί το «φυσικό» υπόβαθρο πάνω στο οποίο κατασκευάζεται το δεύτερο. Οι φεμινίστριες επιδιώκουν να δώσουν έμφαση, σε θεωρητικό αλλά και σε πολιτικό επίπεδο, στην έννοια του κοινωνικού φύλου, προκειμένου να τονίσουν τον ρόλο των κοινωνικών και πολιτισμικών διαδικασιών και πρακτικών που κατασκευάζουν και οριοθετούν την έμφυλη ταυτότητα «γυναίκα», προσπαθώντας, ταυτόχρονα, να υποβαθμίσουν και να μειώσουν τη σημασία και τον ρόλο του λεγόμενου «βιολογικού φύλου». Η θέση αυτή διαμορφώνει μια στρατηγική αντίστασης στην άποψη που θα υποστήριζε ότι «η βιολογία είναι πεπρωμένο», τον λεγόμενο και ως βιολογικό καθορισμό. Αυτή η μετατόπιση σημαίνει, επίσης, ότι το κίνημα δεν είχε ως σκοπό απλώς και μόνο να προσθέσει ένα καινούργιο αντικείμενο μελέτης στα ήδη υπάρχοντα, αλλά να διευρύνει την οπτική του, αναθεωρώντας ριζικά τα καθιερωμένα μοντέλα ανάλυσης και έρευνας, θέτοντας ερωτήματα από τη σκοπιά του φύλου και, παράλληλα, της ίδιας της ανθρώπινης σεξουαλικότητας ως δυναμική αλληλεπίδραση όλων των «φύλων» και όχι μόνο της καταπίεσης των γυναικών.

Αυτή η θεωρητική «διολίσθηση» είχε τόσο θετικές όσο και αρνητικές συνέπειες. Οι τελευταίες, εντοπίζονται στο γεγονός πως το κύριο θεωρητικό και κινηματικό βάρος περιορίστηκε στα κινήματα των ομοφυλοφίλων και των λεσβιών, με αποτέλεσμα το φεμινιστικό κίνημα είτε να ενσωματωθεί πλήρως είτε να εξαφανιστεί. Στο επίπεδο, δηλαδή, της τυπικής μαζικότητας και της κοινωνικής καταγραφής παρατηρήθηκε μια ιστορική ήττα. Παρόλο που, όπως είδαμε, στόχος ήταν η θεωρητική διεύρυνση, αυτή δεν κατανοήθηκε επαρκώς από ευρύτερα υποκείμενα και, έτσι, στις αρχές της δεκαετίας του ’70 περιχαρακώθηκε ασφυκτικά. Οι θετικές όψεις εντοπίστηκαν, κυρίως, σε θεωρητικό επίπεδο, καθώς η επικέντρωση στο φύλο (δηλαδή στη σεξουαλική ταυτότητα) ξεπέρασε έναν σκόπελο, στον οποίο το φεμινιστικό κίνημα είχε πέσει για δεκαετίες: τον βιολογικό καθορισμό. Η επικέντρωση στο ζήτημα της γυναικείας φύσης από το φεμινιστικό κίνημα τις πρώτες δεκαετίες της ζωής του, αποτέλεσε τη βασική αιτία του θεωρητικού του μαρασμού και της πολιτικής του ενσωμάτωσης. Το κίνημα της πρώτης φάσης, επικεντρωμένο στα διαφορετικά βιολογικά χαρακτηριστικά, ουσιαστικά δικαίωνε με τρόπο αντίστροφο αιώνες καταπίεσης και διαχωρισμού. Ταυτόχρονα, μέσα από αυτό το θεωρητικό σφάλμα, οδηγήθηκε στο να προβάλει μέσω των αιτημάτων του μια «ανδρική» αυτοεικόνα στη γυναίκα, μετατρέποντας την όποια νίκη σε αιτήματα (π.χ. το δικαίωμα στην εργασία για τις γυναίκες) και σε ακόμα μεγαλύτερη υποδούλωση, αφού όλες οι άλλες προϋποθέσεις της καταπίεσης ήταν ακόμα παρούσες. Αντίθετα, οι θεωρίες της δεύτερης φάσης πάλεψαν ενάντια στον βιολογικό καθορισμό της ταυτότητας, διαχωρίζοντας πλήρως το βιολογικό φύλο από τη σεξουαλική ταυτότητα. Έτσι, το βάρος έπεσε στην πολλαπλότητα της ανθρώπινης επιθυμίας, που είναι καταστατικά συνδεδεμένη με την επιθυμία για απελευθέρωση από όλα τα δεσμά και όλους τους περιορισμούς.

 

Ποιο είναι τελικά το περιεχόμενο της σεξουαλικής απελευθέρωσης;

«Κάθε είδους περιφρόνηση του σεξ, κάθε βρώμισμά του μέσω της έννοιας ακάθαρτο, είναι κατ’ εξοχήν έγκλημα κατά τη ζωής»

Φ. Νίτσε

Αφήσαμε, ίσως, στο περιθώριο της εξιστόρησής μας για το ομοφυλοφιλικό ρεύμα, το κίνημα που έθεσε το αίτημα μιας συνολικότερης άρσης των περιορισμών της επιθυμίας διαμέσου του γενικού προτάγματος: σεξουαλική απελευθέρωση. Είδαμε ότι προπομπός αυτού του κινήματος ήταν οι πειραματισμοί του Β. Ράιχ και η όσμωση μαρξισμού και ψυχανάλυσης. Θα μπορούσε κανείς να ισχυριστεί πως το κίνημα της σεξουαλικής επανάστασης δεν μπορεί να συγκριθεί σε διάρκεια και κατακτήσεις με το κίνημα των ομοφυλοφίλων ούτε με το κίνημα των γυναικών. Είναι, όμως, επιτακτικό να δούμε πως η πολιτική ουσία αυτού του κινήματος είναι αξεπέραστη για έναν απλό λόγο. Ότι είναι το πρώτο πολιτικό κίνημα που, ξεπερνώντας την περιχαράκωση των ταυτοτήτων φύλου, έθεσε το ζήτημα της σεξουαλικής απελευθέρωσης ως συνολικό-πανκοικωνικό ζητούμενο και προϋπόθεση μιας άλλης κοινωνίας. Γιατί, όπως ήδη τονίσαμε, οποιαδήποτε διεκδίκηση δεν ξεπερνά το μερικό του αιτήματος που εμπεριέχει η στενή ταυτότητα, είναι καταδικασμένο να υπαναχωρήσει στο σαθρό έδαφος της ρητορείας των δικαιωμάτων.[25]

Ποιο είναι, όμως, το περιεχόμενο του αιτήματος για σεξουαλική απελευθέρωση; Σίγουρα το περιεχόμενο του όρου δεν έχει καμιά ειδική σχέση με το αίτημα απελευθέρωσης της σεξουαλικής πρακτικής, καθώς αυτή είναι ήδη τυπικά ελεύθερη μέσα στα φιλελεύθερα καθεστώτα. Ωστόσο, αυτή είναι μια φαινομενικά ελεύθερη πρακτική η οποία προκαθορίζεται από κοινωνικές νόρμες ενώ, σε μεγάλο βαθμό, περιχαρακώνεται από μηχανισμούς παραγωγής απαγορεύσεων. Ο μη καθορισμός αυστηρών ταυτοτήτων και προτύπων συμπεριφοράς -οι οποίες μοιράζουν εκ των προτέρων ρόλους και σεξουαλικές διασυνδέσεις μέσα στην ταξικά διαιρεμένη κοινωνία της αγοράς-, ο μη καθορισμός της σεξουαλικής επιλογής και πρακτικής (στοιχεία που συγκροτούν την ταυτότητα) από τις μορφές κοινωνικής και θεσμικής εξουσίας, η κατάκτηση της ελευθερίας επιλογής, η άρση της φαντασιακής εικόνας της σεξουαλικής ιδιοκτησίας, των αστικών συμβάσεων του ετεροφυλόφιλου γάμου, η ελεύθερη σχέση χωρίς θεσμικούς καθορισμούς, η ελεύθερη κοινοτιστική και πολυγαμική συμβίωση, και όλα τα παραπάνω σε συνδυασμό με την πάλη ενάντια σε εξουσιαστικές (σαδιστικές) μορφές εξουσίας (π.χ. φασισμός, σύγχρονο ολοκληρωτικό κράτος) και μηχανισμούς χειραγώγησης, ήταν οι άμεσοι στόχοι και πειραματισμοί που έθεσε το κίνημα της σεξουαλικής επανάστασης από τη δεκαετία του ’60.

Σεξουαλικός καταναλωτισμός

Για πολλούς/ες που παρωθούνται, εν μέρει, από πουριτανικά αντανακλαστικά, το κίνημα της σεξουαλικής επανάστασης όχι μόνο δεν άφησε καμία παρακαταθήκη αλλά, αντίθετα, βοήθησε τον καπιταλισμό της αγοράς, ενσωματώνοντας τη βασική του επιδίωξη για ερωτική ελευθερία σε μια αδιέξοδη και αγοραία σεξουαλική «ακολασία», που χαρακτηρίζει τις δεκαετίες που ακολούθησαν. Με άλλα λόγια, ο σύγχρονος -αν μου επιτρέπεται ο όρος- σεξουαλικός καταναλωτισμός προβάλλεται ως φυσικό επακόλουθο των κινημάτων που προαναφέραμε. Κατά τη γνώμη μας, όμως, έχει εντελώς διαφορετική προέλευση και στόχευση. Η καταγωγή του εντοπίζεται όχι στη δεκαετία του ’60 αλλά τουλάχιστον δύο δεκαετίες νωρίτερα, με την άνοδο των μαζικών μέσων διασκέδασης και κουλτούρας. Όπως έχουμε αναλύσει,[26] η άνοδος της μαζικής κουλτούρας είχε μια σειρά από επιπτώσεις σε όλους τους τομείς της ζωής. Η ρύθμιση των σεξουαλικών σχέσεων, ο αρχαιότερος και κομβικότερος θεσμός κοινωνικής οργάνωσης, δεν θα μπορούσε να μείνει ανεπηρέαστος.

Η ανακατασκευή όλων των μορφών της κοινωνικής ζωής σε έννομες σχέσεις κατά τα πρότυπα της εμπορικής συναλλαγής (που έφερε ο καπιταλισμός), η επέκταση αυτής της σχέσης σε κάθε πτυχή της ζωής (που έφερε και φέρνει ο ολοκληρωτισμός) δεν θα μπορούσε να μην αλώσει και τις σεξουαλικές σχέσεις. Έτσι, η πλήρης εμπορευματοποίηση του ανθρώπινου σώματος έφερε μια νέα μορφή αγοραιοποίησης του έρωτα, που προβλήθηκε ως, δήθεν, σεξουαλική ελευθερία – τον σεξουαλικό καταναλωτισμό. Φυσικά, ο σεξουαλικός καταναλωτισμός έχει τόση σχέση με την ελευθερία όση έχει και ο πολιτικός του πατέρας, ο φιλελευθερισμός. Πρόκειται, δηλαδή, για μια επίπλαστη μορφή «απελευθέρωσης» που δεν αίρει τις σχέσεις εκμετάλλευσης, προσφέροντας εικονική ελευθερία, και συναρθρώνεται τέλεια με τη νέα μορφή καταναλωτικής κοινωνίας των ομοιωμάτων που ζούμε εδώ και δεκαετίες. Ο σεξουαλικός καταναλωτισμός αποτελεί ένα ακόμα βήμα της καπιταλιστικής ολοκλήρωσης, αφού η εμπορευματική συναλλαγή περνά στο βαθύτερο υπόστρωμα του ψυχισμού, στο επίπεδο της ερωτικής επιθυμίας. Η μετατροπή της σεξουαλικής επιθυμίας σε εμπόρευμα και του έρωτα σε κατανάλωση δημιουργεί κλειστά στερεότυπα, που αποκλείουν οικονομικά και κοινωνικά. Έτσι, αντί να απελευθερώνει υποδουλώνει, αντί να κοινωνικοποιεί γκετοποιεί, καταστέλει και εξευτελίζει οτιδήποτε διαφέρει (τα ακριβώς αντίθετα, δηλαδή, απ’ όσα αιτήθηκε η σεξουαλική και κοινωνική απελευθέρωση). Όπως έχουμε συζητήσει ξανά, αυτή η στρατηγική βασίστηκε στην αντιστροφή της ψυχαναλυτικής πρακτικής από μια αυτοθεραπευτική μεθοδολογία απελευθέρωσης σε έναν μηχανισμό παραγωγής νευρώσεων για τους σκοπούς της διαφήμισης και της πολιτικής προπαγάνδας.[27] Βλέπουμε, λοιπόν, πως, ενώ η σεξουαλική απελευθέρωση προκύπτει από τη συνένωση μαρξισμού και ψυχανάλυσης, ο σεξουαλικός καταναλωτισμός προκύπτει από τη συνένωση του φιλελευθερισμού της αγοράς με τη μαζική κουλτούρα (ή αντεστραμμένη ψυχανάλυση).

Ο σεξουαλικός καταναλωτισμός αποτελεί, έτσι, ταυτόχρονα έναν κολοσσιαίο μηχανισμό χειραγώγησης, καθώς στοχεύει στη στρέβλωση των βασικών επιθυμιών της ανθρώπινης ψυχής προς όφελος της διαφήμισης. Είναι ένας μηχανισμός παραγωγής νευρώσεων, όπως θα έλεγε ο Έριχ Φρομ· μια τεράστια βιομηχανία παραγωγής ματαιωμένων επιθυμιών που επιστρατεύει τη βιομηχανία του ματαιωμένου έρωτα ως δίαυλο για την καταναλωτική μετουσίωση των ορμών. Αυτή είναι η τυπική λειτουργία της πορνογραφίας. Ενώ, δηλαδή, στην επιφάνεια έχουμε μια σεξουαλική πανδαισία, στη βάση έχουμε συνεχή εμπόδια στην ερωτική εκπλήρωση, ούτως ώστε οι ορμές να χειραγωγούνται προς τα προϊόντα της κατανάλωσης και οι ανεκπλήρωτες ορμές να διαμορφώνουν σαδομαζοχιστικές χαρακτηροδομές, έτοιμες να υποδουλωθούν σε αυταρχικές μορφές εξουσίας ή να εξουσιάσουν οι ίδιες.

Μέσω του σεξουαλικού καταναλωτισμού -φαινομενικώς παράδοξα-, αναδύεται ένας σύγχρονος πουριτανισμός που μισεί το σώμα και τις επιθυμίες του, τροφοδοτώντας μας με ενοχές για κάθε μικρή ατέλεια στη βάση του βιομηχανικά παραγόμενου προτύπου σώματος, εικόνας, εμφάνισης. Ο σεξουαλικός καταναλωτισμός καταστέλλει τις ορμές, παράγοντας νευρώσεις. Γι’ αυτό και η εικονική ελευθεριότητα περιστοιχίζεται από την αναγέννηση νέων ταμπού που, τώρα πια, δεν επιβάλει η θρησκεία αλλά η οιονεί θρησκευτική υποταγή στην αγορά. Μια πραγματολογική ανάλυση θα μπορούσε να αποκαλύψει τις βαθιά πατριαρχικές, πουριτανικές και εξουσιαστικές καταβολές του φαινομένου.

Αναζητώντας μια σύγχρονη επαναστατική θεωρία για το φύλο

«Γυναίκα δε γεννιέσαι, γυναίκα γίνεσαι», Σιμόν Ντε Μποβουάρ

Στις σύγχρονες ριζοσπαστικές συζητήσεις, καθοριστική είναι η συμβολή της Αμερικανίδας θεωρητικού Judith Butler, το έργο της οποίας σηματοδοτεί (μετά τη δεκαετία του ’90) τη λεγόμενη τρίτη φάση του φεμινισμού. Εντοπίζοντας περιχαρακώσεις και πολιτικές ενσωματώσεις στα κινήματα της δεύτερης φάσης, η Butler επιχειρεί μια περαιτέρω εμβάθυνση της προβληματικής. Βασική της θέση γίνεται η αμφισβήτηση του σχήματος διάκρισης μεταξύ βιολογικού και κοινωνικού φύλου – που χαρακτηρίζει τη δεύτερη φάση. Όπως υποστηρίζει η Butler, η αντίληψή μας για το τι θεωρείται βιολογικό φύλο διαμορφώνεται πάντα μέσα σε συγκεκριμένα κοινωνικά πλαίσια. Αυτό που ονομάζουμε βιολογικό φύλο είναι πάντα ήδη εμποτισμένο με συγκεκριμένες κοινωνικές αντιλήψεις και παραδοχές, πράγμα που σημαίνει ότι ένα βιολογικό φύλο άθικτο από κοινωνικές και πολιτισμικές παρεμβάσεις δε μπορεί να βρεθεί και, άρα, δε θα μπορούσε να θεωρηθεί ότι υπάρχει. Στηριζόμενη στο θεωρητικό σχήμα του Μισέλ Φουκώ, η Butler υποστηρίζει ότι το θεωρούμενο ως βιολογικό φύλο δεν είναι το υπόβαθρο ή η βάση για την παραγωγή του κοινωνικού φύλου αλλά, μάλλον, το αποτέλεσμά του.

Για να υποστηρίξει το βιολογικό φύλο ως κατασκεύασμα του κοινωνικού φύλου, η Butler διατυπώνει τη θεωρία της επιτελεστικότητας.[28] Σύμφωνα με αυτήν, τα χαρακτηριστικά του φύλου στο σύνολό τους, αντί να αποτελούν την έκφραση ή την εξωτερίκευση κάποιας προϋπάρχουσας ουσίας, συγκροτούνται σταδιακά στο σώμα, μέσω μιας στυλιζαρισμένης επανάληψης κινήσεων και πράξεων. Τέτοιες επαναλαμβανόμενες κινήσεις, χειρονομίες, στάσεις και πράξεις παράγουν την εντύπωση μιας βαθύτερης και αληθινής ή αυθεντικής έμφυλης ταυτότητας, η οποία, ενώ μοιάζει να είναι η γενεσιουργός τους αιτία, στην πραγματικότητα είναι το αποτέλεσμά τους. Με άλλα λόγια, για την Μπάτλερ, πέρα από αυτές τις επιτελεστικές πράξεις που δημιουργούν την ψευδαίσθηση μιας εσώτερης έμφυλης ουσίας, το φύλο δεν έχει καμία οντολογική υπόσταση. Δεν υπάρχει, δηλαδή, έμφυλη ταυτότητα πέρα από τις έμφυλες εκφράσεις της και, ως εκ τούτου, το φύλο δεν αναφέρεται στο ρήμα «είμαι» αλλά στο ρήμα «κάνω».[29]

Οι παρατηρήσεις της Butler έχουν μια πολύ ειδική σημασία τόσο για τη θεωρία όσο και για τις στρατηγικές αιχμές των σύγχρονων κοινωνικών κινημάτων. Η οπτική του στοιχείου της πράξης επανεισάγει την επαναστατική δυνατότητα μέσα στην πάλη για σεξουαλική απελευθέρωση. Η άρνηση του ετεροκαθορισμού από τις εξωτερικές/κοινωνικές, εξουσιαστικές, ετερόνομες ταυτότητες αποδεσμεύει τα κινήματα από τη διεκδίκηση μερικών και ειδικών αιτημάτων, ενώ τοποθετεί τον αγώνα για σεξουαλική απελευθέρωση ξανά σε πανκοινωνικό επίπεδο.

Παράλληλα, όμως, η θεωρία της Butler παραμένει δέσμια ορισμένων βασικών της προκείμενων, τις οποίες πρέπει να συζητήσουμε αν επιχειρήσουμε να αναζητήσουμε μια σύγχρονη απελευθερωτική οπτική. Έτσι, οι θεωρίες της, παρά την αδιαμφισβήτητη κριτική τους προσφορά στην ανάλυση των κοινωνικών δομών, παρά τη διεισδυτική και αποκαλυπτική τους οπτική για την ετεροκαθοριστική δομή των σεξουαλικών προτύπων, παρά την ανειρήνευτη στάση τους απέναντι σε οποιαδήποτε κρατική/καπιταλιστική/εξουσιαστική δομή και παρά την αδιαμφισβήτητη συμβολή τους στη ριζοσπαστικοποίηση του κινήματος, ενέχουν εντούτοις σοβαρούς θεωρητικούς κινδύνους. Πρώτον, ο ακραίος σχετικισμός που εισάγουν στον αυτοκαθορισμό της ταυτότητας -απόρροια της ανάγκης για πάλη ενάντια σε οποιαδήποτε μορφής ετεροκαθορισμού και σεξουαλικής ετερονομίας- μοιραία οδηγεί σε αποσχιστικές τάσεις από τα μαζικά κινήματα και προωθεί την κουλτούρα του ατομισμού. Λείπει προφανώς από τη θεωρία ένα διαλεκτικό εργαλείο που θα ορίσει εκ νέου την ολότητα με επαναστατικούς όρους, μέσω της διασπασμένης συνείδησης του ατομικού πράττειν. Δεύτερον, η πανταχού παρούσα Εξουσία που ορίζεται ως απόλυτος παραγωγός του νοήματος –ακόμα και της επιθυμίας–, οδηγεί στην μοιρολατρική αποδοχή του status quo αντίστροφα, δηλαδή οδηγεί σε θέσεις που θεωρούν τη συνολική επαναστατική αναμόρφωση της κοινωνίας αδύνατη. Τρίτον, η συνολική απόρριψη της ψυχαναλυτικής παράδοσης στερεί μια γόνιμη, κατά τη γνώμη μας, όσμωση με τις παραδόσεις του φροϊδομαρξισμού και των κινημάτων σεξουαλικής απελευθέρωσης, όσμωση που, τηρουμένων λεπτών δεσμεύσεων, θα μπορούσε να αποτελέσει ριζοσπαστικό λίπασμα για τα σύγχρονα κινήματα. Και τα τρία στοιχεία είναι απόρροια της υιοθέτησης της φουκωικής θεωρίας από την Butler. Έτσι, η οπτική της παραμένει μερική και ενταγμένη στη μεταμοντέρνα κοσμοθεωρία, η οποία αρνείται οποιαδήποτε έννοια διαλεκτικής, ταξικής πάλης και συνολικής επανάστασης, εμμένοντας μόνο στη δημιουργία περιφερειακών αντιστάσεων και ζωνών «ελευθερίας».

Προς έναν νέο ριζοσπαστικό ορίζοντα

Οι θεωρητικοί περιορισμοί της Butler, η ίδια η συγκρότηση μιας επαναστατικής θεωρίας αλλά και οι επείγουσες αναγκαιότητες του σύγχρονου κόσμου, απαιτούν το άνοιγμα μιας ουσιαστικής συζήτησης για τα ζητήματα φύλου και σεξουαλικότητας. Ο πρώτος λόγος είναι πως κάθε επαναστατικό ρεύμα, που θέλει να έχει νόημα ως τέτοιο, οφείλει να πολεμήσει όλες τις μορφές εξουσίας και καταπίεσης και να παλεύει για την κατάργησή τους. Ένας δεύτερος λόγος συνδέεται στενά με την αναρχική συνιστώσα του επαναστατικού ρεύματος, ως αυτή που διαφυλάσσει φιλοσοφικά και πολιτικά το στοιχείο της επιθυμίας μέσα στην ιστορία. Ως αυτή που αντιστάθηκε στον «επιστημονικό» σοσιαλισμό του από τα πάνω καθορισμού των αναγκών, ο οποίος οικοδομείται πάντα ως μηχανισμός (ξεκομμένος από τους ανθρώπους) για να ικανοποιήσει της ανάγκες των ανθρώπων στο όνομά τους. Τέλος, γιατί μια υλιστική και ανθρωπιστική φιλοσοφία οφείλει να διαφυλάξει ως κόρη οφθαλμού το ενορμητικό στοιχείο της ανθρώπινης ψυχής και να το προστατεύσει από τις χειραγωγικές επιδιώξεις που του επιβάλει η εξουσία.[30]

Μια νέα οπτική του ζητήματος πρέπει, κατά τη γνώμη μας, να επανεμπλουτίσει τις διαπιστώσεις της σύγχρονης queer theory με τη δυναμική αποφασιστικότητα, την αντικρατική και αντικαπιταλιστική στράτευση του φροϊδομαρξιστικού ρεύματος, εισάγοντας εκ νέου τη χαμένη «ταξική οπτική» και ριζοσπαστικοποιώντας αποφασιστικά το νόημά του. Η πάλη ενάντια στην καταπίεση στη βάση του φύλου ή του σεξουαλικού προσανατολισμού δεν έχει κανένα νόημα αν δεν υπερβεί τον σκόπελο μιας στενής επιδίωξης δικαιωμάτων. Ο αγώνας για την ελευθερία της σεξουαλικότητας, την πλήρη ισότητα και ελευθερία όλων των ανθρώπων ανεξαρτήτως φύλου και σεξουαλικού προσανατολισμού, είναι ταυτόχρονα προϋπόθεση και επακόλουθο μιας αντικρατικής και αντικαπιταλιστικής ελευθεριακής κοινωνίας.

Έκτος φυσικά από τη γόνιμη θεωρητική συζήτηση, το αναρχικό ρεύμα οφείλει στη σημερινή συγκυρία να θέσει άμεσες προτεραιότητες πάλης. Η δημιουργική όσμωση με κινήματα και κινήσεις ΛΟΑΤ ατόμων μπορεί να οδηγήσει στη διεύρυνση της αντικρατικής και αντικαπιταλιστικής ατζέντας· η δημιουργία δημόσιων και κοινωνικών χώρων ελευθερίας, οι οποίοι θα αποτελέσουν, όχι απλώς χώρους ελεύθερης έκφρασης, αλλά και κοινωνικής ασπίδας για άτομα που δέχονται καθημερινά επιθέσεις· η συντονισμένη, οργανωμένη και αποφασιστική δράση ενάντια στα κυκλώματα σεξουαλικής εκμετάλλευσης ανθρώπων· η δημιουργία ελευθεριακών εκπαιδευτικών αντιθεσμών που δεν θα αναπαράγουν την ετεροκανονική σεξουαλικότητα και δεν θα παράγουν νευρώσεις· παράλληλα, η πάλη εκπαιδευτικών και μαθητών μέσα στα σχολεία· η ανάδειξη και η πάλη ενάντια στη συνεχή εμπορευματοποίηση του σώματος ως βασική συνιστώσα του σύγχρονου καπιταλισμού. Όλα τα παραπάνω, μαζί με πολλά άλλα, μπορεί να αποτελέσουν μια γόνιμη αρχή στον ανηφορικό αγώνα για την ελευθερία.

Σωτήρης Λυκουργιώτης

ΠΗΓΗ: http://www.provo.gr/eksousia-kai-sexualikotita/#_ftnref15

 Σημειώσεις

[1]      Έρευνα  της Εταιρείας Μελέτης Ανθρώπινης Σεξουαλικότητας (ΕΜΑΣ) και του Ανδρολογικού Ινστιτούτου (2013).

[2]     Φρίντριχ Ένγκελς, Η καταγωγή της οικογένειας της ατομικής ιδιοκτησία και του κράτους, εκδ. Θεμέλιο, 2004.

[3]     Όρος που συναντάμε στο έργο της Μαρίας Γκατσούλα, Κοινωνιολογικές προσεγγίσεις του φύλου: ζητήματα εξουσίας και ιεραρχίας, ο οποίος ουσιαστικά εκφράζει την κατά φύλο οργάνωση της παραγωγής και τις πατριαρχικές σχέσεις εξουσίας που αυτή συνυποθέτει.

[4]     Ι. Αντρέγιεφ, Για το έργο του Ένγκελς, Η καταγωγή της οικογένειας της ατομικής ιδιοκτησίας και του κράτους, εκδ. Σύγχρονη Εποχή, 1987.

[5]     Η μητριαρχική υπόθεση εισάγεται λίγα χρόνια πριν από το έργο του Ένγκελς, από τον Μάθιους Μόργκαν στο έργο Η πρωτόγονη κοινωνία. Η υπόθεση της μητριαρχίας, ωστόσο, διατυπώνεται πρώτη φορά από τον Ελβετό νομικό Γιόχαν Γιάκομπ Μπαχόφεν, με το έργο του Το μητρικό δίκαιο (1861). Όμως ο Μόργκαν είναι ο πρώτος που προσπαθεί να τεκμηριώσει εμπειρικά την υπόθεση ενός εξελικτικού σχήματος από την πατριαρχία στην μητριαρχία μέσω εμπειρικών παρατηρήσεων σε ινδιάνικες φυλές.

[6]     «Η ανάπτυξη του ανταγωνισμού μεταξύ άνδρα και γυναίκας στον γάμο, η καταπίεση του γυναικείου φύλου από το ανδρικό, συμπίπτει με την πρώτη ταξική διαίρεση που εμφανίζεται στην ιστορία». Οι κοινωνίες του πρωτόγονου κομμουνισμού ρυθμίζουν έως τότε τις σεξουαλικές τους σχέσεις σε πολυγαμικές, κοινοτιστικές και αμφιφυλόφιλες βάσεις. Βλ. Φρίντριχ Ένγκελς, ό.π.

[7]     Φρίντριχ Ένγκελς, ό. π., σελ. 310.

[8]     Οι μητριαρχικές κοινωνίες βασίζονται στη λατρεία της μεγάλης μητέρας.

[9]     Μητρογραμμικότητα: σύστημα συγγένειας σύμφωνα με το οποίο το γένος προέρχεται από τις μητέρες.

[10]    Η μητριαρχία έχει δεχθεί πολλαπλές επικρίσεις. Οι βασικές αντιρρήσεις προέρχονται από δύο πλευρές. Από την πλευρά των απολογητών του κοινωνικού δαρβινισμού, οι αιτιάσεις είναι λίγο έως πολύ γνωστές και δεν θα μας απασχολήσουν ειδικά. Υπάρχει, όμως, και μια άλλη γραμμή κριτικής, πολύ ουσιαστικότερη κατά τη γνώμη μας, που εκκινεί από ριζοσπάστες κριτικούς, οι οποίοι αμφισβητούν τη μηχανιστική προβολή των σταδίων από τη μητριαρχία στην πατριαρχία. Αυτές οι κριτικές έχουν ενδιαφέρον γιατί υπερασπίζονται τη μη υποχρεωτική μετάβαση της μιας βαθμίδας κοινωνικής οργάνωσης σε μια άλλη. Παράλληλα, επικαλούμενοι σύγχρονα αρχαιολογικά δεδομένα, υποστηρίζουν τη συνύπαρξη πολλαπλών κοινωνικοπολιτισμικών δομών, συστημάτων συγγένειας και εξουσίας. Η ιστορική ρευστότητα που χαρακτηρίζει τη μετάβαση από το ένα σύστημα στο άλλο έχει κάθε άλλο παρά νομοτελειακό χαρακτήρα, καθώς εξαρτάται κυρίως από τις τοπικές συνθήκες – όπως π.χ. η μετάβαση από τις λεγόμενες τροφοσυλλεκτικές μητριαρχικές στις πολεμικοπατριαρχικές παρατηρείται πολλές φορές όταν οι κοινωνίες βρίσκονται σε έλλειψη (λόγω περιβαλλοντικών συνθηκών). Η σχολή της Βιέννης και διάφοροι Αμερικάνοι ανθρωπολόγοι των αρχών του περασμένου αιώνα επισήμαναν το σημείο της εκτεταμένης πολυμορφίας που επιτρέπει, για παράδειγμα, την ταυτόχρονη ύπαρξη τόσο του «ομαδικού γάμου» με τη μονογαμία, όσο και του μητρογραμμικού με το πατρογραμμικό σύστημα συγγένειας (για μια εκτενέστερη πραγμάτευση αυτών των κριτικών βλ. Ξενίδου, Μητριαρχία: Επιστήμη και ιδεολογία,1993.

[11]    Αλληγορικά, ο χαρακτήρας του «ιστορικού ατυχήματος» της μετάβασης από τις κοινωνίες του «πρωτόγονου κομμουνισμού στην πατριαρχία» έχει αποτυπωθεί γλαφυρά στη μυθολογία πολλών λαών και, όχι τυχαία, συμπίπτει με την αρχή της εθνικής ή λαϊκής τους γενεαλογίας. Η χαρακτηριστικότερη μορφή αυτής της μυθογράφισης, αν μας επιτρέπεται μια τέτοια ερμηνεία, είναι η περιγραφή της πτώσης στον παράδεισο της Εδέμ που συναντάμε στην Εβραϊκή Τορά. Εδώ, οι συνθήκες της πτώσης περιγράφονται ως απώλεια της αφθονίας, αιματηρός ανταγωνισμός και -αυτό έχει την ειδική του σημασία- εγκαθίδρυση της ενοχής του σώματος. Ο φόβος και η περιπλάνηση είναι το ιστορικό στίγμα του Κάιν. Αν και η αλληγορική κοσμογένεση καταγράφεται, αρχικά, ως πατριαρχική (με την έννοια ότι η γυναίκα πλάθεται συμβολικά από το πλευρό του άνδρα) η περιγραφή δεν έχει άλλο σκοπό από το να αποδώσει την ένοχη γυναικεία επιθυμία ως «διαβολική» και καταστροφική για την ανθρωπότητα. Δεν χωρά αμφιβολία πως η περιγραφή του προπατορικού αμαρτήματος σκιαγραφεί την ιστορική μετάβαση από τη μητριαρχία στην πατριαρχία, οριοθετώντας μία, εκ των υστέρων, απολογητική της πατριαρχικής εβραϊκής κοινωνίας. Άλλωστε, το βιβλίο της Εξόδου αλλά και τα βιβλία που ακολουθούν, περιγράφουν τόσο τις συνθήκες ακραίας έλλειψης και περιπλάνησης όσο και την πατριαρχική δομή της φυλής.

[12]    Αυτό που διαφεύγει της προσοχής των περισσοτέρων μελετητών σε αυτή την ιστορική μετάβαση, είναι ότι το σύνολο των σεξουαλικών σχέσεων θεσμοποιούνται σε νέα βάση. Και ενώ η καταπίεση της γυναίκας μέσω της μονογαμίας και του γάμου (ατομική ιδιοκτησία του σώματος) έχει αναλυθεί διεξοδικά (κυρίως επειδή απαντάται μέχρι και στις μέρες μας), η υποδούλωση των παιδιών (και κυρίως των αγοριών) από τους ενήλικες άνδρες έχει αναλυθεί λιγότερο. Γιατί η δεύτερη κατηγορία σεξουαλικών σχέσεων που θεσμοποιείται στις πολεμικοπατριαρχικές κοινωνίες είναι ακριβώς η θεσμική ομοφυλοφιλία των ενηλίκων ανδρών με τους ανηλίκους παιδαγωγούμενούς τους. Αυτή η θεσμική παράδοση, που απαντάται ακόμα και σήμερα σε κοινότητες του Αμαζονίου, της Γουινέας, της κεντρικής Αφρικής κ.τ.λ., είναι τόσο ισχυρή που φτάνει έως τις πρώτες αστικές κοινωνίες. Κλασική πάνω στο θέμα είναι η πραγμάτευση του ίδιου του Πλάτωνα στο Περί έρωτος. Εδώ, παρότι οι πόλεις έχουν περάσει μέσω της δουλείας σε υψηλότερα στάδια ταξικής καταπίεσης, τα υπολείμματα των πολεμικοπατριαρχικών φυλών (από τη συνένωση των οποίων προήλθε, άλλωστε, η πόλη της Αθήνας και άλλες) παραμένουν. Έτσι, ενώ υπάρχει η «εργατική τάξη» των δούλων, γυναίκες και παιδιά παραμένουν υποδουλωμένα στους άνδρες-ελεύθερους πολίτες. Και αν για τις γυναίκες η ιστορική μοίρα τις καταδικάζει στη συνεχή υποδούλωση, για τα αγόρια το φιλοσοφικό ερώτημα που εγείρεται είναι: πώς είναι δυνατόν να υποτάσσουμε (εργασιακά και σεξουαλικά) κάποιον που προορίζεται για ελεύθερος πολίτης; (που δεν είναι δηλαδή γυναίκα ή δούλος). Ο Πλάτωνας προσπαθεί να δικαιολογήσει τον θεσμό, ερμηνεύοντας τη σχέση όχι ως υποδούλωση, αλλά ως αναγκαία παιδαγωγική μετάβαση. Είναι το τίμημα που πρέπει να πληρώσουν τα αγόρια για την ένταξή τους στην κοινότητα των ελεύθερων πολιτών.

[13]    Φυσικά, η θέση τόσο του Ένγκελς όσο και του Μαρξ, είναι εξαιρετικά αμφίθυμη ως προς αυτή καθαυτή την εξέλιξη καθώς, από τη μια πλευρά, την περιγράφουν -κυρίως ο Ένγκελς- «ως απώλεια της πολιτικής ισότητας και αυτονομίας» και, από την άλλη «ως απαραίτητο όρο για την πρόοδο της ανθρωπότητας». Αυτή η φαινομενική αντίφαση εξηγείται από το βασικό εξελικτικό σχήμα για την ανθρώπινη ιστορία, που οι δύο τους παρουσιάζουν στη Γερμανική Ιδεολογία, υιοθετώντας τη βασική εγελιανή ιδέα της διαλεκτικής υπέρβασης διά του αντιθέτου.

[14]    Χαρακτηριστικότερες είναι οι διακηρύξεις για τα δικαιώματα των γυναικών και του παιδιού, τις οποίες συναντάμε στις πρώτες αστικές επαναστάσεις.

[15]    Max Horkheimer (1971), Αυταρχικότητα και οι οικογένεια στη σύγχρονη εποχή, Περιοδικό Δευκαλίων, αρ. 5.

[16]    Τελικά εκδιώχθηκε τόσο από την ψυχαναλυτική εταιρία όσο και από το κομμουνιστικό κόμμα.

[17]    Για τον Φρόιντ, ο σαδισμός και ο μαζοχισμός είναι τυπικές διαστροφές, που ερμηνεύονται ως καθηλώσεις της επιθυμίας στο πρωκτικό στάδιο.

[18]    Σίγμουντ Φρόιντ (1929), Ο πολιτισμός πηγή δυστυχίας, εκδ. Δαμιανός, 2011.

[19]    Σίγκμουντ Φρόιντ (1913), Τοτέμ και ταμπού, εκδ. Δαμιανός, 1978.

[20]    Σίγκμουντ Φρόιντ (1939), Ο άνδρας Μωυσής και η μονοθεϊστική θρησκεία, εκδ. Επίκουρος, 1997.

[21]    Γνωστό και ως κίνημα sex-pol.

[22]    Εδώ, θα πρέπει ίσως να κάνουμε μια ουσιαστική παρατήρηση. Τα κινήματα διεκδίκησης για τα δικαιώματα των γυναικών, οι κινήσεις για τα δικαιώματα στον σεξουαλικό προσανατολισμό, οι δράσεις για την απελευθέρωση της σεξουαλικής επιθυμίας και τη διεκδίκηση του αυτοκαθορισμού, δεν είναι εκ φύσεως κοινωνικά κινήματα. Πολλώ δε μάλλον, δεν συνδέονται ούτε αποτελούν, κατ’ ανάγκη, μέρος ενός ευρύτερου ριζοσπαστικού ή επαναστατικού κινήματος. Ένα κοινωνικό κίνημα για να νοείται ως τέτοιο πρέπει, σύμφωνα με τον ορισμό του Π. Καλογεράτου «να συνδέει το συλλογικό αίτημα μιας κοινωνικής ομάδας με το αίτημα της δομικής αλλαγής της κοινωνίας». Με άλλα λόγια, το «μερικό» αίτημα πρέπει να απελευθερώνει συνολικά την κοινωνία και να μην αφορά στενά την απελευθέρωση μιας κοινωνικής ομάδας. (Ο ίδιος ορισμός ισχύει φυσικά και για το εργατικό κίνημα, το οποίο νοείται ως επαναστατικό μόνο στον βαθμό που η στόχευσή του κατευθύνεται στη συνολική κοινωνική απελευθέρωση, διαλύοντας αποφασιστικά τη σχέση κεφαλαίου/εργασίας και απελευθερώνοντας όλη την κοινωνία. Σε κάθε άλλη περίπτωση, είναι ένα κίνημα εγκλωβισμένο στη σχέση καταπίεσης που υποτίθεται πως πολεμά). Το κίνημα για την άρση της έμφυλης-σεξουαλικής καταπίεσης και την απελευθέρωση της σεξουαλικής επιθυμίας οφείλει να είναι ένα κίνημα προσανατολισμένο στη συνολική ανατροπή, δομικά συνδεδεμένο με τον αγώνα του επαναστατικού κινήματος.

[23]    Στο πλαίσιο αυτού του άρθρου δεν αναφερόμαστε ιστορικά στην λεγόμενη πρώτη φάση του φεμινισμού. Σε αυτή αναφέρονται αναλυτικά άλλα άρθρα αυτού του τεύχους.

[24]    Η στρατηγική ήττα της πρώτης φάσης του φεμινιστικού κινήματος οφείλεται, εν πολλοίς, στον εγκλωβισμό του αποκλειστικού αιτήματος της διεκδίκησης ψήφου των γυναικών, καθώς και της άρσης των εκπαιδευτικών και εργασιακών αποκλεισμών. Ο εντοπισμός του άμεσου στόχου, χωρίς πολιτική συνολικής ανατροπής της πατριαρχίας, εγκλώβισε σταδιακά το φεμινιστικό κίνημα σε μια τυπική διεκδίκηση εργασιακών ευκαιριών και ψήφου. Το κίνημα απογυμνώθηκε από τα ριζοσπαστικά του στοιχεία -απόρροια σε μεγάλο βαθμό της αμφιθυμίας των σοσιαλιστικών και κομμουνιστικών κομμάτων να υιοθετήσουν μια ριζοσπαστική πολιτική γραμμή στο γυναικείο ζήτημα- και, έτσι, μοιραία αλώθηκε από αστικο-φιλελεύθερες φωνές. Η τυπική άρση των περιορισμών και η κατάκτηση του δικαιώματος είχε ως αποτέλεσμα την οριστική ταφόπλακα του κινήματος. Πέρασαν δεκαετίες ώσπου οι γυναίκες, δειλά δειλά, να συνειδητοποιήσουν τους όρους του νέου τους αυτεγκλωβισμού, καθώς η πατριαρχία, όχι μόνο δεν είχε αρθεί αλλά είχε, αντίθετα, ανασυνταχθεί σε νέες βάσεις.

[25]    Για μια πιο διεξοδική ανάλυση επί του θέματος δες: Φώτης Τερζάκης, Η απατηλή ρητορεία των δικαιωμάτων στον τόμο Κρίση και ιδεολογίες στην αυγή του 21ου αιώνα, εκδ. Futura, 2009.

[26]    Βλέπε το άρθρο μου Η διαφύλαξη του αρνητικού ως στρατηγική αντεπίθεσης στο πρώτο τεύχος του Κοινωνικού Αναρχισμού.

[27]    Ό.π.

[28]    Γνωστή και ως θεωρία της επιτελεστικής μήτρας.

[29]    Μπάτλερ Τζούντιθ, Σώματα με Σημασία, μτφ. Πελαγία Μαρκέτου, εκδ. Εκκρεμές, Αθήνα, 2008, σελ. 7-26.

[30]             Η συζήτηση για την αντιπαράθεση μαρξισμού-αναρχισμού στην Πρώτη Διεθνή (η οποία τελευταία ήρθε ξανά στο προσκήνιο με αφορμή μια διπλή επέτειο: τα 150 χρόνια από την ίδρυση της Διεθνούς αλλά και τα 200 χρόνια από τη γέννηση του Μιχαήλ Μπακούνιν) περιορίζεται, συνήθως, στα σημεία πολιτικής αντιπαράθεσης των δυο βασικών πρωταγωνιστών αυτής της σύγκρουσης (Μαρξ και Μπακούνιν). Αυτό που τονίζεται είναι οι διαφορές τους στην εκτίμηση για τον ρόλο του κράτους, τη λειτουργία του κόμματος, την ερμηνεία της πολιτικής ήττας της κομμούνας του Παρισιού κ.ά. Η συζήτηση αποσιωπά τις φιλοσοφικές ρίζες αυτής της αντιπαράθεσης. Αυτό συμβαίνει για δύο λόγους. Πρώτον γιατί ο Μπακούνιν θεωρείται ελάσσων στοχαστής που δεν ανέπτυξε ουσιαστική φιλοσοφική σκέψη και, δεύτερον, γιατί το καθαυτό φιλοσοφικό έργο του Μαρξ είναι σχετικά άγνωστο στους πολιτικούς του επιγόνους (και όχι μόνο). Είναι γεγονός πως ο Μπακούνιν δεν είχε ποτέ τη διανοητική αμεριμνησία να αναπτύξει σε βάθος τη φιλοσοφία του, καθώς οι προτεραιότητες της ζωής του ήταν εντελώς διαφορετικές. Έτσι, το έργο του περιορίζεται σε ορισμένες διορατικές παρατηρήσεις για τη φύση, τον άνθρωπο, την ιστορία, οι οποίες παραμένουν διασκορπισμένες μέσα στο έργο του. Ο Μπακούνιν, όμως, δεν σκέφτηκε μόνος, αποτελεί μέρος μια παράδοσης και είναι φορέας πολλών φιλοσοφικών μοτίβων του 19ου αιώνα, η κατανόηση των οποίων αποτελεί προϋπόθεση για να δει κανείς σε βάθος τις φιλοσοφικές συνισταμένες της πολιτικής αντίθεσης του με τον Μαρξ. Δεν έχουμε εδώ το χώρο να αναλύσουμε διεξοδικά το θέμα, αυτό όμως που θέλουμε να φωτίσουμε είναι ένα χαρακτηριστικό μοτίβο για το ζήτημα που εξετάζουμε. Ενώ στον Μαρξ η ουσία του ανθρώπου είναι η εργασία, μέσω της ολόπλευρης ανάπτυξης της οποίας ο άνθρωπος ολοκληρώνεται ως τέτοιος, στον Μπακούνιν η έμφαση δίνεται στην ορμητική λειτουργία. Το ριζικά ανθρώπινο του Μπακούνιν προσδιορίζει ένα στοιχείο προ-συνειδησιακό, στο οποίο αναγνωρίζει την πηγή της ορμής του ανθρώπου για απελευθέρωση. Με άλλα λόγια, για τον Μπακούνιν η τάση για ελευθερία είναι μια έμφυτη, προσυνειδητή ορμή. Ο Μαρξ είναι πολύ επιφυλακτικός απέναντι σε αυτές τις σκέψεις, τις οποίες θεωρεί οιονεί μεταφυσικές. Το ίδιο το ζήτημα της φύσης στον Μαρξ παραμένει, εν πολλοίς, ασαφές. Αυτό που θα μπορούσαμε να πούμε εδώ, είναι πως οι δύο διαφορετικές παραδόσεις (μαρξισμός-αναρχισμός) κληρονομούν μια διαφορετική αντίληψη για τις ανθρώπινες ανάγκες και επιθυμίες. Ο Μαρξ με την καταγραφή των «βασικών» αναγκών του ανθρώπου εγκαινιάζει μια πολιτική και φιλοσοφική παράδοση καθορισμού των αναγκών από τα έξω και από τα πάνω. Η ίδια η αντίληψη του εργατικού κράτους και του κεντρικού σχεδιασμού της παραγωγής (η οποία φυσικά δεν υπάρχει στον Μαρξ επεξεργασμένη αλλά μόνο εν σπέρματι) είναι παράγωγο μιας τέτοιας παράδοσης. Στον αναρχισμό, η διαφύλαξη του ατομικού, ορμητικού και ακαθόριστου στοιχείου της επιθυμίας (η οποία αξιολογείται πάνω και από την ανάγκη, καθώς εμπεριέχει όλα τα απελευθερωτικά χαρακτηριστικά του ανθρώπου) είναι ένα μοτίβο που συναντάμε συνεχώς μέχρι και το τέλος της Ισπανικής επανάστασης (η ελευθερία της σεξουαλικότητας, για παράδειγμα, είναι βασικό χαρακτηριστικό της Ιβηρικής ελευθεριακής παράδοσης). Η υποχώρηση του αναρχικού ρεύματος μοιραία οδηγεί και σε περιθωριοποίηση των ιδεών του. Οι ιδέες αυτές επανεμφανίζονται στο προσκήνιο του 20ού αιώνα μέσω της συνομιλίας μαρξισμού και ψυχανάλυσης, ασκώντας σφοδρή κριτική στον λεγόμενο ορθόδοξο μαρξισμό. Η γνώμη μας είναι πως αυτά τα ρεύματα, αν και προέρχονται από το εσωτερικό της μαρξιστικής σκέψης, επανεισάγουν ακριβώς τα ίδια μοτίβα, τους ίδιους πολιτικούς προβληματισμούς και ενστάσεις που έθεσε ο Μπανούνιν και η αναρχική παράδοση στη θεωρία του Μαρξ. Ο φροϊδομαρξισμός οδηγείται στην απόρριψη του κράτους και του κόμματος, όπως ακριβώς και ο αναρχισμός, οδηγώντας ακόμα παραπέρα την κριτική στην έννοια της αστικής προόδου και της ανάπτυξης των παραγωγικών δυνάμεων (τις οποίες ο κλασικός αναρχισμός άφησε έξω από την κριτική του). Θεωρούμε, συνεπώς, πως η ίδια η συγκρότηση της αναρχικής θεωρίας είναι καταστατικά συνδεδεμένη με την παράδοση της ορμικής, έμφυτης, ανθρώπινης ελευθερίας, που δεν έρχεται ως αποτέλεσμα της ανθρώπινης εργασίας (όσο κι αν είναι απελευθερωμένη και αυτόνομη), αλλά ως αποτίναξη των καταπιεστικών απαγορεύσεων. Η μορφή της πράξης που ταιριάζει σε αυτή τη σκέψη είναι μια εργασία απαλλαγμένη από τις καταπιεστικές αναγκαιότητες (άρνηση της αναγκαιότητας), μια εργασία που έχει το ουσιαστικό περιεχόμενο της καλλιτεχνικής δραστηριότητας – είναι η ίδια η επανάσταση.


Ραδιοφωνική εκπομπή για τον έρωτα και την πολυσυντροφικότητα

serveimage
ΤΡΙΤΗ 20/10 ΣΤΙΣ 23.00 ΣΤΟ ΕΛΕΥΘΕΡΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΡΑΔΙΟΦΩΝΟ 1431ΑΜ

Η εκπομπή «αντίσταση κατά της αρχής» ανοίγει τη συζήτηση για τον έρωτα και την ελευθερία.

Μια θεματική που απασχόλησε τα ριζοσπαστικά κινήματα ανα τον κόσμο εδώ και δεκαετίες. Είναι ικανός ο έρωτας να λειτουργήσει ως κινητήρια δύναμη για την ελευθερία? Μπορούμε να τον αναλύσουμε πολιτικά? Τι γίνεται, με επιμέρους ζητήματα, όπως η κτητικότητα και η ιδιοκτησία, μονογαμία, πολυγαμία και πολυερωτισμός. Η εμπορευματοποίηση του έρωτα, πυρηνική οικογένεια ή κοινοβιακή συμβίωση, ο έρωτας στην LGBT κοινότητα, η σεξουαλική απελευθέρωση , ο έρωτας στο παρελθόν και στο τώρα. Αυτά και άλλα πολλά θα συζητήσουμε στην εκπομπή της Τρίτης παρέα με συντρόφισσες και συντρόφους.

ΠΗΓΗ: https://athens.indymedia.org/post/1550306/

Το site του σταθμού: http://www.1431am.org/


Όσα θέλατε να μάθετε για την πολυσυντροφικότητα και δεν είχατε που να ρωτήσετε

Όσα θέλατε να μάθετε για την πολυσυντροφικότητα και δεν είχατε που να ρωτήσετε

Συγγραφή -επιμέλεια:  Λίζα Αστερίου

Πολυσυντροφικότητα – Ανοιχτές σχέσεις

Τι είναι η πολυσυντροφικότητα;

pol1Το να διατηρείς σταθερές ερωτικές σχέσεις με δύο ή περισσότερα πρόσωπα, με ειλικρίνεια και συναίνεση όλων. Ο αντίστοιχος αγγλικός όρος είναι polyamory. Η πολυσυντροφικότητα αποτελεί μια μορφή ανοιχτής σχέσης (ανοιχτή ονομάζεται κάθε σχέση που είναι συναινετικά μη μονογαμική). Περιλαμβάνει ανθρώπους κάθε φύλου και σεξουαλικού προσανατολισμού.

 

Τι ΔΕΝ είναι η πολυσυντροφικότητα;

Επειδή η έννοια αυτή είναι καινούρια για τα ελληνικά δεδομένα, εύκολα δημιουργείται σύγχυση. Ας δούμε, λοιπόν, τι ΔΕΝ είναι η πολυσυντροφικότητα:

  • αναζήτηση ευκαιριακών σεξουαλικών επαφών (πολυγαμικότητα)
  • σχέσεις πίσω από την πλάτη του/της συντρόφου μας
  • πίεση πάνω στον/στην σύντροφό μας ν’ αποδεχτεί άλλες σχέσεις
  • πατριαρχική πολυγαμία/πολυγυνία (Ισλάμ, Μορμόνοι κ.ά.)
  • swinging/ανταλλαγή συντρόφων
  • μια πιο εξελιγμένη μορφή σχέσεων

Ποια είναι τα είδη της πολυσυντροφικότητας;

  • Τρεις ή περισσότεροι ενήλικοι που συζούν, μοιράζονται τα οικονομικά τους και μεγαλώνουν μαζί τα παιδιά τους
  • Ένα ζευγάρι που συζεί, ενώ παράλληλα διατηρεί σχέσεις με τρίτα άτομα
  • Ανεξάρτητη (solo) πολυσυντροφικότητα: ένα ανεξάρτητο άτομο διατηρεί ειλικρινείς πολλαπλές σχέσεις χωρίς να γίνεται μέλος ζευγαριού, τριάδας, κ.τ.λ.
  • Σχεσιακή αναρχία (relationship anarchy): οι άνθρωποι που την ασκούν αποφεύγουν την ιεράρχηση των σχέσεων και την κατηγοριοποίησή τους με βάση τις κοινωνικές νόρμες
  • Ποικίλες άλλες δομές πολυσυντροφικών σχέσεων

Πώς προέκυψε η πολυσυντροφικότητα;

Στις δεκαετίες ’60-’70 εμφανίστηκε μια σειρά από κινήματα που αμφισβητούσαν το σύστημα και διεκδικούσαν περισσότερα δικαιώματα και ελευθερίες:

  • “Make love not war”, αντιπολεμικό κίνημα
  • Εξεγέρσεις: Berkeley, Μάης ’68, Άνοιξη της Πράγας, Πολυτεχνείο κ.ά.
  • Κίνημα για τα δικαιώματα των μαύρων
  • Γυναικείο κίνημα
  • “Gay Power”, Stonewall
  • Σεξουαλική επανάσταση
  • Κοινόβια, εναλλακτικοί τρόποι ζωής

Σ’ εκείνη την εποχή βρίσκονται οι ρίζες της πολυσυντροφικότητας. Το 1990 πρωτοεμφανίζεται ο όρος polyamorous (πολυσυντροφικός/ή). Το 2009 εκτιμάται ότι στις ΗΠΑ υπήρχαν μισό εκατομμύριο πολυσυντροφικές οικογένειες.

Τι είναι η μονοκανονικότητα και πώς μας επηρεάζει;

Μονοκανονικότητα (mononormativity) είναι ο κοινωνικά κατασκευασμένος κανόνας (νόρμα) της μονογαμίας. Τα κυρίαρχα πρότυπα παρουσιάζουν τη μονογαμία ως το μοναδικό αποδεκτό είδος σχέσης καλλιεργώντας διάφορους μύθους:

  • Στους δύο τρίτος δεν χωρεί.
  • Μπορείς να αγαπάς ερωτικά μόνο ένα πρόσωπο.
  • Η μόνη σοβαρή σχέση είναι η μονογαμική.
  • Όταν βρεις το άλλο σου μισό, θα είναι ο άνθρωπος που θα σε συμπληρώνει και θα σε γεμίζει για πάντα.
  • Η μονογαμία είναι η ανθρώπινη φύση.

Τα παραπάνω βασίζονται στο «ρομαντικό ιδεώδες» που καλλιέργησε η βικτωριανή εποχή (19ος αι.) και δεν έχουν καμιά επιστημονική τεκμηρίωση. Αν κάποιος άνθρωπος θέλει να ζει μονογαμικά, αυτό είναι αναφαίρετο δικαίωμά του. Όμως, είναι άλλο πράγμα να κάνεις κάτι από επιλογή κι άλλο να σου το επιβάλλουν. Δεν είμαστε κατά της μονογαμίας, είμαστε κατά της μονοκανονικότητας.

Είναι η ανθρώπινη φύση μονογαμική;

Κάποια άτομα νιώθουν ότι από τη φύση τους είναι μονογαμικά, άλλα αισθάνονται εκ φύσεως πολυσυντροφικά κι άλλα τίποτα απ’ τα δύο. Οι προτιμήσεις κάθε ανθρώπου είναι σεβαστές. Υπάρχουν, όμως, πάρα πολλά στοιχεία που δείχνουν ότι η μονογαμία είναι κοινωνικό κατασκεύασμα:

  • Σύμφωνα με έρευνα που έκανε στην Ελλάδα το Ανδρολογικό Ινστιτούτο και η Εταιρεία Μελέτης της Ανθρώπινης Σεξουαλικότητας (2015), 8/10 παντρεμένους άνδρες και 6/10 παντρεμένες γυναίκες διατηρούν εξωσυζυγικές σχέσεις.
  • Τα ανθρωπολογικά ευρήματα δείχνουν ότι στις φυλές κυνηγών-τροφοσυλλεκτών επικρατούσε σεξουαλική ελευθερία. Η ανθρωπότητα έζησε το μεγαλύτερο μέρος της

ύπαρξής της σ’ αυτό το στάδιο.

  • Τα ιστορικά και αρχαιολογικά στοιχεία δείχνουν ότι η μονογαμία των γυναικών καθιερώθηκε στις κοινωνίες όπου αναπτύχθηκε η ατομική ιδιοκτησία με σκοπό την εξασφάλιση «γνήσιων» απογόνων-κληρονόμων.
  • Σε πάρα πολλούς λαούς και πολιτισμούς, από την αρχαιότητα ως σήμερα, οι μη μονογαμικές σχέσεις αποτελούν τον κανόνα.

Τι είναι η πολυφοβία;

Ο όρος πολυφοβία πλάστηκε κατά το ομοφοβία και το τρανσφοβία για να δηλώσει τις οι διακρίσεις και προκαταλήψεις εις βάρος των πολυσυντροφικών ανθρώπων:

  • Στιγματισμός, περιθωριοποίηση, στερεότυπα. Τα πολυγαμικά και πολυσυντροφικά άτομα θεωρούνται εγωκεντρικά, ανάξια εμπιστοσύνης, επιπόλαια, ανίκανα για αγάπη και οικογένεια, ανήθικα, σεξομανή και επικίνδυνα από την άποψη των σεξουαλικά μεταδιδόμενων ασθενειών.
  • Αρνητικές αντιδράσεις στο οικογενειακό και εργασιακό περιβάλλον και στον κοινωνικό περίγυρο (π.χ. απόλυση με την κατηγορία της ανηθικότητας)
  • Νομικές διακρίσεις (π.χ. ποινικοποίηση της διγαμίας, απώλεια της κηδεμονίας παιδιών, κανένα δικαίωμα για τις πολυσυντροφικές οικογένειες)

Και με τη ζήλια τι γίνεται;

Ζούμε σε μια κοινωνία που μας μαθαίνει να αντιδρούμε αρνητικά όταν ο/η σύντροφός μας ενδιαφέρεται ερωτικά για κάποιο άλλο πρόσωπο. Η ζήλια είναι κοινωνικά καλλιεργημένη και αποτελεί προϊόν της μονοκανονικότητας και της πολυφοβίας. Πίσω από τη ζήλια κρύβονται διαφορετικά στοιχεία:

  • το παιδικό άγχος του αποχωρισμού από τους γονείς που προβάλλεται πάνω στον/στη σύντροφο
  • η ανασφάλεια και ο φόβος της εγκατάλειψης και της μοναξιάς
  • ο εγωισμός και η κτητικότητα
  • η χαμηλή αυτοεκτίμηση
  • ο φόβος του κοινωνικού στιγματισμού
  • κοινωνικά καλλιεργημένες εξωπραγματικές προσδοκίες

Τα πολυσυντροφικά άτομα μαθαίνουν να διαχειρίζονται τη ζήλια με ποικίλους τρόπους:

  • ανάλυση των αρνητικών σκέψεων και συναισθημάτων
  • καλλιέργεια εμπιστοσύνης και καλής επικοινωνίας
  • συναπόλαυση: να χαίρεσαι με την ευτυχία που νιώθει ο/η σύντροφός σου στις άλλες σχέσεις του/της
  • φιλικές σχέσεις με τους/τις μετασυντρόφους (τους/τις συντρόφους των συντρόφων μας)
  • αυτοεκτίμηση, θετική σκέψη, κατανόηση, δημιουργική επίλυση προβλημάτων

(Περισσότερες πληροφορίες για τη διαχείριση της ζήλιας πιο κάτω.)

Είναι οι πολυσυντροφικές οικογένειες κατάλληλες για τα παιδιά;

Τα παιδιά έχουν ανάγκη από ένα περιβάλλον που να τους προσφέρει αγάπη και φροντίδα, ικανοποιώντας τις υλικές και συναισθηματικές ανάγκες τους. Στις πολυσυντροφικές οικογένειες υπάρχουν περισσότεροι ενήλικοι στο σπίτι, συνεισφέροντας στα έξοδα, στο νοικοκυριό και στην ανατροφή των παιδιών. Άρα, αυτά μπορούν ν’ απολαμβάνουν περισσότερη φροντίδα και αγάπη απ’ ό,τι αν ζούσαν σε μια οικογένεια με έναν ή δύο γονείς. Επίσης, μαθαίνουν ν’ αποδέχονται τη διαφορετικότητα και να σκέφτονται πιο ανοιχτά, ξεφεύγοντας από τα καλούπια και τα στερεότυπα που καλλιεργεί η κοινωνία για τις ανθρώπινες σχέσεις.

Τι διεκδικούμε;

  • Ζητάμε να δοθεί και στα πολυσυντροφικά άτομα (ανεξάρτητα από το φύλο και το σεξουαλικό προσανατολισμό τους) το δικαίωμα στο σύμφωνο συμβίωσης, το γάμο και την παιδοθεσία. Διεκδικούμε τη νομική προστασία από τις διακρίσεις και τη στήριξη των πολυσυντροφικών οικογενειών.
  • Υιοθετούμε και υποστηρίζουμε πλήρως τα αιτήματα της ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητας. Παλεύουμε ενάντια στην ομοφοβία, την αμφιφοβία και την τρανσφοβία. Επίσης, ζητάμε από τις οργανώσεις της κοινότητας να εντάξουν στην ατζέντα τους την καταπολέμηση της πολυφοβίας και τα δικαιώματα των πολυσυντροφικών ατόμων.
  • Είμαστε ενάντια σε κάθε μορφή καταπίεσης και περιθωριοποίησης. Στηρίζουμε τα δικαιώματα των γυναικών, των μεταναστών/τριών, των προσφύγων, των ανθρώπων με αναπηρία και κάθε καταπιεσμένης ομάδας. Θέλουμε μια κοινωνία χωρίς μίσος, ρατσισμό και διακρίσεις.

Ομάδα «Ανοιχτές Σχέσεις»

 

Διαχείριση της ζήλιας

 Ζήλια: αρνητικές συναισθηματικές αντιδράσεις των ανθρώπων όταν ο/η σύντροφός τους δείχνει ερωτικό ενδιαφέρον για ένα άλλο πρόσωπο (εσωτερικευμένη πολυφοβία)

Τι κάνω όταν ζηλεύω; 1. α) Αναλαμβάνω την ευθύνη γι’ αυτό που νιώθω.
β) Κατηγορώ τον/την σύντροφό μου.

2. α) Αναλύω τις σκέψεις και τα συναισθήματά μου.

β) Θέτω περιορισμούς στον/στη σύντροφό μου.

3. α) Προσπαθώ να ξεπεράσω τις εσωτερικές αιτίες που με οδήγησαν στη ζήλια (ανασφάλεια, χαμηλή αυτοεκτίμηση κ.ά.)

β) Απαιτώ από τον/τη σύντροφό μου να αλλάξει συμπεριφορά για να νιώσω καλύτερα.

4. α) Εξηγώ με ηρεμία πώς νιώθω στον/τη σύντροφό μου.

β) Συμπεριφέρομαι με θυμό, κάνω μούτρα κλπ.

5. α) Αναζητώ τις αιτίες της ζήλιας μέσα μου.

β) Αναζητώ τις αιτίες της ζήλιας στη συμπεριφορά του/της συντρόφου μου.

6. α) Αξιοποιώ αυτή την ευκαιρία για να μάθω περισσότερα για τον εαυτό μου.

β) Δημιουργώ ενοχές στον/τη σύντροφό μου γιατί με έκανε να νιώσω άσχημα.

·         Ποιες απ’ αυτές τις επιλογές έχουμε δοκιμάσει και τι αποτελέσματα είχαν;·         Ποιες είναι ωφέλιμες α) για τον εαυτό μας β) για τον/τη σύντροφό μας γ) για τη σχέση μας;

·         Ποιες μπορούν να κάνουν κακό;

·         Ποιες μας διδάσκει η κοινωνία μας;

·         Ποιες μας βοηθούν να εξελιχθούμε ως άνθρωποι;

·         Ποιες είναι χρήσιμες σε μια πολυσυντροφική σχέση;

Περισσότερα για τη διαχείριση της ζήλιας στο βιβλίο της Kathy Labriola The Jealousy Workbook: Exercises and Insights for Managing Open Relationships, 2013.

Επικοινωνήστε μαζί μας!

Facebook: Σελίδα «Ανοιχτές σχέσεις», http://goo.gl/1SwPjE

Ομάδα «Πολυσυντροφικότητα/πολύχρωμο κίνημα»

Ιστολόγια: polysyntrofikotita.wordpress.com

polyamorygr.wordpress.com

Email: polyamorygr@yahoo.gr

Ενημερωτικό έντυπο για πολυσυντροφικότητα και ζήλια (pdf)

 


ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΟΛΥΣΥΝΤΡΟΦΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΚΡΗΤΗ!

η Πολυσυντροφική ομάδα «Ανοικτές Σχέσεις» συμμετέχει με ένα workshop για την πολυσυντροφικότητα στο πρώτο «ΦΕΣΤΙΒΑΛ ΟΡΑΤΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΔΙΕΚΔΙΚΗΣΕΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗ ΦΥΛΟΥ, ΣΩΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΟΤΗΤΑΣ: LGBTQI+ PRIDE ΚΡΗΤΗΣ». Το workshop θα λάβει χώρα το Σάββατο 27/6 στις 17:00 στο Χώρο του φεστιβάλ στο Πάρκο Γεωργιάδη (Ηράκλειο Κρήτης).

Αναλυτικά το πρόγραμμα του φεστιβάλ που σημειωτέον είναι αυτο-ργανωμένο και χωρίς χορηγούς έχει ως εξής:

poster_print-page-001

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΤΟΥ 1ου ΦΕΣΤΙΒΑΛ ΟΡΑΤΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΔΙΕΚΔΙΚΗΣΕΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗ ΦΥΛΟΥ, ΣΩΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΟΤΗΤΑΣ: LGBTQI+ PRIDE ΚΡΗΤΗΣ

ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 26 ΙΟΥΝΙΟΥ:

17:00: «Πες Το Σε ‘Μας», εκπαιδευτικό σεμινάριο από την Colour Youth»
19:00: «Ομοφοβικός και Τρανσφοβικός εκφοβισμός» Ομιλία-Συζήτηση με τη Δήμητρα Κογκίδου,Καθηγήτρια στο ΠΤΔΕ του ΑΠΘ, τις Οικογένειες Ουράνιο Τόξο, Ομοφοβία και Τρανσφοβία στην Εκπαίδευση

ΣΑΒΒΑΤΟ 27 ΙΟΥΝΙΟΥ

12:00: Συγκέντρωση-Πορεία στην Πλατεία Ελευθερίας
17:00: Παρουσίαση – Εργαστήριο για την πολυσυντροφικότητα, από την ομάδα ανοιχτές σχέσεις.
19:00: «Υπερήφανες ταυτότητες και τρανσφοβική βία»
Ομιλία – Συζήτηση με τον Σ.Υ.Δ. (Ήβη Καϊσέρλη).

ΚΑΙ ΤΙΣ ΔΥΟ ΜΕΡΕΣ στις 21:30 θα ακολουθούν Συναυλίες, Performance & Πάρτυ.
Συμμετέχουν οι : Χαιρέτης, Συκάκης, Μαραγκουδάκης, Ζερβός, Imaginary Band, Σωληνόφως, Bella Fuzz, Alex C & Το Κορίτσι και Το Αερόστατο.

Για περισσότερες πληροφορίες επισκεφθείτε την ιστοσελίδα του Φεστιβάλ: http://cretepride.blogspot.gr/


Ανοικτή εκδήλωση για την πολυσυντροφικότητα: Πολυσυντροφικότητα και πολυφοβία, εξερευνώντας άλλα πρότυπα σχέσεων

Ως Polyamory gr  σας καλούμε να συμμετέχετε στην εκδήλωση-συζήτηση με θέμα: Πολυσυντροφικότητα και πολυφοβία: Εξερευνώντας άλλα πρότυπα σχέσεων

Σάββατο 25/4 6μ.μ. στο Στέκι Μεταναστών Τσαμαδού 13, Εξάρχεια, Αθήνα

10383677_973885495968570_2117610598598763109_n

Είναι η μονογαμία προϊόν της «ανθρώπινης φύσης» ή κοινωνικό κατασκεύασμα;

Πώς μπορεί ένα άτομο να έχει δύο ή περισσότερους/ες ερωτικούς συντρόφους με ειλικρίνεια και συναίνεση;

Ελάτε να συζητήσουμε γύρω από την πολυσυντροφικότητα και την πολυφοβία, τις διακρίσεις και τα εμπόδια που αντιμετωπίζουν τα πολυσυντροφικά άτομα στη χώρα μας.

Θα μιλήσουμε επίσης για τη ζήλια και το πώς μπορούμε να τη διαχειριστούμε ώστε να μη γίνεται εμπόδιο στις σχέσεις μας!

Η συζήτηση διοργανώνεται από την Color Youth σε συνεργασία με την ομάδα Ανοιχτές Σχέσεις:
http://goo.gl/1SwPjE


Πολυσυντροφικές/οί στο δρόμο!

το  polyamory gr στηρίζει και συμμετέχει στην κινητοποίηση των Πολυσυντροφικών:

Πολυσυντροφικές/οί ενάντια στο ρατσισμό, το φασισμό και το σεξισμό

Στις 21 Μάρτη διαδηλώνουμε μαζί με το μπλοκ της πολύχρωμης κοινότητας. Το ραντεβού μας είναι στην Ομόνοια, 2μ.μ., και στη συναυλία στο Σύνταγμα, 4μ.μ.

Ποιοι/ποιες είμαστε

Πολυσυντροφικότητα (αγγλ. polyamory) σημαίνει να διατηρείς δύο ή περισσότερες σταθερές ερωτικές σχέσεις με ειλικρίνεια και συναίνεση. Αυτός ο τρόπος ζωής υπάρχει εδώ και πολλά χρόνια σε χώρες του εξωτερικού, κερδίζοντας όλο και περισσότερο έδαφος. Εμείς, τα πολυσυντροφικά άτομα της Ελλάδας, οργανωνόμαστε μέσα από κοινωνικά δίκτυα και ιστολόγια. Σχηματίζουμε ομάδες, οργανώνουμε συναντήσεις και διεκδικούμε δικαιώματα.

Συγκεκριμένα, ζητάμε να διευρυνθεί το σύμφωνο συμβίωσης ώστε να περιλαμβάνει όλα τα πρόσωπα που βρίσκονται σε σχέση συμβίωσης, άσχετα από το φύλο και τον αριθμό τους. Παράλληλα, ενημερώνουμε κι ευαισθητοποιούμε τους συνανθρώπους μας για τις εναλλακτικές μορφές σχέσεων, οι οποίες βρίσκονται έξω από το κοινωνικά καλλιεργημένο πρότυπο της καταναγκαστικής μονογαμίας.

Γιατί διαδηλώνουμε

  • Δηλώνουμε την αντίθεσή μας σε κάθε μορφή ρατσισμού. Λέμε όχι στην ισλαμοφοβία!
  • Ζητάμε να κλείσουν τα στρατόπεδα συγκέντρωσης εδώ και τώρα. Απαιτούμε να δοθεί άσυλο στους πρόσφυγες. Διεκδικούμε το δικαίωμα της ιθαγένειας για όλα τα παιδιά.
  • Ενώνουμε τη φωνή μας με τις φωνές χιλιάδων διαδηλωτών/τριών που απαιτούν τη διάλυση της εγκληματικής συμμορίας της Χ.Α. και την τιμωρία όλων των ενόχων. Όσο τα τάγματα εφόδου των νεοναζί κυκλοφορούν ελεύθερα, κανείς/καμιά δεν μπορεί να νιώθει ασφαλής.
  • Υπερασπιζόμαστε τα δικαιώματα των ΛΟΑΤΚΙ ανθρώπων και ζητάμε την ικανοποίηση όλων των θεσμικών αιτημάτων τους. Λέμε όχι στην ομοφοβία, την αμφιφοβία και την τρανσφοβία!
  • Καταγγέλλουμε τη σεξιστική βία, που οδήγησε στο θάνατο το Βαγγέλη Γιακουμάκη, και ζητάμε την τιμωρία των βασανιστών του. Εκφράζουμε την αντίθεσή μας σε κάθε μορφή διάκρισης με βάση το φύλο ή τη σεξουαλικότητα.

Ως πολυσυντροφικά άτομα, διεκδικούμε να μπει τέλος στο στιγματισμό των ανθρώπων και των σχέσεων που δεν εντάσσονται στα κυρίαρχα πρότυπα. Οι ζωές μας δεν χωράνε στα καλούπια του συστήματος. Οραματιζόμαστε έναν κόσμο χωρίς βία και διακρίσεις, μια κοινωνία όπου κάθε άνθρωπος θα μπορεί να ζει με αξιοπρέπεια κι ελευθερία.

Επικοινωνήστε μαζί μας!

Facebook: Ανοιχτές σχέσεις, Polyamorygr, Πολυσυντροφικότητα/πολύχρωμο κίνημα

Email: polyamorygr@yahoo.gr

Ιστολόγια: polyamorygr.wordpress.com, polysyntrofikotita.wordpress.com


Δεν μιλάμε για αυτά. 3ο Φεστιβάλ Σεξουαλικότητας στην Θεσσαλονίκη

Δεν μιλάμε για αυτά. 3ο Φεστιβάλ Σεξουαλικότητας στην Θεσσαλονίκη

Συνήθως δεν μιλάμε για αυτά αλλά πράττουμε με έναν ή περισσότερους συγκεκριμένους τρόπους που καταπιέζει εμάς και τους γύρω. Οι αναπαραστάσεις του φύλου  στα ΜΜΕ αλλά και ο τρόπος που μεγαλώνουν τα παιδιά, η ίδια η εκδήλωση της επιθυμίας καναλιζάρεται μέσα από τα στερεότυπα κοινωνικά και εμπορικά με αποτέλεσμα αυτά να αναπαράγονται χωρίς να αναρωτιέται κανείς αν τελικά προσφέρουν ευτυχία ή καταπίεση.

Το Φεστιβάλ Σεξουαλικότητας, το τρίτο στη σειρά που ξεκίνησε από μια ομάδα φοιτητών και μη από το ΑΠΘ το 2012 ανοίγει τις πύλες του την Παρασκευή για να θέσει ξανά όλα τα ερωτήματα και να δώσει την δυνατότητα έκφρασης σε όσους αμφισβητούν την έννοια της κανονικότητας στην σεξουαλικότητα των ανθρώπων.

Στερεότυπα κα έμφυλοι ρόλοι

“Είναι μια ευκαιρία και ένας εποικοδομητικός τρόπος να συζητήσουμε για θέματα που μας απασχολούν, από τους έμφυλους ρόλους, τα στερεότυπα του σεξ, τα δικαιώματα της Lgbt κοινότητας, το δικαίωμα στην διαφορετικότητα κ.α.” λέει η Ελίνα Καμαράτου, φοιτήτρια  που συμμετέχει στην διοργάνωση του φεστιβάλ

“Η σεξουαλικότητα είναι αρκετά καταπιεσμένη και φετιχοποιημένη δηλαδή δεν μιλάμε εύκολα για αυτά και δεν δρούμε με τον τρόπο που θέλουμε. Πολλές φορές όταν αυτό συμβαίνει, γίνεται είτε κρυφά είτε στερεοτυπικά. Η σεξουαλικότητά και το ανθρώπινο σώμα  γίνεται αντικείμενο του εμπορευματικού κέρδους ” τονίζει ακόμη προσθέτοντας πως έχουμε ανάγκη να μπορεί κάποιος να εκφράζεται χωρίς να καταπιέζει άλλες προσωπικότητες.

Στο φεστιβάλ μια από τις σημαντικότερες εκδηλώσεις είναι αυτή για την παιδική σεξουαλικότητα με τίτλο «Αγοράκι ή κοριτσάκι; Χέσε μας!»

“Τα αγόρια και τα κορίτσια από πολύ μικρή ηλικία εμπεδώνουν πλήρως διαχωρισμένα τον ρόλο τους. Από το τι θα φορέσουν μέχρι με τι παιχνίδια θα παίξουν. Τα παιχνίδια των αγοριών έχουν να κάνουν κυρίως με την καλλιέργεια της φαντασίας και τον δυναμισμό και των κοριτσιών με την μητρότητα και την φροντίδα των άλλων.” λέει η Κατερίνα Αντωνοπούλου, επίσης φοιτήτρια,  τονίζοντας πως η διαμόρφωση αυτή έχει τον αντίκτυπό της και στην συνέχεια όπου οι άνδρες καταλαμβάνουν έναν πιο δυναμικό ρόλο στην εργασία, οι γυναίκες πάλι έναν πιο παθητικό, επίσης ασχολούνται με έναν συγκεκριμένο τρόπο με την εμφάνισή τους.

Να θέσουμε ερωτήματα, να σπάσουμε τα ταμπού

Θέλουμε να θέσουμε ερωτήματα στην διαδικασία αυτή και όχι να απαντήσουμε με διδακτικό ύφος, ξεκαθαρίζει η Κ. Αντωνοπούλου ενώ παράλληλα αναφέρεται σε ένα ακόμη θέμα ταμπού στην κοινωνική πραγματικότητα μας, τον αυνανισμό

“Ανατρέξαμε σε έρευνες όπου μάθαμε ότι οι γυναίκες δηλώνουν πολύ λιγότερο ότι αυνανίζονται. Είτε λοιπόν ντρέπονται να το δηλώσουν είτε ντρέπονται να το κάνουν σε αντίθεση με τον άνδρα. Για την γυναίκα σίγουρα αποτελεί μεγαλύτερο ταμπού” δηλώνει.

Μια από τις εκδηλώσεις του φεστιβάλ είναι και αυτή με τίτλο «Αφηγήσεις πέρα από την τρανσκανονικότητα».

Όπως μας εξηγεί Ε. Καμαράτου είναι μια εκδήλωση βασισμένη σε αποσπάσματα του βιβλίου του Miquel Missel ενός κοινωνιολόγου από την Βαρκελώνη ο οποίος είναι τρανς.

«Δώσαμε αυτόν τον τίτλο για να περιγράψουμε τα στερεότυπα που αφορούν το ζήτημα των τρανς. Ποιο ρόλο παίζει το σώμα; Αποτελεί μια κανονικότητα που καταπιέζει; Κατά πόσο κάποιος-α θεωρείται τρανς αν δεν θέλει να προχωρήσει σε εγχείριση επαναπροσδιορισμού του φύλου του;» διερωτάται.

Ένας τρόπος να αγαπήσουμε τον κόσμο

“Όταν έρχεσαι στο Φεστιβάλ έρχεσαι σε επαφή  με κάτι διαφορετικό το οποίο το θεωρούσες μη φυσιολογικό γιατί δεν το γνώριζες. Επίσης δεν μιλάμε μόνο για τα ζητήματα αυτά αλλά πράττουμε ως δρώντα υποκειμένα . Υπάρχει πλήθος διαδραστικών εκδηλώσεων και παιχνιδιών όπου μεταφέρονται εμπειρίες που στόχο έχουν να αλλάξουν καθεστηκυίες συμπεριφορές” σημειώνει η Κ. Αντωνοπούλου.

“Το φεστιβάλ αυτό, ήδη από την πρώτη χρονιά πραγματοποίησης του, με επηρέασε πολύ όσον αφορά το πως θα νοιώθω  περισσότερο ελεύθερη, το να είμαι όπως θέλω να είμαι, να μην αναρωτιέμαι αν με κρίνουν ως «αρκετά γυναίκα»  ή όχι αλλά και να μην βάζω ταμπέλες στους άλλους, όπως μαθαίνουμε να κάνουμε ασυναίσθητα, να μην  κατακρίνω το διαφορετικό πλέον ούτε και εσωτερικά” συμπληρώνει η Χρ. Κατσορίδου, φοιτήτρια του ΑΠΘ.

«Το φεστιβάλ αυτό είναι ένας τρόπος να ξεκινήσουμε να σκεφτόμαστε διαφορετικά και στην τελική να αγαπήσουμε περισσότερο τον κόσμο» καταλήγει.

Το φεστιβάλ Σεξουαλικότητας θα πραγματοποιηθεί στην Σχολή Θετικών Επιστημών του ΑΠΘ από την Παρασκευή 6 Μαρτίου μέχρι και  την Κυριακή. Τα τριά σηματάκια στην αφίσα δηλώνουν ότι θα υπάρχει μετάφραση στην νοηματική, προσβασιμότητα για ΑμεΑ και πως ο καθένας μπορεί να έρθει όπως επιθυμεί. «Δεχόμαστε και γοργόνες!» λένε.

Σταυρούλα Πουλημένη

Info

Γιατί στο ΑΠΘ;

«Το Πανεπιστήμιο αποτελεί το κοινό πλαίσιο που μας ενώνει. Είναι ο τόπος μέσα στον οποίο συνδέεται η καθημερινότητα του ενός με του άλλου και ταυτόχρονα οι προβληματισμοί μας. Θεωρούμε το Πανεπιστήμιο και δικό μας χώρο και ως τέτοιος επιθυμούμε να ανταποκρίνεται στις ανάγκες και τις επιθυμίες. Για εμάς είναι ένας τόπος συνάντησης, ζύμωσης, ανταλλαγής. Ένας χώρος δράσης οικείος σε μας και τους ανθρώπους που θέλουμε να βρεθούμε μαζί τους. Και λόγω της ιστορικότητάς του, βλέπουμε το Πανεπιστήμιο ως ένα δημόσιο χώρο ελεύθερης έκφρασης, πειραματισμού και διακίνησης των ιδεών όλων μας. Θέλουμε ζωντανούς, ελεύθερους, προσβάσιμους χώρους, όπου να μπορούμε να είμαστε δημιουργικοί.» αναφέρεται στην ταυτότητα του φεστιβάλ

Φέτος το πρόγραμμα του διαμορφώνεται ως εξής:

ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 6 ΜΑΡΤΙΟΥ:

18:30 – ΠΡΟΒΟΛΗ: A Jihad for Love

20:00 – «Αγοράκι ή κοριτσάκι; Χέσε μας!»
Εκδήλωση για την παιδική σεξουαλικότητα.

22:00 – Ενημέρωση για τα Σεξουαλικώς Μεταδιδόμενα Νοσήματα
από το Thess Checkpoint

23:00 – Πάρτυ με τους Deep in the Top

ΣΑΒΒΑΤΟ 7 ΜΑΡΤΙΟΥ:

17:00 – ΠΡΟΒΟΛΗ: Sins Invalid: An Unshamed Claim to Beauty

17:30 – ΠΡΟΒΟΛΗ: Intersexion

19:00 – ΕΚΔΗΛΩΣΗ: «My body, my choice. Sex work activism» by STAR-STAR

21:30 – PERFORMANCE: «Η βία συγκαλυμμένη και γυμνή. Σπάμε τη σιωπή.»
από τα μέλη της Διεθνούς Γυμνής Ποδηλατοδρομίας

22:00 – ΠΡΟΒΟΛΗ: Joven y alocada

ΚΥΡΙΑΚΗ 8 ΜΑΡΤΙΟΥ:

17:00 – ΠΡΟΒΟΛΗ: Mutantes: Punk Porn Feminism

17:30 – ΠΡΟΒΟΛΗ: Test de la vida real

20:00 – «Αφηγήσεις πέρα από την τρανσκανονικότητα»
Συζήτηση βασισμένη στο έργο του Miquel Missé

21:30 – Ηδονιστική ανάγνωση με την ομάδα Sylvia Rivera – Thessaloniki Pride

22:00 – ΠΡΟΒΟΛΗ: Wadjda  / Το απαγορευμένο ποδήλατο

ΠΑΡΑΛΛΗΛΕΣ ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ:

«Drag me in» – Έκθεση φωτογραφίας

ΣΑΒΒΑΤΟ 16:00-19:00 – Βιωματικό σεμινάριο: «Η έκφραση του σώματος»*

ΚΥΡΙΑΚΗ 16:00-19:00 – Drag King Workshop*

*για τη συμμετοχή στα εργαστήρια απαιτείται δήλωση συμμετοχής στο sexualityfestival@hotmail.gr

ΠΗΓΗ: http://www.alterthess.gr/content/den-milame-gia-ayta-3o-festival-sexoyalikotitas-stin-thessaloniki


Ο ρομαντισμός είναι πολιτικό θέμα (επειδή κουβαλάμε ένα νέο κόσμο στις καρδιές μας)

Ο ρομαντισμός είναι πολιτικό θέμα

10367816_783032411730932_8687497818642678514_n

Αγαπάμε πατριαρχικά. Αγαπάμε δημοκρατικά. Αγαπάμε σαν τους καπιταλιστές. Με την αδηφάγο ανησυχία να κατακτήσουμε το αντικείμενο του έρωτα, με τη βάναυση ανησυχία, όπως αυτός που συλλέγει κυνηγημένα ζώα. Κατακτιόμαστε, γλυκαινόμαστε, συγχωνευόμαστε, χωρίζουμε, καταστρεφόμαστε αμοιβαία. Ο δικός μας τρόπος αγάπης είναι διαποτισμένος από ιδεολογία, σαν τα άλλα τα φαινόμενα τα κοινωνικά και τα πολιτικά.

Τον ρομαντικό έρωτα τον έχουμε κληρονομήσει από την αστική τάξη του 19ου αιώνα και είναι βασισμένος στον πιο αποτρόπαιο ατομικισμό. Να μας κοπανάνε με την ιδέα ότι πρέπει να ενωνόμαστε ανά δυο, το δύο δεν είναι τυχαίο. Κάτω από τη φιλοσοφία του «ο σώζων εαυτόν σωθήτω», ο πατριαρχικός ρομαντισμός διαιωνίζεται στα παραμύθια που μας λένε στα διάφορα μέσα (σινεμά, τηλεόραση, περιοδικά)

Μέσω των παραμυθιών, αποδεχόμαστε τους μύθους, τα στερεότυπα, τις τελετές και τους παραδοσιακούς ρόλους των φύλων, και ενώ καταναλώνουμε ηγεμονική ιδεολογία, περνάμε το χρόνο μας αποφεύγοντας μια πραγματικότητα που δεν μας αρέσει. Καταναλώνοντας αυτά τα ρομαντικά προϊόντα μαθαίνουμε να ονειρευόμαστε μία συγκινητική μοντέρνα ουτοπία που μας υπόσχεται την αιώνια σωτηρία και τη συζυγική ευτυχία. Αλλά μόνο για μένα και για σένα, οι υπόλοιποι να ψάξουν μόνοι τους τη ζωή τους.

Απέναντι στις θρησκευτικές, κοινωνικές και πολιτικές ουτοπίες, η ρομαντική αγάπη μάς προσφέρει μια ατομική λύση και μάς κρατάει απασχολημένους, ονειρευόμενους ευτυχισμένα «happy end». Ο ρομαντισμός είναι χρήσιμος για να αποκτήσουμε έναν συγκεκριμένο τρόπο ζωής, για να επικεντρωθούμε στην αναζήτηση του συντρόφου, για να αναπαραχθούμε, για να ακολουθούμε τη παράδοση και για να συνεχίζονται όλα με τον ίδιο τρόπο.

Ο πατριαρχικός ρομαντισμός χρησιμοποιείται για να συνεχίσουν όλα με τον ίδιο τρόπο. Κάποιες απολαμβάνουν τα προνόμια του φύλου τους και οι άλλες παραδίνονται στους μικρούς και απόλυτους βασιλιάδες που κυβερνούν τα σπίτια τους. Είναι χρήσιμος επίσης για να ξεχνάμε μια άσχημη μέρα, για να μας πάει σε άλλους κόσμους πιο όμορφους, για να υποφέρουμε και να είμαστε ευτυχισμένοι με ιστορίες που οι άλλοι έχουν εξιδανικεύσει, για να ξεχνάμε την σκληρή και γκρι πραγματικότητα της καθημερινότητας. Χρησιμοποιείται για να κάνουμε άφθονη χρήση των οικονομικών μέσων, χρόνου και ενέργειας στο να βρούμε το έτερόν μας ήμισυ. Στην αποτυχία μας επιθυμούμε να αλλάξουν όλα και να βρούμε τον ιδανικό μας έρωτα για να μας λατρεύει και να μας κάνει παρέα στην σκληρή καθημερινή μάχη της ζωής. Κάθε πρόβατο με το ζευγάρι του.

Είμαστε περικυκλωμένοι από ανθρώπους που μας αγαπάνε, αλλά αν δεν έχουμε σύντροφο λέμε ότι είμαστε μόνοι μας. Αυτοί που έχουν σύντροφο λένε ότι η μοναξιά που αισθάνονται είναι χειρότερη. Πολλές γυναίκες και άνδρες αλλά περισσότερο οι γυναίκες γιατί είναι ο πιο ευάλωτος κρίκος, πιστεύουν ότι ο σύντροφος τους είναι η λύση στην αβεβαιότητα, στο τρωτό, στα προσωπικά τους προβλήματα. Οι πολιτιστικές βιομηχανίες και τα μεσιτικά γραφεία μάς πουλάνε ρομαντικούς παράδεισους για να ψάχνουμε συντρόφους και να κλειδωθούμε σε ευτυχισμένες εστίες, έναν περίγυρο από ασφάλεια και βαρεμάρα που μπορεί να γίνει μια συζυγική κόλαση.

Τα σημερινά ζευγάρια συνεχίζουν να έχουν έντονα άνισες, ανισόρροπες και ιεραρχικές σχέσεις που σχεδόν όλες εξασκούν την κατανομή των ρόλων. Ετεροφυλόφιλοι/ες, λεσβίες, αμφί, γκέι …η ρομαντική αγάπη είναι το τελικό περίβλημα το οποίο περιβάλλει τον πατριαρχισμό. Ο ατομικισμός του ρομαντισμού μάς βυθίζει σε ρομαντικά όνειρα, ενώ μας αφαιρούν τα δικαιώματα και τις ελευθερίες …ακόμα ένα μεγάλο μέρος του πληθυσμού συνεχίζει γλαρωμένο, γκρινιάζοντας στα σπίτια τους, να ονειρεύεται τον σωτήρα η τον μπλε πρίγκιπα.

Τα παραδοσιακά μέσα επικοινωνίας ποτέ δεν θα προωθήσουν την ομαδική αγάπη αν δεν είναι για να μας πουλήσουν ολυμπιάδες ή μια ασφάλεια ζωής. Αν όλοι θέλαμε πάρα πολύ, το σύστημα θα κατέρρεε γιατί είναι βασισμένο στο απόθεμα των μέσων και αγαθών και όχι στην αλληλεγγύη και την ομαδική διαχείρισή του. Γι΄ αυτό, το σύστημα προτείνει να συγκεντρωνόμαστε δύο – δύο παρά είκοσι – είκοσι. Είναι πιο εύκολο να ελέγχεις δύο παρά ομάδες από άτομα που αγαπιούνται.

Το πρόβλημα με τον ρομαντικό έρωτα είναι ότι αναφερόμαστε σε αυτόν σαν να είναι ένα προσωπικό θέμα. Αν ερωτεύεσαι και υποφέρεις, αν χάνεις τον αγαπημένο η την αγαπημένη σου, αν δεν σε γεμίζει η σχέση, αν είσαι δυστυχισμένος, αν αντέχεις προσβολές και εξευτελισμούς είναι δικό σου το πρόβλημα. Ίσως σημαίνει ότι δεν έχεις καλή τύχη ή δεν διαλέγεις τους κατάλληλους ανθρώπους, σου λένε.

Αλλά το πρόβλημα δεν είναι ατομικό είναι ομαδικό. Είναι πολλά τα άτομα που υποφέρουν γιατί οι προσδοκίες τους δεν προσαρμόζονται σε αυτό που είχανε ονειρευτεί. Είτε γιατί φοβούνται να μείνουν μόνα, είτε γιατί χρειάζονται έναν άνδρα ή μια γυναίκα, είτε γιατί απογοητεύονται όταν επιβεβαιώνεται ότι το ρομαντικό δεν είναι αιώνιο, ούτε τέλειο, ούτε είναι η λύση στα δικά τους προβλήματα.

ΤΟ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟ ΕΙΝΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΟ, και ο δικός μας πατριαρχισμός είναι ρομαντικός, παρόλο που δεν θέλουμε να μιλήσουμε γι αυτό στα φόρουμ και στις συνελεύσεις. Επίσης, οι αριστερές και οι φεμινιστικές ομάδες συνεχίζουν δεμένες στα παλιά πρότυπα τα οποία είναι ακόμα πολύ δύσκολο να αποτινάξουμε. Δημιουργούμε πολλές ομιλίες σχετικά με την ελευθερία, τη γενναιοδωρία, την ισότητα, τα δικαιώματα, την αυτονομία …αλλά στο κρεβάτι, στο σπίτι και στη δική μας καθημερινή ζωή δεν είναι τόσο εύκολο να μοιραστούμε τις σπιτικές δουλειές, να διαχειριστούμε τη ζήλια, να αποδεχτούμε τους χωρισμούς, να διαχειριστούμε τους φόβους μας, να επικοινωνούμε με ειλικρίνεια και να εκφράζουμε τα συναισθήματα μας χωρίς να μας σέρνει ο πόνος ή ο θυμός.

Δεν μας μαθαίνουν να να διαχειριζόμαστε τα συναισθήματα στα σχολεία, αλλά μας βομβαρδίζουν με επαναληπτικά και συναισθηματικά στερεότυπα και μας αποπλανούν για να φανταζόμαστε τη ρομαντική αγάπη μέσω ενός ετερόφυλου ζευγαριού μόνο με δυο μέλη και με πολύ διαφοροποιημένο ρόλο, ενήλικες, και στην αναπαραγωγική ζωή. Αυτό το μοντέλο δεν είναι μόνο πατριαρχικό είναι επίσης και καπιταλιστικό: Barbie-Ken, Angleina Jolie- Brad Pitt, Javier Bardem-Penelope Cruz, Letizia-Felipe…Δείχνουν να είναι επιτυχημένα ζευγάρια μυθοποιημένα από τα ροζ περιοδικά για να τα έχουμε σαν μοντέλο προς μίμηση. Είναι εύκολο τότε να καταλάβουμε γιατί δίνουμε περισσότερη σημασία στην έρευνα του δικού μας ρομαντικού παραδείσου παρά στις ομαδικές λύσεις.

Για να αλλάξουμε ή να μετατρέψουμε ή να βελτιώσουμε τον κόσμο μας πρέπει να αναφερθούμε με πολιτικό τρόπο στο θέμα του ρομαντισμού, να αναλογιστούμε την ανατρεπτική διάστασή του όταν είναι συλλογικό, και τη λειτουργία του σαν μηχανισμού ελέγχου των μαζών όταν περιορίζεται στον κόσμο του εξιδανικευμένου ρομαντισμού, ετεροκεντρικού και ετεροσεξιστικού.

Οταν γίνομαι ρομαντικη queer σκέφτομαι ότι η αληθινή αγάπη θα μπορούσε να καταστρέψει μαζί τον πατριαρχισμό και τον καπιταλισμό. Τα δίχτυα αλληλεγγύης θα μπορούσαν να εξαλείψουν τις ανισότητες, τις ιεραρχίες, τον ατομικισμό, τους ομαδικούς φόβους όσον αφορά τους «άλλους» (οι περίεργοι, οι περιθωριοποιημένοι, οι μετανάστες, οι φυλακισμένες, οι τρανς, οι πόρνες, οι ζητιάνοι, οι ξένες). Για να δημιουργήσουμε αυτά τα δίχτυα αγάπης πρέπει να μιλάμε πολύ και να δουλεύουμε πολύ. Μένει ένας ολόκληρος δρόμος να φτιάξουμε.

Πρέπει να μιλάμε για το πώς μπορούμε να μαθαίνουμε να αγαπιόμαστε καλύτερα, να έχουμε καλές και ωραίες σχέσεις, να επεκτείνουμε τη στοργή στον κόσμο και να μην επικεντρωνόμαστε μόνο σε έναν άνθρωπο. Είναι ώρα να ξεκινήσουμε να μιλάμε για αγάπη, για συναισθήματα σε χώρους στους οποίους ήταν ένα θέμα μη αναγνωρισμένο η αόρατο: στα πανεπιστήμια, στα συνέδρια, στις συνελεύσεις των κοινωνικών κινήσεων, στους συλλόγους της γειτονιάς, στα συνδικάτα, στους δρόμους, στα φόρουμ, στις διαδικτυακές κοινότητες.

Πρέπει να ανακατασκευάσουμε και να ξανασκεφτούμε την έννοια της ρομαντικής αγάπης για να φτιάξουμε σχέσεις με πιο πολύ ισότητα και διαφορετικές ιδέες.

Πρέπει να από-πατριαρχίσουμε την αγάπη, να ακυρώσουμε τις συναισθηματικές ιεραρχικές σχέσεις, να το ξαναφτιάξουμε, να τελειώνουμε με τα παραδοσιακά στερεότυπα, να διηγούμαστε άλλες ιστορίες με αλλά μοντέλα, να κτίσουμε άλλες, διαφορετικές σχέσεις βασισμένες στη καλή επαφή, τη στοργή και την ελευθερία. Είναι αναγκαίο να προτείνουμε άλλα happy end και να επεκτείνουμε την έννοια της αγάπης που σήμερα είναι περιορισμένη μόνο σε αυτούς που σχετίζονται δυο-δυο.

Τώρα περισσότερο από ποτέ, χρειάζεται να βοηθηθούμε, να δουλεύουμε ενωμένοι, να μαχόμαστε για τα ανθρώπινα δικαιώματα για όλους. Για να τελειώσουμε με την ανισότητα, τις κοινωνικές φοβίες, τα μίση και τις μοναξιές, χρειαζόμαστε περισσότερη γενναιοδωρία, περισσότερη επικοινωνία, περισσότερη συνεργασία σε ομάδες. Μόνο μέσω της ομαδικής αγάπης μπορούμε να αρθρώσουμε πολιτικά την αλλαγή.

Εμπιστευόμενοι τον κόσμο, αλληλεπιδρώντας στους δρόμους, υφαίνοντας δίχτυα αλληλεγγύης και συνεργασίας, δουλεύοντας ενωμένοι για να κτίσουμε μια κοινωνία οριζόντια, με πιο πολύ ισότητα και επιείκεια. Σκεφτόμενοι και δουλεύοντας για το κοινό αγαθό είναι πιο εύκολο να προσφέρουμε και να αποδεχόμαστε, είναι πιο εύκολο να σταματήσουμε να αισθανόμαστε μόνοι μας, είναι πιο εύκολο να διαλέγεις σύντροφο με ελευθερία, έτσι θα είναι πιο εύκολο να έχουμε σχέσεις με περισσότερη ποικιλία.

Θα πρέπει να δώσουμε περισσότερο χώρο στην αγάπη, και να κτίσουμε συναισθηματικά δίκτυα για να μπορούμε να αγαπιόμαστε καλύτερα και περισσότερο.

Κείμενο της Coral Herrera Gómez

Μετάφραση María Durán Barbero

Απόδοση Αδριάνα Νικολοπούλου

haikita.blogspot.com.es

ΠΗΓΗ: http://tomov.gr/2015/02/18/%CE%BF-%CF%81%CE%BF%CE%BC%CE%B1%CE%BD%CF%84%CE%B9%CF%83%CE%BC%CF%8C%CF%82-%CE%B5%CE%AF%CE%BD%CE%B1%CE%B9-%CF%80%CE%BF%CE%BB%CE%B9%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%BA%CF%8C-%CE%B8%CE%AD%CE%BC%CE%B1/