Tag Archives: queer

Αναγνωρίστηκε για πρώτη φορά γάμος μεταξύ τριών ατόμων

Αναγνωρίστηκε για πρώτη φορά γάμος μεταξύ τριών ατόμων
1202812_colomb
Η Κολομβία, όπου το 2016 νομιμοποιήθηκε ο γάμος ομοφυλόφιλων, αναγνώρισε επισήμως στις αρχές του μήνα μια οικογένεια που αποτελείται από τρεις άνδρες. «Επιθυμούσαμε να επισημοποιήσουμε το σπίτι μας, την οικογένειά μας. Δεν υπήρχε τίποτε νομικά που να μας αναγνωρίζει ως οικογένεια», δήλωσε ο Βίκτορ Ούγο Πράδα, ένα από τα τρία μέλη αυτής της ένωσης. «Είμαστε μια οικογένεια, μια ‘πολυγαμική’ οικογένεια. Είναι η πρώτη φορά στην Κολομβία», πρόσθεσε. Σε αυτό τον γάμο συμμετέχουν ένας καθηγητής φυσικής αγωγής και ένας δημοσιογράφος, οι οποίοι το 2000 είχαν πραγματοποιήσει τον πρώτο δημόσιο γάμο μεταξύ ομοφυλόφιλων στην Κολομβία. Αν και αυτού του είδους οι σχέσεις δεν είναι σπάνιες, είναι η πρώτη φορά που «νομιμοποιήθηκαν», εξήγησε ο Γερμάν Ρινκόν Περφέτι, δικηγόρος της ένωσης των ΛΟΑΤ. «Πρόκειται για μια αναγνώριση ότι υπάρχουν και άλλες μορφές οικογένειας», εκτίμησε. Στην Κολομβία τα ομόφυλα ζευγάρια έχουν δικαίωμα να υιοθετούν παιδιά, είτε πρόκειται για τα βιολογικά τέκνα ενός εκ του ζευγαριού, είτε όχι. Πηγή: www.lifo.gr

5ο Φεστιβάλ Σεξουαλικότητας***5-6-7 Μαϊου 2017

sexuality fest no 5
Για πέμπτη χρονιά το φεστιβάλ Σεξουαλικότητας λαμβάνει χώρα στη Σχολή Θετικών Επιστημών του ΑΠΘ. Αυτή τη χρονιά με αρκετές ταινίες που έχουν θέμα την πολυσυντροφικότητα αλλά και μια εκδήλωση για αυτό το θέμα το Σάββατο 6/5 18:45 : «Ημερολόγια πολυσυντροφικότητας
Ένα μοίρασμα ιστοριών τριυγαριών και άλλων μπερδεμάτων»
Αναλυτικά το κάλεσμα και το πρόγραμμα του Φεστιβάλ:
Έρχεται πάλι Φεστιβάλ! Ένα τριήμερο συνάντησης σε μια Σ.Θ.Ε. που όλ@ μαζί θα μεταμορφώσουμε!

Σας περιμένουμε!
Το πρόγραμμα του Φεστιβάλ ακολουθεί:

Παρασκευή 5/5

18:00 Προβολή του ντοκυμαντέρ «Πουλιά στο βάλτο» 104’
Τα πουλιά στο Βάλτο είναι το πρώτο μέρος μιας τριλογίας και αναφέρεται στη συμμετοχή και στην προσφορά των γυναικών στον αγώνα κατά τη διάρκεια της Κατοχής, στις πόλεις αλλά και στα βουνά, καθώς και στα βασανιστήρια που υπέστησαν.

20:00 Γυναίκες στην αντίσταση, συζήτηση – εκδήλωση
Παρουσίαση υλικού για τη συμμετοχή των γυναικών στην Αντίσταση, κατά την διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου και συζήτηση μεταξύ μας

21:30 Προβολή της ταινίας «Las libertarias» 125’
Κινηματογραφική απεικόνιση του αγώνα της οργάνωσης «Mujeres Libres»/«Ελεύθερες Γυναίκες» κατά την διάρκεια του Ισπανικού Εμφύλιου πολέμου.

23:00 Πάρτι για όλες, όλους και όλ@. Ελάτε να καταπλήξετε και να καταπληχθείτε.

Σάββατο 6/5

16:30 Προβολής της ταινίας «Sex of angels» 106’
Μια ιστορία ανακάλυψης και επαναπροσδιορισμού της αγάπης μεταξύ τριών ανθρώπων.

17:00-21.00 «Το σεξ ως νόρμα». Ζητήματα καταπίεσης της σεξουαλικότητας και του φύλου μέσα το θέατρο – εικόνα
Βιωματικό εργαστήριο με την ομάδα θεάτρου του/ης καταπιεσμένου/ης Solocryo

18:45 Ημερολόγια πολυσυντροφικότητας
Ένα μοίρασμα ιστοριών τριυγαριών και άλλων μπερδεμάτων

21.30 Προβολή της ταινίας «Shortbus» 102’
Μια ομάδα νεοϋρκέζων συναντιούνται σε ένα υπόγειο «σαλόνι». Ο συνδυασμός της τέχνης, της μουσικής της πολιτικής και της αμαρτίας σε ένα ρομαντικο – σεξουαλικό περιβάλλον αποτελεί ένα τρόπο απελευθέρωσης και υπέρβασης των «προβλημάτων» της ερωτικής ζωής τους.

21:30 Χορεύοντας tango αλλιώς
Βραδιά χορού με τη Μαριάννα Τσακίρη

Κυριακή 7/5

13:00 Παραμύθια από την queerοχώρα
Ανάγνωση παραμυθιών κάτω από το δέντρο

16:00-19.00 Σύγκρουση επιθυμιών στις ερωτικές σχέσεις
Βιωματική συνάντηση με την Ιωάννα Γκιουλέ

15:00 Προβολή του ντοκυμαντέρ «Καλιαρντά» 58’
Ένα ντοκυμαντέρ για την χαρακτηριστική διάλεκτο που αναπτύχθηκε στους ΛΟΑΤΚΙΑ κύκλους της Ελλάδας από τα χρόνια του ‘40

18:15 Παράξενο που βρίσκει το κουράγιο και ανθίζει
Αφιέρωμα στο Ντίνο Χριστιανόπουλο

21:30 Προβολή της ταινίας «Eastern boys» 128’
Πώς μια ερωτική σχέση μετατρέπεται σε σχέση πατρικής αγάπης

22:00 Συνάντηση πλασμάτων, μουσικών και ποιημάτων
Φέρνουμε όργανα, μουσικές και ποιήματα που μας αρέσουν

■ Οι ταινίες και τα ντοκυμαντέρ θα προβληθούν στο υπόγειο της ΣΘΕ στο αμφιθέατρο Α11
■ Οι εκδηλώσεις θα πραγματοποιηθούν στο υπόγειο της ΣΘΕ στο αμφιθέατρο Α11
■ Τα βιωματικά εργαστήρια θα διεξαχθούν στον 1ο όροφο της ΣΘΕ
■ Απαραίτητη προϋπόθεση για τη συμμετοχή στα βιωματικά εργαστήρια είναι η αποστολή email στο seuxalityfestival@hotmail.gr
■ Το πάρτι της Παρασκευής θα πραγματοποιηθεί στο ισόγειο της ΣΘΕ

Για περισσότερες πληροφορίες επισκεφτείτε το ιστολόγιο του Φεστιβάλ Σεξουαλικότητας
sexualityfest.wordpress.com ή στείλτε μας email στο sexualityfestival@hotmail.gr .


Ανοιχτή Συζήτηση με θέμα την Πολυσυντροφικότητα

imagesD9U9Z8N6

«Αυτή την Κυριακή σας περιμένουμε να ανταλλάξουμε απόψεις και να γνωρίσουμε μια διαφορετική οπτική πάνω στην δημιουργία και τη σύναψη των ανθρωπίνων σχέσεων, που ξεφεύγουν από τα προκαθορισμένα και συντηρητικά κοινωνικά στερεότυπα».

Με αυτό το κείμενο το αυτο-οργανωμένο Patras pride καλεί σε Ανοιχτή Συζήτηση με θέμα την Πολυσυντροφικότητα στο  Κοινωνικο Κεντρο Πάτρας(Κορίνθου 139 και Καρόλου) αυτή την Κυριακή 2/4 στις 7μ.μ.

Καλή αρχή πολυσυντρόφια!

Το event στο  Facebook: https://www.facebook.com/events/1170791829714055/


Ανοικτό γράμμα για τον έρωτα και την πολυσυντροφικότητα

Γράμμα στη φίλη μου Ι.

για τον έρωτα και την πολυσυντροφικότητα

polywater

της Σελήνης/Κ.

Ι.,

Στο γράμμα που μου έστειλες αναφέρεις τον έρωτα ως διεκδίκηση του Είναι του Άλλου. Θα ξεκινήσω από αυτό τον ορισμό ή από το πώς πολλές φορές μιλήσαμε γι’ αυτόν: ένωση απόλυτη, η μία μέσα στην άλλη ως πλάσμα νέο… Ο έρωτας που ορίζεται έτσι πιθανόν αποτελεί ένα κατασκεύασμα της κοινωνίας, αν και νομίζω ότι εδώ το «πιθανόν» είναι περιττό. Ακριβώς λόγω του ότι δεν θεωρώ πως οι έννοιες είναι η πέτσα μας αλλά ενταγμένες εντός της, υποστηρίζω ότι μπορούμε και να τις εξελίσσουμε ή να δημιουργούμε καινούριες, όταν οι ήδη υπάρχουσες αντιλαμβανόμαστε (με βοηθούς άλλες έννοιες και συναισθήματα) ότι γίνονται βαρίδια καταπίεσης και όταν μπορούμε να δούμε και μια αλήθεια έξω από αυτές (τις έννοιες που μάθαμε).

Για παράδειγμα, λόγω του ορισμού του έρωτα (δεν ξέρω τι έχει γραφτεί γι’ αυτόν στα λεξικά αλλά τώρα δε μου χρειάζεται αφού ορίζεται ο έρωτας από ταινίες, βιβλία, ποιήματα, και πάνω κάτω οι πολλοί κάτι παρόμοιο θα νομίζουμε ότι περιγράφουμε μ’ αυτή τη λέξη) συχνά άνθρωποι έχουν την εντύπωση ότι αν δεν έχεις μόνο έναν ερωτικό σύντροφο, δεν είσαι ερωτευμένη. Λες και ο έρωτας είναι για όλους το ίδιο: η έννοια υπάρχει αλλά αλλάζει μέσα στην καθεμία και τον καθένα, και αυτό είναι που συχνά φοβούνται να δεχτούνε.

Πρώτον λοιπόν, όπως είπα πριν, η αλλαγή των εννοιών και δεύτερον, η αλήθεια: ναι, μπορούμε να δούμε ανθρώπους που το κάνουν (την πολυσυντροφικότητα) και στα μάτια τους να διακρίνουμε την αλήθεια του πάθους τους , την ένταση και το βάθος του έρωτά τους για τον βασικό ερωτικό σύντροφό τους (αν έχουν) ή για όλες τις ερωτικές συντρόφισσές τους. Άρα επειδή το έχουμε δει μπορούμε να πούμε πως ο έρωτας δεν περιέχεται μόνο στον στενό ορισμό που του δώσαμε. Ακόμη, δε χρειάζεται να ερχόμαστε σαν εξωτερικές παρατηρήτριες και να το βλέπουμε εμείς, σημασία έχει ότι κάποιοι άνθρωποι νιώθουν ότι το βιώνουνε ή ότι το έχουμε βιώσει εμείς. Η καθεμία και ο καθένας μπορεί να μιλήσει για τον εαυτό της/του και να πει ότι ένιωσε έρωτα. Ο έρωτας μπορεί να αποτελείται από όλα τα στοιχεία που δώσανε οι ποιητές και οι ποιήτριες, αλλά εδώ διαφέρει στο κομμάτι της δυαδικότητας: παίρνει όλον αυτό τον πλούτο συναισθήματος και τον δίνει απλόχερα προς πολλές κατευθύνσεις. Ερωτευμένες λοιπόν με τον δικό τους τρόπο: σημαντικό στοιχείο του έρωτα: με τον δικό σου/σας τρόπο.

Εδώ να γυρίσουμε στον ίδιο τον ορισμό: διεκδίκηση ολόκληρου του Είναι του Άλλου; Θεωρείς ότι και μες στη μονογαμία μπορεί να συμβεί μια κατάκτηση του Είναι του Άλλου; Εγώ θεωρώ ότι μπορεί να συμβεί για στιγμές, κάτι το οποίο δε χρειάζεται την κατάσταση της σχέσης, μονογαμικής ή μη, για να επιτευχθεί. Θα αναφερθώ σε αυτές τις στιγμές αργότερα.

Θα ήθελα όμως να σταματήσω στη λέξη διεκδίκηση: Μια λέξη που φανερώνει διαδικασία, εν ενεργεία κατάσταση. Αυτό είναι. Αυτή είναι η λέξη που έχει αξία. Μια προσέγγιση της Άλλης, όχι η Άλλη. Όχι το να φτάσεις στην Άλλη, αλλά το να την πλησιάζεις. Και η Άλλη είναι άπειρο μέσα στο ένα. Τι στιγμή που σε ρουφάει απορροφημένη από τον έρωτά της για σένα υπάρχουν ακόμη μέσα της: άλλοι άντρες, άλλες γυναίκες, πρόσωπα, εικόνες, πόνοι, που σίγουρα δε γνωρίζεις κι ούτε θα γνωρίσεις ποτέ, και που σίγουρα μειώνουν τη μοναδικότητα που θα περίμενες να έχεις γιατί προβολές τους συναντά επάνω σου. Άσε που θα περιδιαβαίνουν πάντοτε μέσα της και θα κλέβουν λίγο απ’ τον χρόνο και χώρο που αφιερώνει σε σένα. Δεν είσαι λοιπόν εσύ το παν μέσα της και ούτε σε θέση να νιώσεις το παν μέσα της. (Φυσικά, είσαι μοναδική γιατί ο συνδυασμός όλων των αντανακλάσεων του εαυτού της επάνω σου είναι μοναδικός-αλλά με αυτή την έννοια μοναδική). Κάθε στιγμή λοιπόν μέσα στην Άλλη υπάρχει το παρελθόν της και το φανταστικό μέλλον της: γιατί δε ζηλεύεις αυτά; Το άλλα πρόσωπα που ταξιδεύουν στο μυαλό της;

Υπάρχουν και κάτι στιγμές όμως που κόβεται αυτή η θέαση και η αίσθηση του χρόνου. Περί παρελθόντος και μέλλοντος. Είναι στιγμιαίες ενώσεις, όπου παύει ο χρόνος να σημαίνει το ίδιο: τότε δεν υπάρχουν συνειδητά άλλα πρόσωπα και εικόνες και μαζί διανύετε το άπειρο και το ένα. Αυτές οι στιγμιαίες ενώσεις μας δίνουν τη δύναμη να πολεμάμε για τη διαρκή και ολική, και πάνω στον πόλεμο αυτόν είναι που βάζουμε παρελθόν και μέλλον και περιβάλλον για να χτίσουμε πιο πολύ το άλλο πρόσωπο, να το φτιάξουμε έτσι ώστε να χωρέσει μέσα μας κι εμείς μέσα σ αυτό (γιατί η λέξη «κατανοώ» εμπεριέχει τη λέξη «φτιάχνω»). Ίσως προσπαθούμε μέσα από τις σκέψεις μας περί παρελθόντος, παρόντος και μέλλοντος του Άλλου, να τον ελέγξουμε, να ελαττώσουμε την απειρότητά του για να τον φτάσουμε, για να τον γνωρίσουμε: γι αυτό αναλύουμε τόσο τον Άλλον και τον συνδέουμε με τα εξωτερικά στοιχεία. Όταν όμως συμβαίνει όντως η ένωση δεν υπάρχουν ερωτηματικά: ερωτήσεις για το παρελθόν του, ή πώς θα είναι το μέλλον (μας), τι μπορεί να σκέφτεται κλπ. Αυτές οι στιγμές είναι ένας χώρος και χρόνος που αφήνω έξω από το πεδίο της ανάλυσης μου πάντα γιατί αποτελούν αισθήσεις που δε θέλω να μολύνω με λέξεις, και γιατί προτιμώ να τις αφήνω στη μυστηριακή μαγεία τους που πάνα αισθάνομαι ότι αγγίζει αυτό που δεν μπορώ να εξηγήσω: Δεν μπορώ να εξηγήσω τι είναι αυτό που με αγγίζει, τι ακριβώς αγγίζει, τι είναι ακριβώς αυτό το «με».

Με τα παραπάνω θέλω να καταλήξω στο ότι, όταν νιώθουμε την ένωση να συμβαίνει, το έξω από μας δεν έχει και καμία σημασία ώστε να μας προκαλεί ζήλια κλπ. Στο εκτός αυτών των στιγμών είναι που το έξω μας αφορά. Και όχι, δε θέλω να πω ότι δεν πρέπει να σκεφτόμαστε και να αναλύουμε, είναι αναπόφευκτο αυτό, και ωραίο, και σίγουρα κομμάτι του έρωτα. Αλλά μπορούμε να επιλέξουμε πώς θα το κάνουμε αυτό.(Επίσης δε θέλω να δώσω μικρότερη αξία στις στιγμές έξω απ’ αυτές της απόλυτης ένωσης: είναι κομμάτια του έρωτα και τον τρέφουν, χωρίς αυτές έρωτας δε θα γεννιόταν.)

Εφ’ όσον λοιπόν γνωρίζουμε ότι το Είναι του Άλλου είναι αδύνατο να το φτάσουμε όλο, και ότι πάντα θα προχωράμε τείνοντας προς αυτό σαν μαθηματικό όριο, πώς συνεχίζουμε να ερωτευόμαστε; Το κλειδί βρίσκεται ακριβώς εκεί: Παρ’ ότι δε θεωρώ ότι μπορώ να φτάσω τον Άλλον, ερωτεύομαι άρα προσπαθώ να τον φτάσω. Ένας αγώνας παράδοξος. (Σκέψου την αίσθηση της υπέρβασης του θανάτου και φόβου και τέλους που μπορεί να έχεις αισθανθεί ούσα ερωτευμένη: ένιωθες ότι θάνατος δεν υπάρχει ενώ εννοείται πως οι εμπειρικές σου γνώσεις σου έλεγαν ότι προφανώς υπάρχει, παρ’ όλα αυτά δε σε εμπόδισαν να νιώσεις την αθανασία!). Βουτώ με τα μούτρα στη διαδικασία της άφιξής μου στο άλλο σώμα και πνεύμα. Είναι τόσο δυνατό αυτό και τόσο πολύ το έχουμε ανάγκη που αν και λογικά απορρίψαμε την κατάκτηση του Είναι του Άλλου, συνεχίζουμε να τη διεκδικούμε, πολεμάμε λοιπόν γιατί γουστάρουμε τον πόλεμο και όχι για την ίδια τη νίκη.

Αποδεχόμαστε πρώτα τη λέξη «διεκδίκηση» λοιπόν, κι έπειτα, και παράλληλα, ότι ο Άλλος απαρτίζεται από εκατομμύρια εικόνες και αισθήσεις που απολύτως δε θα γνωρίσουμε ποτέ. Όμως εμείς εκεί, γι αυτό πολεμάμε: για να τις νιώσουμε κι εμείς μέσα από τον Άλλον. Και να τι ωραίο συμβαίνει τότε: Όσο πιο βαθιές και πολλές είναι αυτές οι εικόνες και αισθήσεις που ζούνε μέσα στον Άλλον, όσο ακόμη εξελίσσονται και πληθαίνουν και βαθαίνουν με τον χρόνο (και στο τώρα δηλαδή που ο Άλλος είναι μαζί μας αλλά που υπάρχει και έξω από μας) τόσο πιο βαθύς και μεγάλος γίνεται ο άνθρωπός μας, τόσο πιο πολύ αξίζει ο έρωτάς μας γι’ αυτόν, τόσο πιο πολύ χρειάζεται να πολεμήσουμε, κι εμείς γουστάρουμε τον πόλεμο, και έτσι τόσο πιο αέναη κάνουμε τη διαδικασία του έρωτα, ώστε τον επιμηκύνουμε πιο πολύ. Δηλαδή, το να αγαπάμε την απειρότητα του Άλλου είναι που κάνει ατέρμονο τον έρωτά μας, και όχι το να τον περιορίζουμε στα βολικά κουτάκια μας (το κουτί που τον περιορίζουμε, σχετικά με τη μονογαμία, είναι ο ίδιος ο εαυτό μας γιατί, παρ ότι και ο εαυτός μας άπειρος, είναι ένα άπειρο μικρότερο από το άπειρο όλου του κόσμου στο οποίο ο Άλλος θα μπορούσε να ταξιδεύει- για να μην πούμε για όλα τα άλλα κουτάκια στα όποια βάζουμε τα πάντα).

Υπάρχουν φυσικά πτυχές στην εξέλιξη και απειρότητα του Άλλου που φοβόμαστε ότι δε θα αγαπήσουμε και έτσι τρομάζουμε, αλλά δε βοηθάει το να τον αφήσουμε σε μια στάσιμη εικόνα μέσα μας από φόβο μην τον μισήσουμε: ας τον μισήσουμε. Τουλάχιστον, ας τον έχουμε κιόλας αγαπήσει. Θα μπαίνουμε μέσα στον Άλλον ακόμη κι αν ξέρουμε ότι αυτό είναι αδύνατο: αυτό κάνει ακόμη πιο μεγάλη την επιθυμία μας, το πείσμα μας, την προσπάθεια μας, το βάθος μας.

Εδώ σκέφτομαι βέβαια τη δύναμη του να πεις σε κάποιον: «από όλα τα μεγαλύτερα άπειρα του κόσμου διαλέγω μόνο το δικό σου». Αλλά αυτό ισχύει σε στιγμές και πάλι, γιατί έτσι κι αλλιώς ζεις και έξω από το δικό του άπειρο. Ποτέ δε διαλέγεις μόνο Αυτόν.

Βλέπω τον έρωτα σαν έναν χορό όπου τα σώματα της Μίας και της Άλλης διατηρώντας την ύλη ενώνονται κι η ύλη αλλάζει μορφές, το ένα σώμα μες στο άλλο συμπαγή αλλά και αέρινα, και σχετικά διάφανα ώστε να ενώνονται οι βαθύτερες της καθεμιάς αισθήσεις, τα βλέπω τώρα τα σώματα να αυξομειώνονται, να αλλάζουν χρώματα, σχήματα, να απλώνονται το ένα στο άλλο και ξεχωριστά αλλά και μαζί στον χώρο. Ενώνονται και χωρίζονται σημεία τους -κινούνται με την καμπυλότητα των κυμάτων και τον, χωρίς ρυθμό, ρυθμό της θάλασσας. Απλώνονται τα ενωμένα ή μη σημεία τους στον χώρο και τον χρόνο, και χώρος και χρόνος είναι κι άλλα σώματα, γιατί αυτό είναι τόσο τρομερό να το δεχτούμε; Είναι ένας χορός. Αυτό σημαίνει για μένα αυτό που λες «να κινούν βουνά ,να φεύγουν γελώντας επάνω σε ποδήλατα».

Εμείς επιλέγουμε πώς θα απλωθούμε. Έτσι, αν δε θέλουμε να απλωθούμε σε άλλα σώματα, φυσικά να μην το κάνουμε. Γι’ αυτό δε θα έλεγα ότι είμαι κατά της μονογαμίας: είμαι κατά της μονογαμίας ως ο μοναδικός τύπος ερωτικής σχέσης και έρωτα. Θα μπορούσες να πεις ότι είσαι κατά της μονογαμίας ως μοναδικής μεθόδου, αλλά ότι εσύ επιλέγεις να είσαι μονογαμική (γιατί έτσι αισθάνεσαι τώρα, αλλά χωρίς αυτό να σημαίνει ότι αυτό είναι ο έρωτας για όλες/ους -κι ούτε και για εσένα πάντα). Και εκεί είναι σημαντικό να μπορούμε να δεχτούμε (αν συμφωνούμε με τα παραπάνω) ότι αν μοιράζεσαι τη ζωή σου, το σώμα και τις σκέψεις και το κρεβάτι σου με κάποιον/α και δε θέλεις να έχεις ερωτική επαφή με άλλους/ες, τότε δε σημαίνει ότι θα απαιτείς και ο άλλος/η άλλη να μην έχει κι αυτός/ή. Γιατί ο καθένας και η καθεμία για τις πράξεις του/της έχει διαφορετικές προθέσεις.

Με ενδιαφέρουν πολύ οι προθέσεις, γιατί νομίζω αυτές είναι που μας πληγώνουν πιο πολύ. Οι πράξεις των άλλων αντανακλούν τις προθέσεις τους, αλλά σύμφωνα με την αντανάκλαση που εμείς βλέπουμε. Δηλαδή, η ίδια πράξη από δύο διαφορετικούς ανθρώπους δεν έχει την ίδια πρόθεση. Ξαναγυρνώντας λοιπόν, πιθανόν όταν η ερωτική σου συντρόφισσα βρεθεί με μια άλλη γυναίκα να μην το κάνει για τους λόγους που θα το έκανες εσύ (πχ. Γιατί δε νιώθεις καλά με τη συντρόφισσά σου και κάτι σου λείπει), και τότε ο λόγος που ενοχλείσαι είναι ότι φοβάσαι το τι μπορεί να σημαίνει, γιατί είναι κάτι έξω από σένα και που δεν μπορείς να το ελέγξεις. Θα σου άρεσε όμως να μπορούσες να το ελέγξεις; Τι αφόρητη πλήξη! Λυτρωτικό είναι να σέβεσαι ότι η Άλλη δεν είναι εσύ και να μην προβάλλεις τους δικούς σου φόβους για εσένα προσωπικά στην Άλλη.

Άρα, λέω δύο πράγματα: α)όχι στη μονογαμία ως μοναδική έκφραση του έρωτα άρα όχι και στην κριτική και το μέτρημα των συναισθημάτων των άλλων και των δικών μας με κριτήριο αυτήν και β)όχι στην καταπίεση του συντρόφου μας αν θέλει να είναι πολυγαμικός/πολυσυντροφικός είτε εμείς είμαστε είτε όχι.

Ναι, φρικτά δύσκολα όλα αυτά. Στην πράξη ίσως θέλουμε ο σύντροφός μας να δεχτεί ότι εμείς πληγωνόμαστε αν έχει ερωτικές επαφές με άλλους και να μην το κάνει: να καταπιέσει δηλαδή μια δική του επιθυμία για μια δική μας. Επειδή η ζυγαριά της ενοχής βαραίνει πρώτα αυτόν και όχι εμάς που έχουμε μια τέτοια απαίτηση. Αν δεν είχαμε από πριν αλλοιωμένη ζυγαριά λόγω των κοινωνικών μας αξιών, το όλο θέμα θα ήταν ένα παιχνίδι δύναμης. Ποια επιθυμία θα υπερισχύσει ποιας. Χωρίς σωστά και λάθη. Αποτελεί όμως η ανάγκη μας για την αποδοχή του άλλου της επιθυμίας μας να κάνει έρωτα και να ερωτεύεται μόνο εμάς, ένα σενάριο θυσίας: θέλουμε να θυσιάσει την επιθυμία του για να δείξει ότι μας αγαπάει. Γιατί πρέπει να το κάνει αυτό για να δείξει ότι μας αγαπάει; Πώς έχουμε εμείς το δικαίωμα να του ζητάμε να είναι μόνο με εμάς όταν αυτό τον καταπιέζει και τον πληγώνει;

Ακριβώς επειδή έχουμε φορτώσει τόσες ενοχές στον πολυγαμικό ή πολυσυντροφικό άνθρωπο δέχεται την επιθυμία μας εξ ορισμού (ή υποκρίνεται ότι τη δέχεται άρα βγαίνει στο ψέμα) και όχι εμείς τη δική του. Εδώ, ας μην πούμε ότι είναι λάθος αυτού που διαπράττει την «απιστία» (έγκλημα μέγα -γι αυτό του βρήκαν και τις κατάλληλες λέξεις) επειδή αυτός είναι που πράττει, γιατί και η ζήλια και η έκφραση ενός μελλοντικού πόνου, ο περιορισμός δηλαδή του άλλου, αποτελούν πράξη. Το θέμα είναι λοιπόν, ότι ξεκινάμε το σκεπτικό μας από τον ορισμό του έρωτα ως μονογαμικού και αυτός που σπάει την πίστη μας σ’ αυτόν τον ορισμό είναι ο άπιστος.

Σκέψου το ανάποδα: «Καλά μαλάκα, ξέρεις τι έγινε με την Τάνια και τον Μάριο;; Αυτός της είπε να μην έχει ερωτικές σχέσεις με άλλους! Άκου ρε! Τον προδότη, τον άπιστο! Εγώ θα χώριζα!». Τον «άπιστο» και εδώ, γιατί εκεί η πίστη θα περιοριζόταν στο πλαίσιο του πολυγαμικού/πολυσυντροφικού προτύπου ερωτικής σχέσης. Ξαφνικά είναι ο Μάριος τώρα που δε φέρεται «πιστά» στην εννοούμενη σιωπηλή μεταξύ των δύο συμφωνία, η οποία προϋπήρχε προφανής, πηγάζοντας μέσα από τους αξιακούς νόμους εκείνης της ανάποδης κοινωνίας. Τώρα είναι αυτός ο ανήθικος, γιατί απλώς έχει γυρίσει η ζυγαριά.

Θα μπορούσαμε με τον όρο «πίστη» να εννοούμε την πίστη της μίας στον άλλον, την πίστη στη μεταξύ τους σχέση, στις επιθυμίες και των δύο, οι οποίες αλλάζουν και καμία συμφωνία δεν μπορεί να τις κλειδώσει πουθενά; Εδώ είναι που χάνεται μάλλον η σταθερότητα, αλλά δεν μπορεί η ελευθερία να επιτευχθεί στο στάσιμο: για την ακρίβεια δε θεωρώ ότι μπορεί να επιτευχθεί, αλλά ότι είναι μια διαδικασία και όχι κατάσταση. Αν υπάρχει λοιπόν κατανόηση και συνύπαρξη των επιθυμιών, μπορεί να βρίσκεται ισορροπία στις επιθυμίες των δύο. Αν δε βρεθεί πάλι αυτή η ισορροπία σε κάποιο σημείο, τότε βλέπουμε τι κάνουμε: ή είμαστε σε μια σχέση με έναν «έρωτα» χωρίς ελευθερία ή δεν είμαστε πια.

Εδώ θέλω να σχολιάσω τη φράση σου «αν δεν μπορώ να πραγματοποιήσω κάτι, δεν έχει νόημα να λέω ότι είναι ιδανικό μου». Με βρίσκω μακριά από αυτή τη δήλωση. Οι πραγματικότητες του μυαλού μας δεν είναι οι πραγματικότητες που λαμβάνουμε μέσω των αισθήσεών μας. Μπορεί να έχουμε κάτι στο μυαλό που οι συνθήκες και ο περιορισμός των δυνατοτήτων δε μας επιτρέπουν να πραγματοποιήσουμε. Αυτό σημαίνει ότι δεν μπορούμε να το έχουμε μέσα μας και να θέλουμε να το ζήσουμε; Το γεγονός ότι τώρα οι συνθήκες μας το καθιστούν δύσκολο ή αδύνατο δε σημαίνει ότι δε θα μπορέσουμε να το φτάσουμε σε κάποιο άλλο μελλοντικό πλαίσιο.

Προσωπικά ξέρω πως έχω μεγαλώσει με πολλά ερεθίσματα, αντικρουόμενα σε μεγάλο βαθμό, έτσι ώστε τώρα φτάνω στο σημείο να είμαι κάτι και ένα κομμάτι αυτού του κάτι να θέλει να αλλάξει άλλα κομμάτια αυτού του κάτι. Λέω όλα τα παραπάνω, τα αισθάνομαι, και παράλληλα μερικές φορές νιώθω ζήλια όταν είμαι σε σχέση και ερωτευμένη ή μη με κάποιον άνθρωπο. Αλλά δε μ’ αρέσει αυτό που έγινα: δηλαδή όχι όλο. Θέλω να φέρω κάποια συναισθήματά μου πιο κοντά σε άλλα που συνυπάρχουν πιο αρμονικά με τη σκέψη μου. Φυσικά, δεν αποτελούν τα παραπάνω μόνο σκέψεις, δημιουργήματα της λογικής και της ιδεολογίας, αλλά κυρίως πράγματα που έχω βιώσει και που έχω ανάγκη.

Πιστεύω ότι μπορούμε να τείνουμε στο ιδανικό μας, ακόμη κι αν μέσα μας φωλιάζει όλη η σαπίλα του κόσμου στον οποίο βρεθήκαμε: κομμάτι μας η σαπίλα που συγκρούεται με άλλα μέσα μας, κι ας το δεχτούμε αυτό το κομμάτι αλλά ας το αλλάξουμε κιόλας, γιατί γνωρίζουμε και την πολύ μεγάλη ομορφιά του κόσμου, και καλούμαστε να επιλέξουμε σε ποιον από τους δύο χώρους θέλουμε να ζήσουμε. Ο δρόμος είναι δύσκολος και δεν ξέρω αν ποτέ θα φτάσουμε στην αρμονία των εαυτών που γίναμε και των εαυτών που νιώθουμε την επιθυμία να γίνουμε, των εαυτών που νιώθουμε ότι είμαστε, αλλά τουλάχιστον η προσέγγιση αξίζει. Θα γίνουμε καλύτερες και βαθύτερες. Θα «χαρίσουμε την αγάπη και τον χρόνο».

 

 


ΠΟΛΥΣΥΝΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ ΜΕΤΑΞΥ ΓΥΝΑΙΚΩΝ: ΓΙΝΕΤΑΙ;

3

Στην κοινωνία μας τείνουμε να υποθέτουμε ότι οι άνθρωποι έχουν (ή πρέπει να έχουν) μονογαμικές σχέσεις. Εκείνα τα άτομα που έχουν μη-μονογαμικές σχέσεις τα θεωρούμε ανίκανα για δέσμευση, ανώριμα, αχόρταγα σεξουαλικά ή απλά άπιστα. Υπάρχει, όμως, ένα μοντέλο δημιουργίας σχέσεων που λέγεται πολυσυντροφικότητα, όπου ένα άτομο μπορεί να έχει παραπάνω από μία ρομαντικές σχέσεις με συναίνεση, δέσμευση και ειλικρίνεια από όλα τα άτομα που εμπλέκονται σε αυτήν την σχέση. Αποτελεί μια μορφή ανοιχτής σχέσης (ανοιχτή ονομάζεται κάθε σχέση που είναι συναινετικά μη μονογαμική) και περιλαμβάνει ανθρώπους κάθε φύλου και σεξουαλικού προσανατολισμού.

Η πολυσυντροφικότητα αποτελεί ουσιαστικά έναν όρο-ομπρέλα και καλύπτει ένα μεγάλο φάσμα διαφορετικών ειδών σχέσεων, όπως:

  • Τρία ή περισσότερα ενήλικα άτομα που συζούν, μοιράζονται τα οικονομικά τους και μεγαλώνουν μαζί τα παιδιά τους (αν έχουν).
  • Ένα ζευγάρι που συζεί, ενώ παράλληλα διατηρεί σχέσεις με τρίτα άτομα.
  • Ανεξάρτητη (solo) πολυσυντροφικότητα: ένα ανεξάρτητο άτομο διατηρεί ειλικρινείς πολλαπλές σχέσεις χωρίς να γίνεται μέλος ζευγαριού, τριάδας, κ.τ.λ.
  • Σχεσιακή αναρχία (relationship anarchy): οι άνθρωποι που την ασκούν αποφεύγουν την ιεράρχηση των σχέσεων και την κατηγοριοποίησή τους με βάση τις κοινωνικές νόρμες.
  • Ποικίλες άλλες δομές πολυσυντροφικών σχέσεων.

Όταν ακούμε τον όρο «ανοιχτή σχέση», το μυαλό μας πάει συνήθως σε γκέι άντρες που κάνουν περιστασιακό και συχνό σεξ με διαφορετικό σύντροφο κάθε φορά. Πέρα από την στερεοτυπική θεώρηση των γκέι αντρών στην παραπάνω πρόταση (επειδή προφανώς δεν κάνουν όλοι οι γκέι άντρες περιστασιακό και συχνό σεξ – ούτε φυσικά είναι κατακριτέο και αν κάνουν), υπάρχει άλλο ένα λάθος που γίνεται συχνά: η σύνδεση της πολυσυντροφικότητας με την πολυγαμικότητα. Η πολυσυντροφικότητα είναι περισσότερο εστιασμένη στην δημιουργία ρομαντικών  σχέσεων (που μπορεί να περιλαμβάνουν το σεξ, μπορεί και όχι) και στην συντροφικότητα, ενώ η πολυγαμικότητα δεν περιλαμβάνει την έννοια της δημιουργίας σταθερών σχέσεων αλλά αφορά μόνο το σεξ.

Τι συμβαίνει όμως με μία γυναίκα που επιθυμεί να δημιουργήσει πολυσυντροφικές σχέσεις με άλλες γυναίκες; Πώς μπορεί να αντιμετωπίσει τα στερεότυπα που προβάλλονται πάνω σε έναν άνθρωπο με τρία χαρακτηριστικά για τα οποία ενδεχομένως να υποστεί κάποια μορφή διάκρισης: γυναίκα, λεσβία, πολυσυντροφική; Υπάρχει φως στο (ετερο)σεξιστικό-ομοφοβικό-πολυφοβικό τούνελ;

Κατ’αρχάς να διευκρινίσουμε ότι η πολυσυντροφικότητα δεν ταιριάζει σε όλες, όπως ακριβώς και οι μονογαμικές σχέσεις δεν ταιριάζουν σε όλες. Υπάρχει, όμως, και μια ενδιάμεση οπτική: μπορεί να σου ταιριάζει η πολυσυντροφικότητα και να μην το ξέρεις. Και πώς να το ξέρεις, άλλωστε, αφού από μικρή έχεις μπολιαστεί με το όνειρο του πρίγκιπα πάνω στο άλογο που θα έρθει και θα σε συνεπάρει και θα φύγετε μαζί στο ηλιοβασίλεμα… Το μόνο που άλλαξες είναι τον πρίγκιπα σε πριγκίπισσα, αλλά το concept του παραμυθιού παραμένει το ίδιο. Το ετεροκανονικό παραμύθι μετατράπηκε σε ομοκανονικό.

-Προσοχή, δεν υπάρχει καμία πρόθεση από μέρους μου να συγκρίνω την πολυσυντροφικότητα με την μονογαμικότητα και να πω ότι η μία είναι καλύτερη από την άλλη. Δεν τίθεται θέμα σύγκρισης. Το θέμα είναι να ανακαλύψει η καθεμία τι λειτουργεί καλύτερα για την ίδια.-

Αν λοιπόν, για παράδειγμα, έχεις υπάρξει κατά συρροήν μονογαμική (serial monogamist) αλλά πάντα κάτι δεν σου κολλάει, πάντα υπάρχει κάτι που δεν λειτουργεί για σένα και νιώθεις ότι δεν σου ταιριάζει αυτό το είδος των σχέσεων, έχεις σκεφτεί ότι μπορεί να υπάρχει εναλλακτική;

Ας δούμε κάποια από τα θετικά στοιχεία που μπορεί να έχει η πολυσυντροφικότητα:

  • Τα άτομα νιώθουν μεγαλύτερη προσωπική ελευθερία, αυξημένη αυτεπίγνωση και βλέπουν την δημιουργία ρομαντικών ή/και σεξουαλικών σχέσεων με παραπάνω από ένα άτομα ως ευκαιρία για μεγαλύτερη προσωπική ανάπτυξη και εμβάθυνση στις κοινωνικές τους σχέσεις.
  • Τα άτομα νιώθουν ανακούφιση όταν απελευθερώνονται από την προσδοκία ότι μόνο ένα άτομο πρέπει και μπορεί να ικανοποιεί τις συναισθηματικές, πνευματικές ή/και σεξουαλικές τους ανάγκες.
  • Τα άτομα έχουν την δυνατότητα να εξερευνήσουν τις σεξουαλικές τους ανάγκες μέσα σε ένα μη επικριτικό περιβάλλον, ζώντας με ειλικρίνεια και συναίνεση.

Είναι, όμως, όλα τέλεια στις πολυσυντροφικές σχέσεις; Όχι, βέβαια. Όπως ακριβώς και στις μονογαμικές σχέσεις, όταν ένα ζευγάρι χωρίζει, δεν κατηγορούμε την μονογαμία, έτσι και όταν μια πολυσυντροφική σχέση διαλύεται, δεν σημαίνει ότι υπάρχει κάτι εγγενώς λανθασμένο σε αυτό το μοντέλο δημιουργίας σχέσεων. Οι σχέσεις δημιουργούνται από ανθρώπους και το αν θα διαρκέσουν ή όχι εξαρτάται από πολλούς και σύνθετους παράγοντες.

Ας δούμε, λοιπόν, κάποια θέματα που μπορεί να ανακύψουν μέσα από την δημιουργία πολυσυντροφικών σχέσεων:

  • Αίσθημα ενοχής και προσωπικής ανεπάρκειας εξαιτίας της παραδοσιακής θεώρησης των σχέσεων, όπου το μόνο αποδεκτό μοντέλο αποτελεί η μονογαμικότητα. Αυτό το αίσθημα μπορεί να εντείνεται εξαιτίας της έλλειψης προβολής προτύπων επιτυχημένων πολυσυντροφικών σχέσεων (τουλάχιστον στην Ελλάδα).
  • Θέματα που μπορεί να θεωρούνται δεδομένα σε μια μονογαμική σχέση, χρειάζονται ειδική διαπραγμάτευση σε μια πολυσυντροφική, π.χ. Πόσος χρόνος θα επενδύεται από και προς κάθε μέλος.
  • Ειδικά για μια γυναίκα που αυτοπροσδιορίζεται π.χ. ως λεσβία και πολυσυντροφική, η δυσκολία να το αποκαλύψει στο κοινωνικό και οικογενειακό της περιβάλλον μπορεί να προκαλέσει αίσθημα χαμηλής αυτοεκτίμησης, έλλειψη αυτοπεποίθησης, δυσλειτουργία στις κοινωνικές σχέσεις, απομόνωση κλπ.
  • Τέλος, όπως και στις μονογαμικές σχέσεις, τα άτομα μπορεί να βιώσουν αισθήματα κτητικότητας και ζήλειας. Η έλλειψη λειτουργικής επικοινωνίας και η ανεπάρκεια στην δημιουργία κοινώς αποδεκτών κανόνων, μπορεί να οδηγήσουν σε συγκρούσεις και σε φόβο απώλειας/απόρριψης.

Όπως σε όλες τις σχέσεις λοιπόν, έτσι και στις πολυσυντροφικές, χρειάζεται διαρκής δουλειά με τον εαυτό μας πρώτα και συνειδητοποίηση ότι μόνο μέσα από την ειλικρίνεια, την διαρκή διαπραγμάτευση και την από κοινού συναίνεση μπορούμε να δημιουργήσουμε λειτουργικές σχέσεις.

Θεωρώ ότι η πολυσυντροφικότητα, ακόμα και για όσες δεν θέλουν να την ακολουθήσουν, μπορεί να δώσει μια νέα οπτική στην έννοια των σχέσεων και να αμφισβητήσει αποκρυσταλλωμένες πεποιθήσεις και προσδοκίες που άπτονται της δημιουργίας ρομαντικών ή/και σεξουαλικών σχέσεων με τον ίδιο τρόπο που το LGBTQIA+ κίνημα αμφισβήτησε (και αμφισβητεί) τις πατριαρχικές και ετεροσεξιστικές πεποιθήσεις και προσδοκίες.

Υ.Γ. Θα ήθελα να ευχαριστήσω την Λίζα Αστερίου για την πολύτιμη βοήθειά της. Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με την πολυσυντροφικότητα, μπορείτε να επισκεφτείτε την ιστοσελίδα https://polysyntrofikotita.wordpress.com/

 

Εύα Σπίνου – Ψυχολόγος

www.evaspinou.com

ΠΗΓΗ: http://lesbian.gr/6645/polisintrofikes-schesis-metaxi-ginekon/

 


Ετοιμαστείτε, έρχεται το 4ο Φεστιβαλ Σεξουαλικότητας…

Ετοιμαστείτε, έρχεται το 4ο Φεστιβαλ Σεξουαλικότητας…

Που; Σχολή Θετικών Επιστημών Α.Π.Θ. Εθνικής Αμύνης & Αγίου Δημητρίου γωνία, 54124 Θεσαλλονίκη

Πότε; 21-22 Μαΐου

fests

*»Η ιδέα δημιουργίας του Τριήμερου Φεστιβάλ Σεξουαλικότητας προέκυψε ύστερα από ένα κάλεσμα για συζήτηση στις 16 Νοεμβρίου 2012 στη Σχολή Θετικών Επιστημών γύρω από μια θεματολογία σχετική με τη σεξουαλικότητα. Μέσα από τη ζύμωση των ιδεών μας, προέκυψε μια ομάδα που ανέλαβε την πρωτοβουλία για τη διοργάνωση και διεξαγωγή του πρώτου Φεστιβάλ, το οποίο πραγματοποιήθηκε στις 22-23-24 Φλεβάρη του 2013.  Είμαστε μια ομάδα ανοιχτή στην οποία κάθε άτομο συμμετέχει ισότιμα. Λειτουργούμε ανεξάρτητα από παραταξιακές λογικές και πρακτικές, χωρίς να προάγουμε εμπορικούς ή κερδοσκοπικούς σκοπούς. Έχουμε ως κοινό γνώμονα τις ανάγκες μας, τις ανησυχίες, τα ερωτηματικά και την επιθυμία να διευρυνθεί ο διάλογος σε μια προσπάθεια διαπραγμάτευσης και πράξης πάνω στα θέματα αυτά»

 

Δείτε εδώ το αναλυτικό πρόγραμμα:

ΣΑΒΒΑΤΟ 21 ΜΑΪΟΥ

16.00-18.00 : “Lgbtqia+ Παραμύθια”
Εργαστήριο Δημιουργικής Γραφής και Έκφρασης με Queer περιεχόμενο με την ομάδα Active Rainbows

17.00 “Orlando” της Sally Potter / Αγγλία/ 94’/ ENG, GR SUB

18.30 “Ελευθερία & Ηδονή : 2 αδελφές που μοιραία διέπραξαν το αδίκημα της αιμομιξίας”
1 παραμύθι, 3 ποιήματα και μερικά τραγούδια από τον Λίνο Μάνεση

19.30 “Το φύλο και η κατασκευή του: από το Ορλάντο της Virginia Woolf στη Judith Butler και από τη Judith Butler σε εμάς”
Δραστηριότητες και συζήτηση με την Κατερίνα Κίτση, αναπληρώτρια καθηγήτρια στο Τμήμα Αγγλικής Γλώσσας και Φιλολογίας του ΑΠΘ

22.00 “Laurence anyways” του Xavier Dolan/ Καναδάς, Γαλλία/ 168’/ ENG, GR SUB

ΚΥΡΙΑΚΗ 22 ΜΑΪΟΥ
16.00-18.00 “Παίζοντας με τα στερεότυπα”
Βιωματικό παιχνίδι και καθοδηγούμενη φαντασίωση με την ομάδα Active Rainbows

17.00 “Matador” του Pedro Almodóvar/ Ισπανία/ 110’/ ENG, GR SUB

18.30 “Το παραμύθι της ιτιάς και του ποταμού”
Αφήγηση παραμυθιού από τον Λίνο Μάνεση

19.30 “Γλώσσα, Φύλο και Αναπαραστάσεις”
Δραστηριότητες και συζήτηση

22.00 Λάιβ στο ταρατσάκι απέναντι από το κυλικείο της Θεολογικής
με….. TSOP, Balloon Over Glasgow, The Meanwhiles, Influenza

Όλες τις ημέρες:
Εικαστική έκθεση “Ακατάλληλον” του Σωτήριου Αντωνιάδη
Φωτογραφικές εκθέσεις “Φετίχ”
“Μεγαλύτερη ελευθερία κινήσεως”
“Τρεχούμενα σύμβολα: Κατουριέμαι. Επιτρέπεται;”

& ο έρωτας ξεπηδάει από τους τοίχους…
& εκπλήξεις!

Προϋπόθεση συμμετοχής στα εργαστήρια η αποστολή mail στο Sexualityfestival@hotmail.gr. Θα τηρηθεί σειρά προτεραιότητας –μέγιστος αριθμός: 30.

Η ιστοσελίδα του φεστιβάλ: http://sexualityfest.wordpress.com/

Το event στο facebook: https://www.facebook.com/events/234251970280846/?active_tab=highlights

 


Εξουσία και Σεξουαλικότητα: εισαγωγικές δοκιμές σε μια συζήτηση

Ένα πολύ ενδιαφέρον άρθρο του Σωτήρη Λυκουργιώτη που μεταξύ άλλων εξετάζει τους τρόπους επιβολής της υποχρεωτικής μονογαμίας στις καπιταλιστικές κοινωνίες και την αξία ενός κινήματος για τη σεξουαλική απελευθέρωση σήμερα

*δημοσιεύτηκε στο τρίτο τεύχος της πολιτικής επιθεώρησης Κοινωνικός Αναρχισμός

mumbaimeri_6stills_700x372

«Η ανάπτυξη της γυναίκας, η ελευθερία της, η ανεξαρτησία της, πρέπει να είναι αποτέλεσμα των δικών της ενεργειών. Πρέπει να αρνηθεί το δικαίωμα οποιουδήποτε άλλου πάνω στο σώμα της, να αρνηθεί να κάνει παιδιά παρά μόνο αν τα θέλει, να αρνηθεί να υπηρετήσει τον θεό, το κράτος, την κοινωνία, τον σύζυγο κλπ. Να ελευθερώσει τον εαυτό της από το φόβο της κοινής γνώμης και της κοινής καταδίκης. Μόνο αυτά θα την ελευθερώσουν, όχι η ψήφος», Έμμα Γκόλντμαν

 

εισαγωγή

Τα τελευταία χρόνια γίναμε μάρτυρες αυτού που ήδη γνωρίζαμε από τα διδάγματα της δεκαετίας του ’30· πως ο φασισμός σε περιόδους κρίσης γίνεται η ασπίδα των καπιταλιστικών αναδιαρθρώσεων. Όμως, η τεράστια μεταφορά πλούτου και θεσμικής ισχύος και οι κολοσσιαίες οικονομικές επιπτώσεις τους στην εργατική τάξη δεν ήταν η μοναδική συνιστώσα. Η διάχυση μιας βαθιάς φασιστικής ιδεολογίας ήταν και παραμένει ένα ανεπούλωτο τραύμα στο σώμα της κοινωνίας με τραγικές συνέπειες (αν το κίνημα αντίστασης δεν απαντήσει δυναμικά).

Μόνο μέσα στη χρονιά που μας πέρασε τα καταγεγραμμένα περιστατικά βίας κατά των γυναικών αυξήθηκαν κατά 47% ενώ, συνολικά, η εκτίμηση για την τριετία 2010-2013 δείχνει να έχουν τριπλασιαστεί[1]. Η βία κατά των ΛΟΑΤ ατόμων αναδύεται ακόμα και σε μητροπολιτικές περιοχές όπου, μέχρι πρότινος, κυριαρχούσαν οι δομές των κινημάτων αντίστασης. Παράλληλα, εμπειρικές έρευνες παρατηρούν την ταχύτατη επαναφορά παραδοσιακών σεξιστικών προτύπων συμπεριφοράς, όπως και μια ζωηρή αναβίωση σεξουαλικών ταμπού και απαγορεύσεων. Τα περιστατικά δημόσιας διαπόμπευσης τοξικοεξαρτημένων ατόμων λίγες μέρες πριν τις εκλογές (του 2012) με το πρόσχημα της «υγειονομικής προστασίας της οικογένειας» δεν είναι τα μόνα. Στην Ισπανία, ο Θαπατέρο επαναφέρει την ατζέντα της δικτατορίας του Φράνκο για τις εκτρώσεις, ενώ στη Ρωσία νόμοι απαγορεύουν τη δημόσια παρουσία των ΛΟΑΤ ατόμων. Διαφαίνεται, λοιπόν, αυτό που παρατηρήθηκε σχεδόν σε όλες τις κοινωνίες κάτω από συνθήκες ασφυκτικής κρίσης· πως συντελείται αθόρυβα μια νέα αντιδραστική αναδιαπραγμάτευση των έμφυλων ρόλων.

Σε αυτό το άρθρο, θα προσπαθήσουμε να ανιχνεύσουμε την ιστορική πηγή της έμφυλης καταπίεσης, εξετάζοντας τον ειδικό, ιστορικό ρόλο του κράτους και του καπιταλισμού της αγοράς. Διατρέχοντας τις εμπειρίες και τα θεωρητικά εργαλεία των κοινωνικών κινημάτων που εστίασαν στο ζήτημα, θα προσπαθήσουμε να διατυπώσουμε κάποιες αρχικές προτάσεις για μια σύγχρονη οπτική πάλης.

 

Πώς γεννήθηκε η πατριαρχία;

«Η γέννηση της ανισότητας τοποθετείται και συμπίπτει με την καταστροφή της μητριαρχίας, όπου ίσχυε ένα καθεστώς πρωτόγονης κοινοκτημοσύνης, και την επιβολή του πατριαρχικού τύπου κοινωνικής οργάνωσης», Φρίντριχ Ένγκελς

Θα αποτελούσε αποσιώπηση πρώτου μεγέθους αν δεν επισημαίναμε πως οφείλουμε τη συζήτηση για την καταπίεση μέσω του φύλου στο έργο του Φρίντριχ Ένγκελς.[2] Ο Ένγκελς, είναι ο πρώτος που συσχετίζει τη φυλετική ασυμμετρία[3] με την ταξική διαίρεση της κοινωνίας (αφού ουσιαστικά ιστορικοποιεί την πατριαρχία) και, έτσι, θεμελιώνει το αίτημα για την τελική άρση της – όρος που, από εκείνη τη στιγμή και μετά, δεσμεύει αποφασιστικά κάθε αίτημα ολιστικής αναθέσμισης της κοινωνίας σε εξισωτικές βάσεις. Αν η σύγκρουση ανάμεσα στα φύλα δεν είναι οντολογική αλλά ιστορική, τότε μια λύση συμμετρικής διαίρεσης της εργασίας μεταξύ ανδρών και γυναικών θα αποτελέσει τον όρο άρσης της πατριαρχίας ως πρωταρχική καταπίεση.

Με αυτό το κορυφαίας σημασίας έργο, ο Ένγκελς αναίρεσε πολλές θεμελιώδεις παραδοχές της αστικής επιστήμης και, ιδιαίτερα, εκείνες που αφορούσαν τον δήθεν αρχέγονο χαρακτήρα της πατριαρχικής οικογένειας, της ατομικής ιδιοκτησίας, της κρατικής εξουσίας, της κοινωνικής ανισότητας.[4] Ιχνηλατώντας τα ιστορικά αποτυπώματα της πατριαρχικής κοινωνίας και υιοθετώντας την υπόθεση μιας αρχαϊκής μητριαρχικής οργάνωσης των κοινωνιών[5] ο Ένγκελς σκιαγραφεί την ιστορική εξέλιξη των μορφών κοινωνικής οργάνωσης από τη βαθμίδα του πρωτόγονου κομμουνισμού στην πατριαρχία. Η ιστορική εμφάνιση της μονογαμίας συνδέεται με την υποδούλωση των γυναικών, αυτή με τη σειρά της με την ανάπτυξη της οικογένειας, της ατομικής ιδιοκτησίας και, εν συνεχεία, με τις μορφές ιεραρχικής εξουσίας.[6] Ο συγγραφέας εκκινεί από την παρατήρηση του Μόργκαν για τις πρωτόγονες κοινότητες ως συστήματα «ελευθερίας, ισότητας και αδελφότητας», για να προχωρήσει παρατηρώντας πως αυτές οι συλλογικότητες βασίζονται στο άμεσο μοίρασμα των προϊόντων μέσα στις μικρές ή μεγάλες κομμουνιστικές κοινότητες.[7] Ο καταμερισμός της εργασίας κατά φύλο, που υπάρχει και σε αυτές τις κοινωνίες, όχι μόνο δεν υποβάθμιζε τη θέση της γυναίκας αλλά, αντιθέτως, η κοινότητα, αναγνωρίζοντας την κομβική και ιερή[8] θέση της στη δημιουργία της ζωής, βάσιζε τη γενεαλογία της σε αυτή. Αυτή η μητρογραμμική[9] ξεδίπλωση των γενών, μαζί με την ιερή λατρεία γυναικείων γονικών θεοτήτων, σκιαγραφούν μια μητριαρχική[10] οργάνωση των κοινωνιών που, ως προς την οργάνωση της εργασίας τους, φαντάζουν εγγύτερες στο όραμα του σοσιαλισμού.

Η μετάβαση στην πατριαρχική δομή και στις ιεραρχικές σχέσεις θεσμικής εξουσίας που αυτή συνυποθέτει -αν και όχι ταυτόχρονη και σίγουρα όχι μονοσήμαντη ως προς τις αιτίες της- βασίστηκε στην ιστορική μετάβαση στις λεγόμενες πολεμικοπατριαρχικές κοινωνίες των γενών. Κινητήριος μοχλός αυτής της αλλαγής φαίνεται να είναι οι συνθήκες ακραίας έλλειψης αγαθών. Τέτοιες συνθήκες, κάτω από τις οποίες η γη παύει να είναι ο επίγειος παράδεισος της τροφοσυλλεκτικής αφθονίας, υπαγορεύουν τόσο τη νομαδική περιπλάνηση όσο και τον κυνηγετικό και κατακτητικό πόλεμο.[11] Αυτή η αλλαγή σημαίνει την ανατίμηση της πολεμικής σε ζωτικής σημασίας δραστηριότητα για την κοινότητα (αφού από αυτή κρίνεται η επιβίωσή της) και την οργανωτική αναμόρφωση της κοινωνίας με στρατιωτικούς όρους.[12]

Η μετάβαση, λοιπόν, από τη μητριαρχία στην πατριαρχία μπορεί να θεωρηθεί το ιστορικό κακό που ο Ένγκελς εντοπίζει σε αυτή τη φάση του ανθρώπινου πολιτισμού.[13] Στο σχήμα του Ένγκελς βρίσκουμε τη θέση ειδικά επεξεργασμένη και εστιασμένη στο ζήτημα της πατριαρχίας: «Η μετάβαση στην κομμουνιστική (μητριαρχική/εξισωτική) κοινωνία προϋποθέτει ιστορικά την ανάπτυξη πατριαρχικών μορφών κοινωνικής οργάνωσης που θα αναπτύξουν σε τέτοιο βαθμό τα μέσα παραγωγής ώστε να άρουν τις συνθήκες της αρχικής έλλειψης (αγαθών) που οδήγησαν στη δημιουργία τους».

Θα πρέπει, ωστόσο, να αποσαφηνίσουμε το ακριβές περιεχόμενο του όρου μητριαρχία. Συνηθίζουμε να σκεφτόμαστε (και γι’ αυτό δεν είναι άμοιρο ευθυνών ένα τμήμα του φεμινιστικού κινήματος) τη μητριαρχία ως μια απλή αντιστροφή κυριαρχίας, ως μια κοινωνία όπου οι κοινωνικοί πόλοι της πατριαρχίας έχουν αντιρροπισθεί. Αυτή όμως η μηχανιστική αντιστροφή των όρων κυριαρχίας είναι μια εντελώς εσφαλμένη, βαθιά πατριαρχική, εξουσιαστική εικόνα. Στην πραγματικότητα, η μητριαρχία χαρακτηρίζει το όραμα για ένα εντελώς διαφορετικό σύστημα κοινωνικής οργάνωσης· μια άλλη κοινωνία χωρίς ιεραρχικούς ή άλλους διαχωρισμούς. Πέραν, λοιπόν, από το πώς και το εάν η μητριαρχία υπήρξε ιστορικά, αυτή αποτελεί ένα κοινωνικοπολιτικό πρόταγμα, θεμελιωμένο σε αξιακή και όχι ιστορική βάση.

 

Η καπιταλιστική μεσολάβηση

Η καταπίεση στη βάση των έμφυλων διακρίσεων εντοπίζεται ιστορικά πολύ νωρίτερα από την ύπαρξη οποιασδήποτε μορφής κρατικής οργάνωσης όσο και από τον ίδιο τον καπιταλισμό. Η ανάπτυξη των νεωτερικών μορφών κράτους και αγοράς βρίσκουν στην ιστορική τους διαδρομή ήδη προ-διαμορφωμένες κοινωνικές σχέσεις καταπίεσης. Οι αστικές επαναστάσεις, ωστόσο, που αποτελούν τον φορέα αυτής της πολιτικής μετάβασης, ενώ υπόσχονται να άρουν πολλές από αυτές τις σχέσεις,[14] στην πραγματικότητα τις αναδιατάσσουν προς όφελος του νέου κοινωνικού νόμου, της αγοράς. Στη σύγχρονη (καπιταλιστική) ιστορία, γινόμαστε μάρτυρες αντιθέσεων που, ενώ προϋπάρχουν του καπιταλισμού, διαμεσολαβούνται αποφασιστικά από αυτόν με σκοπό την απρόσκοπτη ανάπτυξη και πορεία του. Με άλλα λόγια, η θεσμική οργάνωση της κοινωνίας συντηρεί και αναπαράγει την καταπίεση στη βάση του φύλου ακριβώς επειδή -και στον βαθμό που- αυτή εξυπηρετεί τις παραγωγικές αναγκαιότητες του κεφαλαίου.

Ο Max Horkheimer επεσήμανε μια κρίσιμη συνιστώσα του ζητήματος, η οποία χαρακτηρίζει την ιστορική μετάβαση στη νεωτερικότητα. Ο ερχομός της σύγχρονης αστικής κοινωνίας, που υποτίθεται ότι ταυτίζεται με την ανάδυση της υποκειμενικότητας, εμπεριέχει μια αντίφαση. Στην πραγματικότητα, αυτό που απελευθερώνεται δεν είναι το ξεχωριστό άτομο, αλλά η αστική οικογένεια[15]. Έτσι, η οικογένεια, ένας φεουδαρχικός θεσμός βασισμένος στην αρχή του «αίματος», παραμένει ως θεμέλιο της νέας αστικής κοινωνίας. Με την αυστηρή σημασία της λέξης, μας λέει ο Horkheimer, δεν υπάρχει αστική οικογένεια· αυτή καθαυτή είναι μια αντίφαση της ατομιστικής αρχής – ωστόσο, είναι μια απαραίτητη αντίφαση. Ο άνδρας, απελευθερωμένος από την εργασία σε ξένα σπίτια, έγινε κύριος στο δικό του. Τα παιδιά, όμως, και οι γυναίκες θα παραμείνουν σκλάβοι μέχρι τις αρχές του 20ού αιώνα. Η «απαραίτητη» αυτή καταπίεση του μεγαλύτερου μέρους του πληθυσμού από τον άνδρα (μεμονωμένο αστό επιχειρηματία ή εργάτη) καθορίζει και το νέο ιδεολογικό βάρος του θεσμού στη νέα εποχή. Έτσι, όσο περισσότερο έδαφος χάνει η οικογένεια ως ουσιαστική οικονομική μονάδα, τόσο περισσότερο τονίζεται η παραδοσιακή της μορφή.

Η Silvia Federici κάνει μια πολύ σημαντική παρατήρηση για τον σύγχρονο καπιταλισμό και τη σχέση του με την υποδούλωση των γυναικών. Αντίθετα προς την, κοινώς διαδεδομένη, αντίληψη πως η έμφυλη καταπίεση είναι κατάλοιπο της φεουδαρχίας, η Federici εισάγει μια εντελώς αντίστροφη εικόνα. Στις επιτόπιες μελέτες της στη Νιγηρία, μεσούσης της οικονομικής κρίσης που πέρασε η χώρα στα μέσα της δεκαετίας του ’80, παρατήρησε πως, μαζί με τις ταχύτατες καπιταλιστικές αναδιαρθρώσεις και τον «εκσυγχρονισμό» της παραγωγής που επέβαλε και εκεί το ΔΝΤ, έγινε μια συστηματική προσπάθεια περαιτέρω υποβιβασμού της θέσης της γυναίκας μέσα στην παραγωγή. Αυτό επιτεύχθηκε με την εκκίνηση μιας εκστρατείας μισογυνισμού που ζωντάνεψε ξανά προκαταλήψεις και πρότυπα, τα οποία υποτίθεται πως είχαν χαθεί στο ιστορικό βάθος του μεσαίωνα. Με άλλα λόγια, όποια δικαιώματα κέρδισαν οι γυναίκες στην εργασία και την κοινωνική ζωή την εποχή της καπιταλιστικής ευημερίας, την εποχή της οικονομικής ερημοποίησης χάθηκαν ξανά. Η παρατήρησή της είναι κρίσιμη γιατί, κόντρα σε κάθε φιλελεύθερη αφήγηση, συνδέει αποφασιστικά το ζήτημα της γυναικείας χειραφέτησης με την αναγκαιότητα της συνολικής κοινωνικής χειραφέτησης. Το σώμα, λέει η Federici, για τις γυναίκες στην καπιταλιστική κοινωνία έχει γίνει ό,τι το εργοστάσιο για τους άρρενες μισθωτούς εργάτες: το κύριο πεδίο της εκμετάλλευσης και της αντίστασής τους, καθώς το γυναικείο σώμα έγινε αντικείμενο οικειοποίησης από το κράτος και τους άνδρες και υποχρεώθηκε να λειτουργεί ως μέσο αναπαραγωγής και συσσώρευσης της εργασίας. Θα ήταν περιττό φαντάζομαι να αναφέρω την πλήρη επιβεβαίωση του σχήματός της για την Ελλάδα του σήμερα, όπου τα τέσσερα χρόνια εργασιακής εξαθλίωσης και λιτότητας έχουν επιφέρει μια άνευ προηγούμενου επιστροφή πατριαρχικών και σεξιστικών κοινωνικών προτύπων, με την οικογενειακή και θεσμική βία ενάντια στις γυναίκες και τα λοατ άτομα να έχει αυξηθεί κατακόρυφα.

Η φροϊδομαρξιστική συμβολή

Το θεωρητικό νήμα της πραγμάτευσης του Ένγκελς παραλαμβάνει στις αρχές του 20ού αιώνα το ρεύμα του φροϊδομαρξισμού και, ειδικότερα, ο Βίλχεμ Ράιχ. Εκπαιδευμένος ψυχαναλυτής και μέλος τους γερμανικού κομμουνιστικού κόμματος,[16] ο Ράιχ έρχεται αντιμέτωπος με τα αποκαρδιωτικά γεγονότα των πρώτων δεκαετιών του 20ού αιώνα και, πιο συγκεκριμένα, με την άνοδο του φασιστικού φαινομένου στην Ευρώπη. Γιατί οι μάζες κινούνται προς τους δυνάστες τους; Το απλό ψυχαναλυτικό σχήμα δεν μπορούσε να απαντήσει ικανοποιητικά. Ο Ράιχ επιχειρεί τη σύνδεση του μαρξισμού με την ψυχανάλυση. Στόχος είναι να ιστορικοποιηθεί διαλεκτικά η ίδια η παρόρμηση, με τελικό σκοπό την κίνηση των ανθρώπων προς τη ελευθερία. Γιατί, μπορεί ο μαρξισμός να ανέδειξε τα πραγματικά συμφέροντα των καταπιεσμένων, ωστόσο αυτοί, αντιδρώντας φαινομενικά ενάντια στον εαυτό τους, στρέφουν το δυναμικό της επιθυμίας τους αντίθετα στα πρακτικά τους συμφέροντα. Τι είναι αυτό που μεσολαβεί μεταξύ της πραγματικότητας και της ανθρώπινης πράξης; Τι μεσολαβεί μεταξύ αντίληψης και συνείδησης; Ο μαρξισμός δεν έχει εργαλεία ερμηνείας του ψυχισμού.

Ο Ράιχ ξεκινά με την τυπική διάκριση του Φρόιντ μεταξύ ανάγκης και επιθυμίας. Αν η πρώτη αντιπροσωπεύει το βιολογικό επίπεδο (τη βιολογική ανάγκη) η δεύτερη αντιπροσωπεύει το ψυχικό. Η επιθυμία, στο εξελικτικό σχήμα του Φρόιντ, είναι αυτό που δημιουργεί τη συνείδηση, ο αντιπρόσωπος της ανάγκης στο ψυχικό επίπεδο. Η επιθυμία, όμως, δεν είναι απλή αντανάκλαση της ανάγκης. Μια θεωρία των αναγκών δεν μπορεί να ερμηνεύσει επαρκώς (πολύ δε περισσότερο να ικανοποιήσει) τις ανθρώπινες επιθυμίες. Ο Ράιχ σκέπτεται πως μια θεωρία της ανθρώπινης απελευθέρωσης οφείλει να διαγνώσει τις ειδικές πολιτισμικές στρεβλώσεις τις οποίες έχει υποστεί η επιθυμία μέσα στον χρόνο, και οι οποίες την οδηγούν στην αντιστροφή της ηδονής. Η σκέψη του οδηγείται στη χαρακτηροανάλυση. Οι αιώνες κοινωνικής εξέλιξης που προηγήθηκαν, έχουν διαμορφώσει κοινωνικούς τύπους συμπεριφοράς σαδομαζοχιστικού χαρακτήρα,[17] με αποτέλεσμα να έλκονται, αφενός, από αυταρχικές πολιτικές φιγούρες και, αφετέρου, να τοποθετούν το θετικό δυναμικό της επιθυμίας τους πάνω στον πόνο.

Στη Γενεαλογία της Ηθικής, ο Νίτσε είναι καταπέλτης για τον πολιτισμό που καταστέλλει τις ανθρώπινες επιθυμίες επιβάλλοντας ενοχές -τις οποίες, εν συνεχεία, η κοινωνία εξωτερικεύει- με σκοπό την εγκαθίδρυση αυταρχικών μορφών εξουσίας και ιδιοκτησίας. Ο Φρόιντ είναι απαισιόδοξος συνολικότερα για τον πολιτισμό.[18] Η εξέλιξη της ανθρωπότητας χαρακτηρίζεται ως μια διαδικασία τεχνολογικής προόδου αλλά, ταυτόχρονα, και ως μια πορεία συνεχών απωθήσεων, στρεβλώσεων τις επιθυμίας, εντεινόμενων παθολογιών. Ο Φρόιντ ανάγει την πατριαρχία στην απαρχή της ανθρωπότητας.[19] Παρά το γεγονός ότι στην αφήγησή του διαγράφεται μια μικρή ιστορική σχισμή από την οποία περνάει το φως της ιστορίας, και παρά το γεγονός ότι στο Άνδρας Μωυσής[20] ουσιαστικά ιστορικοποιεί την πατριαρχία, παραμένει διστακτικός να διατυπώσει το αίτημα άρσης της. Ο Φρόιντ ίσως δείχνει να τρομάζει μπροστά στις έσχατες συνέπειες της θεωρίας του.

Ο Ράιχ, απεναντίας, όχι μόνο δεν έχει τέτοιους δισταγμούς, αλλά περνά γρήγορα και σε πολιτικές πρακτικές της θεωρίας του, μέσω των προγραμμάτων σεξουαλικής απελευθέρωσης που εισηγείται σε ομάδες της νεολαίας του κομμουνιστικού κόμματος[21]. Η απελευθέρωση της ερωτικής επιθυμίας στους νέους, η άρση των απαγορεύσεων και η πάλη ενάντια στην πατριαρχία και την καταπίεση των γυναικών προβάλλεται ως η πολιτική λύση ενάντια στον ναζισμό. Για τον Ράιχ, ο πολιτισμός των απαγορεύσεων οδηγεί, όπως είδαμε, στη διαμόρφωση σαδομαζοχιστικών χαρακτήρων που αδυνατούν να προσανατολιστούν στην ισότητα και την αυτονομία, αφού η επιθυμία τους έχει παραμορφωθεί σε τέτοιο βαθμό που να επιδιώκει είτε να καταπιέζεται είτε να καταπιέζει. Η σεξουαλική απελευθέρωση είναι η απελευθέρωση της επιθυμίας και αυτή, με τη σειρά της, είναι η προϋπόθεση για την πάλη των ανθρώπων ενάντια στον καπιταλισμό και όλες τις μορφές αλλοτρίωσης. Το πρόγραμμα του Ράιχ είναι ένα πρόγραμμα που, όχι μόνο συνδέει αποφασιστικά τον μαρξισμό με την ψυχανάλυση, αλλά και το επαναστατικό πολιτικό κίνημα με το κίνημα της σεξουαλικής απελευθέρωσης.

Κοινωνικά κινήματα της δεκαετίας του ’60

Οι ιδέες του Ράιχ, του Μαρκούζε και των διαδόχων της φροϊδομαρξιστικής σχολής επηρεάζουν αποφασιστικά τα νέα κοινωνικά κινήματα, που αναδύονται μέσα στη γενιά της αμφισβήτησης. Η συμβολή αυτής της θεωρητικής γραμμής είναι καθοριστική όχι μόνο για τις κοινωνικές διεκδικήσεις στη βάση του φύλου, αλλά για τα κινήματα ανατροπής εν γένει. Μέσα στην πανσπερμία των μορφών αντίστασης και πάλης (αντιπολεμικό, κίνημα φυλετικών διακρίσεων, αντιαποικιοκρατικό, φοιτητικό, χίπις κ.τ.λ), οι βασικές αιχμές τους εστιάζουν στα ποιοτικά χαρακτηριστικά της ζωής. Αναδύεται μια πολιτική και πολιτιστική μάζα αντίστασης, η οποία αμφισβητεί τα θεμέλια του καπιταλισμού, διευρύνοντας το κριτικό οπλοστάσιο του κινήματος περισσότερο από ποτέ. Παρόλο που κρίνουμε, εκ των υστέρων, ότι τα κινήματα αυτά ηττήθηκαν στρατηγικά, μη μπορώντας να μετουσιωθούν σε διαρκή και αποφασιστικά επαναστατικά κινήματα, η παρακαταθήκη που άφησαν, τόσο στη θεωρία όσο και στις μορφές πάλης, είναι αδιαμφισβήτητη.

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον των κοινωνικών κινημάτων[22] αναδύεται και η λεγόμενη δεύτερη φάση του φεμινιστικού κινήματος,[23] μετά τη στρατηγική ήττα[24] της λεγόμενης πρώτης φάσης. Καθοριστικό ρόλο έπαιξε, ασφαλώς, το κίνημα για τα δικαιώματα των ομοφυλοφίλων στις δυτικές πολιτείες των ΗΠΑ και στην Ευρώπη. Το ομοφυλοφιλικό κίνημα που ξεπηδά εκείνη την περίοδο, επιχειρεί να ξαναβρεί το χαμένο νήμα του φεμινισμού, ριζοσπαστικοποιώντας τόσο τη θεωρία όσο και την πρακτική του. Εδώ, το αίτημα γίνεται η ίδια η ζωή ως ελεύθερη πρόσβαση στον δημόσιο χώρο. Τα ομοφυλόφιλα άτομα έχουν μεν δικαίωμα ψήφου, αλλά υφίστανται μια σειρά από τρομακτικούς περιορισμούς σε όλες τις πτυχές της ζωής τους. Το κίνημα αποκτά γόνιμους διαύλους με το νεολαιίστικο κίνημα της σεξουαλικής απελευθέρωσης. Η όσμωση φέρνει καινοτόμες θεωρητικές επεξεργασίες και ριζοσπαστικές πολιτικές πρακτικές.

Αυτή η μετάβαση, όπως ήταν λογικό, είχε μια σειρά συνεπειών και σε θεωρητικό επίπεδο, με βασικότερη τη μεταπήδηση του ενδιαφέροντος από το υποκείμενο διεκδίκησης γυναίκα στο ευρύτερο υποκείμενο φύλο. Με τη μετατόπιση του ενδιαφέροντος από τη γυναίκα στο φύλο εισάγεται στρατηγικά η διάκριση βιολογικό φύλο/κοινωνικό φύλο (sex/gender) – με το πρώτο να θεωρείται ότι αποτελεί το «φυσικό» υπόβαθρο πάνω στο οποίο κατασκευάζεται το δεύτερο. Οι φεμινίστριες επιδιώκουν να δώσουν έμφαση, σε θεωρητικό αλλά και σε πολιτικό επίπεδο, στην έννοια του κοινωνικού φύλου, προκειμένου να τονίσουν τον ρόλο των κοινωνικών και πολιτισμικών διαδικασιών και πρακτικών που κατασκευάζουν και οριοθετούν την έμφυλη ταυτότητα «γυναίκα», προσπαθώντας, ταυτόχρονα, να υποβαθμίσουν και να μειώσουν τη σημασία και τον ρόλο του λεγόμενου «βιολογικού φύλου». Η θέση αυτή διαμορφώνει μια στρατηγική αντίστασης στην άποψη που θα υποστήριζε ότι «η βιολογία είναι πεπρωμένο», τον λεγόμενο και ως βιολογικό καθορισμό. Αυτή η μετατόπιση σημαίνει, επίσης, ότι το κίνημα δεν είχε ως σκοπό απλώς και μόνο να προσθέσει ένα καινούργιο αντικείμενο μελέτης στα ήδη υπάρχοντα, αλλά να διευρύνει την οπτική του, αναθεωρώντας ριζικά τα καθιερωμένα μοντέλα ανάλυσης και έρευνας, θέτοντας ερωτήματα από τη σκοπιά του φύλου και, παράλληλα, της ίδιας της ανθρώπινης σεξουαλικότητας ως δυναμική αλληλεπίδραση όλων των «φύλων» και όχι μόνο της καταπίεσης των γυναικών.

Αυτή η θεωρητική «διολίσθηση» είχε τόσο θετικές όσο και αρνητικές συνέπειες. Οι τελευταίες, εντοπίζονται στο γεγονός πως το κύριο θεωρητικό και κινηματικό βάρος περιορίστηκε στα κινήματα των ομοφυλοφίλων και των λεσβιών, με αποτέλεσμα το φεμινιστικό κίνημα είτε να ενσωματωθεί πλήρως είτε να εξαφανιστεί. Στο επίπεδο, δηλαδή, της τυπικής μαζικότητας και της κοινωνικής καταγραφής παρατηρήθηκε μια ιστορική ήττα. Παρόλο που, όπως είδαμε, στόχος ήταν η θεωρητική διεύρυνση, αυτή δεν κατανοήθηκε επαρκώς από ευρύτερα υποκείμενα και, έτσι, στις αρχές της δεκαετίας του ’70 περιχαρακώθηκε ασφυκτικά. Οι θετικές όψεις εντοπίστηκαν, κυρίως, σε θεωρητικό επίπεδο, καθώς η επικέντρωση στο φύλο (δηλαδή στη σεξουαλική ταυτότητα) ξεπέρασε έναν σκόπελο, στον οποίο το φεμινιστικό κίνημα είχε πέσει για δεκαετίες: τον βιολογικό καθορισμό. Η επικέντρωση στο ζήτημα της γυναικείας φύσης από το φεμινιστικό κίνημα τις πρώτες δεκαετίες της ζωής του, αποτέλεσε τη βασική αιτία του θεωρητικού του μαρασμού και της πολιτικής του ενσωμάτωσης. Το κίνημα της πρώτης φάσης, επικεντρωμένο στα διαφορετικά βιολογικά χαρακτηριστικά, ουσιαστικά δικαίωνε με τρόπο αντίστροφο αιώνες καταπίεσης και διαχωρισμού. Ταυτόχρονα, μέσα από αυτό το θεωρητικό σφάλμα, οδηγήθηκε στο να προβάλει μέσω των αιτημάτων του μια «ανδρική» αυτοεικόνα στη γυναίκα, μετατρέποντας την όποια νίκη σε αιτήματα (π.χ. το δικαίωμα στην εργασία για τις γυναίκες) και σε ακόμα μεγαλύτερη υποδούλωση, αφού όλες οι άλλες προϋποθέσεις της καταπίεσης ήταν ακόμα παρούσες. Αντίθετα, οι θεωρίες της δεύτερης φάσης πάλεψαν ενάντια στον βιολογικό καθορισμό της ταυτότητας, διαχωρίζοντας πλήρως το βιολογικό φύλο από τη σεξουαλική ταυτότητα. Έτσι, το βάρος έπεσε στην πολλαπλότητα της ανθρώπινης επιθυμίας, που είναι καταστατικά συνδεδεμένη με την επιθυμία για απελευθέρωση από όλα τα δεσμά και όλους τους περιορισμούς.

 

Ποιο είναι τελικά το περιεχόμενο της σεξουαλικής απελευθέρωσης;

«Κάθε είδους περιφρόνηση του σεξ, κάθε βρώμισμά του μέσω της έννοιας ακάθαρτο, είναι κατ’ εξοχήν έγκλημα κατά τη ζωής»

Φ. Νίτσε

Αφήσαμε, ίσως, στο περιθώριο της εξιστόρησής μας για το ομοφυλοφιλικό ρεύμα, το κίνημα που έθεσε το αίτημα μιας συνολικότερης άρσης των περιορισμών της επιθυμίας διαμέσου του γενικού προτάγματος: σεξουαλική απελευθέρωση. Είδαμε ότι προπομπός αυτού του κινήματος ήταν οι πειραματισμοί του Β. Ράιχ και η όσμωση μαρξισμού και ψυχανάλυσης. Θα μπορούσε κανείς να ισχυριστεί πως το κίνημα της σεξουαλικής επανάστασης δεν μπορεί να συγκριθεί σε διάρκεια και κατακτήσεις με το κίνημα των ομοφυλοφίλων ούτε με το κίνημα των γυναικών. Είναι, όμως, επιτακτικό να δούμε πως η πολιτική ουσία αυτού του κινήματος είναι αξεπέραστη για έναν απλό λόγο. Ότι είναι το πρώτο πολιτικό κίνημα που, ξεπερνώντας την περιχαράκωση των ταυτοτήτων φύλου, έθεσε το ζήτημα της σεξουαλικής απελευθέρωσης ως συνολικό-πανκοικωνικό ζητούμενο και προϋπόθεση μιας άλλης κοινωνίας. Γιατί, όπως ήδη τονίσαμε, οποιαδήποτε διεκδίκηση δεν ξεπερνά το μερικό του αιτήματος που εμπεριέχει η στενή ταυτότητα, είναι καταδικασμένο να υπαναχωρήσει στο σαθρό έδαφος της ρητορείας των δικαιωμάτων.[25]

Ποιο είναι, όμως, το περιεχόμενο του αιτήματος για σεξουαλική απελευθέρωση; Σίγουρα το περιεχόμενο του όρου δεν έχει καμιά ειδική σχέση με το αίτημα απελευθέρωσης της σεξουαλικής πρακτικής, καθώς αυτή είναι ήδη τυπικά ελεύθερη μέσα στα φιλελεύθερα καθεστώτα. Ωστόσο, αυτή είναι μια φαινομενικά ελεύθερη πρακτική η οποία προκαθορίζεται από κοινωνικές νόρμες ενώ, σε μεγάλο βαθμό, περιχαρακώνεται από μηχανισμούς παραγωγής απαγορεύσεων. Ο μη καθορισμός αυστηρών ταυτοτήτων και προτύπων συμπεριφοράς -οι οποίες μοιράζουν εκ των προτέρων ρόλους και σεξουαλικές διασυνδέσεις μέσα στην ταξικά διαιρεμένη κοινωνία της αγοράς-, ο μη καθορισμός της σεξουαλικής επιλογής και πρακτικής (στοιχεία που συγκροτούν την ταυτότητα) από τις μορφές κοινωνικής και θεσμικής εξουσίας, η κατάκτηση της ελευθερίας επιλογής, η άρση της φαντασιακής εικόνας της σεξουαλικής ιδιοκτησίας, των αστικών συμβάσεων του ετεροφυλόφιλου γάμου, η ελεύθερη σχέση χωρίς θεσμικούς καθορισμούς, η ελεύθερη κοινοτιστική και πολυγαμική συμβίωση, και όλα τα παραπάνω σε συνδυασμό με την πάλη ενάντια σε εξουσιαστικές (σαδιστικές) μορφές εξουσίας (π.χ. φασισμός, σύγχρονο ολοκληρωτικό κράτος) και μηχανισμούς χειραγώγησης, ήταν οι άμεσοι στόχοι και πειραματισμοί που έθεσε το κίνημα της σεξουαλικής επανάστασης από τη δεκαετία του ’60.

Σεξουαλικός καταναλωτισμός

Για πολλούς/ες που παρωθούνται, εν μέρει, από πουριτανικά αντανακλαστικά, το κίνημα της σεξουαλικής επανάστασης όχι μόνο δεν άφησε καμία παρακαταθήκη αλλά, αντίθετα, βοήθησε τον καπιταλισμό της αγοράς, ενσωματώνοντας τη βασική του επιδίωξη για ερωτική ελευθερία σε μια αδιέξοδη και αγοραία σεξουαλική «ακολασία», που χαρακτηρίζει τις δεκαετίες που ακολούθησαν. Με άλλα λόγια, ο σύγχρονος -αν μου επιτρέπεται ο όρος- σεξουαλικός καταναλωτισμός προβάλλεται ως φυσικό επακόλουθο των κινημάτων που προαναφέραμε. Κατά τη γνώμη μας, όμως, έχει εντελώς διαφορετική προέλευση και στόχευση. Η καταγωγή του εντοπίζεται όχι στη δεκαετία του ’60 αλλά τουλάχιστον δύο δεκαετίες νωρίτερα, με την άνοδο των μαζικών μέσων διασκέδασης και κουλτούρας. Όπως έχουμε αναλύσει,[26] η άνοδος της μαζικής κουλτούρας είχε μια σειρά από επιπτώσεις σε όλους τους τομείς της ζωής. Η ρύθμιση των σεξουαλικών σχέσεων, ο αρχαιότερος και κομβικότερος θεσμός κοινωνικής οργάνωσης, δεν θα μπορούσε να μείνει ανεπηρέαστος.

Η ανακατασκευή όλων των μορφών της κοινωνικής ζωής σε έννομες σχέσεις κατά τα πρότυπα της εμπορικής συναλλαγής (που έφερε ο καπιταλισμός), η επέκταση αυτής της σχέσης σε κάθε πτυχή της ζωής (που έφερε και φέρνει ο ολοκληρωτισμός) δεν θα μπορούσε να μην αλώσει και τις σεξουαλικές σχέσεις. Έτσι, η πλήρης εμπορευματοποίηση του ανθρώπινου σώματος έφερε μια νέα μορφή αγοραιοποίησης του έρωτα, που προβλήθηκε ως, δήθεν, σεξουαλική ελευθερία – τον σεξουαλικό καταναλωτισμό. Φυσικά, ο σεξουαλικός καταναλωτισμός έχει τόση σχέση με την ελευθερία όση έχει και ο πολιτικός του πατέρας, ο φιλελευθερισμός. Πρόκειται, δηλαδή, για μια επίπλαστη μορφή «απελευθέρωσης» που δεν αίρει τις σχέσεις εκμετάλλευσης, προσφέροντας εικονική ελευθερία, και συναρθρώνεται τέλεια με τη νέα μορφή καταναλωτικής κοινωνίας των ομοιωμάτων που ζούμε εδώ και δεκαετίες. Ο σεξουαλικός καταναλωτισμός αποτελεί ένα ακόμα βήμα της καπιταλιστικής ολοκλήρωσης, αφού η εμπορευματική συναλλαγή περνά στο βαθύτερο υπόστρωμα του ψυχισμού, στο επίπεδο της ερωτικής επιθυμίας. Η μετατροπή της σεξουαλικής επιθυμίας σε εμπόρευμα και του έρωτα σε κατανάλωση δημιουργεί κλειστά στερεότυπα, που αποκλείουν οικονομικά και κοινωνικά. Έτσι, αντί να απελευθερώνει υποδουλώνει, αντί να κοινωνικοποιεί γκετοποιεί, καταστέλει και εξευτελίζει οτιδήποτε διαφέρει (τα ακριβώς αντίθετα, δηλαδή, απ’ όσα αιτήθηκε η σεξουαλική και κοινωνική απελευθέρωση). Όπως έχουμε συζητήσει ξανά, αυτή η στρατηγική βασίστηκε στην αντιστροφή της ψυχαναλυτικής πρακτικής από μια αυτοθεραπευτική μεθοδολογία απελευθέρωσης σε έναν μηχανισμό παραγωγής νευρώσεων για τους σκοπούς της διαφήμισης και της πολιτικής προπαγάνδας.[27] Βλέπουμε, λοιπόν, πως, ενώ η σεξουαλική απελευθέρωση προκύπτει από τη συνένωση μαρξισμού και ψυχανάλυσης, ο σεξουαλικός καταναλωτισμός προκύπτει από τη συνένωση του φιλελευθερισμού της αγοράς με τη μαζική κουλτούρα (ή αντεστραμμένη ψυχανάλυση).

Ο σεξουαλικός καταναλωτισμός αποτελεί, έτσι, ταυτόχρονα έναν κολοσσιαίο μηχανισμό χειραγώγησης, καθώς στοχεύει στη στρέβλωση των βασικών επιθυμιών της ανθρώπινης ψυχής προς όφελος της διαφήμισης. Είναι ένας μηχανισμός παραγωγής νευρώσεων, όπως θα έλεγε ο Έριχ Φρομ· μια τεράστια βιομηχανία παραγωγής ματαιωμένων επιθυμιών που επιστρατεύει τη βιομηχανία του ματαιωμένου έρωτα ως δίαυλο για την καταναλωτική μετουσίωση των ορμών. Αυτή είναι η τυπική λειτουργία της πορνογραφίας. Ενώ, δηλαδή, στην επιφάνεια έχουμε μια σεξουαλική πανδαισία, στη βάση έχουμε συνεχή εμπόδια στην ερωτική εκπλήρωση, ούτως ώστε οι ορμές να χειραγωγούνται προς τα προϊόντα της κατανάλωσης και οι ανεκπλήρωτες ορμές να διαμορφώνουν σαδομαζοχιστικές χαρακτηροδομές, έτοιμες να υποδουλωθούν σε αυταρχικές μορφές εξουσίας ή να εξουσιάσουν οι ίδιες.

Μέσω του σεξουαλικού καταναλωτισμού -φαινομενικώς παράδοξα-, αναδύεται ένας σύγχρονος πουριτανισμός που μισεί το σώμα και τις επιθυμίες του, τροφοδοτώντας μας με ενοχές για κάθε μικρή ατέλεια στη βάση του βιομηχανικά παραγόμενου προτύπου σώματος, εικόνας, εμφάνισης. Ο σεξουαλικός καταναλωτισμός καταστέλλει τις ορμές, παράγοντας νευρώσεις. Γι’ αυτό και η εικονική ελευθεριότητα περιστοιχίζεται από την αναγέννηση νέων ταμπού που, τώρα πια, δεν επιβάλει η θρησκεία αλλά η οιονεί θρησκευτική υποταγή στην αγορά. Μια πραγματολογική ανάλυση θα μπορούσε να αποκαλύψει τις βαθιά πατριαρχικές, πουριτανικές και εξουσιαστικές καταβολές του φαινομένου.

Αναζητώντας μια σύγχρονη επαναστατική θεωρία για το φύλο

«Γυναίκα δε γεννιέσαι, γυναίκα γίνεσαι», Σιμόν Ντε Μποβουάρ

Στις σύγχρονες ριζοσπαστικές συζητήσεις, καθοριστική είναι η συμβολή της Αμερικανίδας θεωρητικού Judith Butler, το έργο της οποίας σηματοδοτεί (μετά τη δεκαετία του ’90) τη λεγόμενη τρίτη φάση του φεμινισμού. Εντοπίζοντας περιχαρακώσεις και πολιτικές ενσωματώσεις στα κινήματα της δεύτερης φάσης, η Butler επιχειρεί μια περαιτέρω εμβάθυνση της προβληματικής. Βασική της θέση γίνεται η αμφισβήτηση του σχήματος διάκρισης μεταξύ βιολογικού και κοινωνικού φύλου – που χαρακτηρίζει τη δεύτερη φάση. Όπως υποστηρίζει η Butler, η αντίληψή μας για το τι θεωρείται βιολογικό φύλο διαμορφώνεται πάντα μέσα σε συγκεκριμένα κοινωνικά πλαίσια. Αυτό που ονομάζουμε βιολογικό φύλο είναι πάντα ήδη εμποτισμένο με συγκεκριμένες κοινωνικές αντιλήψεις και παραδοχές, πράγμα που σημαίνει ότι ένα βιολογικό φύλο άθικτο από κοινωνικές και πολιτισμικές παρεμβάσεις δε μπορεί να βρεθεί και, άρα, δε θα μπορούσε να θεωρηθεί ότι υπάρχει. Στηριζόμενη στο θεωρητικό σχήμα του Μισέλ Φουκώ, η Butler υποστηρίζει ότι το θεωρούμενο ως βιολογικό φύλο δεν είναι το υπόβαθρο ή η βάση για την παραγωγή του κοινωνικού φύλου αλλά, μάλλον, το αποτέλεσμά του.

Για να υποστηρίξει το βιολογικό φύλο ως κατασκεύασμα του κοινωνικού φύλου, η Butler διατυπώνει τη θεωρία της επιτελεστικότητας.[28] Σύμφωνα με αυτήν, τα χαρακτηριστικά του φύλου στο σύνολό τους, αντί να αποτελούν την έκφραση ή την εξωτερίκευση κάποιας προϋπάρχουσας ουσίας, συγκροτούνται σταδιακά στο σώμα, μέσω μιας στυλιζαρισμένης επανάληψης κινήσεων και πράξεων. Τέτοιες επαναλαμβανόμενες κινήσεις, χειρονομίες, στάσεις και πράξεις παράγουν την εντύπωση μιας βαθύτερης και αληθινής ή αυθεντικής έμφυλης ταυτότητας, η οποία, ενώ μοιάζει να είναι η γενεσιουργός τους αιτία, στην πραγματικότητα είναι το αποτέλεσμά τους. Με άλλα λόγια, για την Μπάτλερ, πέρα από αυτές τις επιτελεστικές πράξεις που δημιουργούν την ψευδαίσθηση μιας εσώτερης έμφυλης ουσίας, το φύλο δεν έχει καμία οντολογική υπόσταση. Δεν υπάρχει, δηλαδή, έμφυλη ταυτότητα πέρα από τις έμφυλες εκφράσεις της και, ως εκ τούτου, το φύλο δεν αναφέρεται στο ρήμα «είμαι» αλλά στο ρήμα «κάνω».[29]

Οι παρατηρήσεις της Butler έχουν μια πολύ ειδική σημασία τόσο για τη θεωρία όσο και για τις στρατηγικές αιχμές των σύγχρονων κοινωνικών κινημάτων. Η οπτική του στοιχείου της πράξης επανεισάγει την επαναστατική δυνατότητα μέσα στην πάλη για σεξουαλική απελευθέρωση. Η άρνηση του ετεροκαθορισμού από τις εξωτερικές/κοινωνικές, εξουσιαστικές, ετερόνομες ταυτότητες αποδεσμεύει τα κινήματα από τη διεκδίκηση μερικών και ειδικών αιτημάτων, ενώ τοποθετεί τον αγώνα για σεξουαλική απελευθέρωση ξανά σε πανκοινωνικό επίπεδο.

Παράλληλα, όμως, η θεωρία της Butler παραμένει δέσμια ορισμένων βασικών της προκείμενων, τις οποίες πρέπει να συζητήσουμε αν επιχειρήσουμε να αναζητήσουμε μια σύγχρονη απελευθερωτική οπτική. Έτσι, οι θεωρίες της, παρά την αδιαμφισβήτητη κριτική τους προσφορά στην ανάλυση των κοινωνικών δομών, παρά τη διεισδυτική και αποκαλυπτική τους οπτική για την ετεροκαθοριστική δομή των σεξουαλικών προτύπων, παρά την ανειρήνευτη στάση τους απέναντι σε οποιαδήποτε κρατική/καπιταλιστική/εξουσιαστική δομή και παρά την αδιαμφισβήτητη συμβολή τους στη ριζοσπαστικοποίηση του κινήματος, ενέχουν εντούτοις σοβαρούς θεωρητικούς κινδύνους. Πρώτον, ο ακραίος σχετικισμός που εισάγουν στον αυτοκαθορισμό της ταυτότητας -απόρροια της ανάγκης για πάλη ενάντια σε οποιαδήποτε μορφής ετεροκαθορισμού και σεξουαλικής ετερονομίας- μοιραία οδηγεί σε αποσχιστικές τάσεις από τα μαζικά κινήματα και προωθεί την κουλτούρα του ατομισμού. Λείπει προφανώς από τη θεωρία ένα διαλεκτικό εργαλείο που θα ορίσει εκ νέου την ολότητα με επαναστατικούς όρους, μέσω της διασπασμένης συνείδησης του ατομικού πράττειν. Δεύτερον, η πανταχού παρούσα Εξουσία που ορίζεται ως απόλυτος παραγωγός του νοήματος –ακόμα και της επιθυμίας–, οδηγεί στην μοιρολατρική αποδοχή του status quo αντίστροφα, δηλαδή οδηγεί σε θέσεις που θεωρούν τη συνολική επαναστατική αναμόρφωση της κοινωνίας αδύνατη. Τρίτον, η συνολική απόρριψη της ψυχαναλυτικής παράδοσης στερεί μια γόνιμη, κατά τη γνώμη μας, όσμωση με τις παραδόσεις του φροϊδομαρξισμού και των κινημάτων σεξουαλικής απελευθέρωσης, όσμωση που, τηρουμένων λεπτών δεσμεύσεων, θα μπορούσε να αποτελέσει ριζοσπαστικό λίπασμα για τα σύγχρονα κινήματα. Και τα τρία στοιχεία είναι απόρροια της υιοθέτησης της φουκωικής θεωρίας από την Butler. Έτσι, η οπτική της παραμένει μερική και ενταγμένη στη μεταμοντέρνα κοσμοθεωρία, η οποία αρνείται οποιαδήποτε έννοια διαλεκτικής, ταξικής πάλης και συνολικής επανάστασης, εμμένοντας μόνο στη δημιουργία περιφερειακών αντιστάσεων και ζωνών «ελευθερίας».

Προς έναν νέο ριζοσπαστικό ορίζοντα

Οι θεωρητικοί περιορισμοί της Butler, η ίδια η συγκρότηση μιας επαναστατικής θεωρίας αλλά και οι επείγουσες αναγκαιότητες του σύγχρονου κόσμου, απαιτούν το άνοιγμα μιας ουσιαστικής συζήτησης για τα ζητήματα φύλου και σεξουαλικότητας. Ο πρώτος λόγος είναι πως κάθε επαναστατικό ρεύμα, που θέλει να έχει νόημα ως τέτοιο, οφείλει να πολεμήσει όλες τις μορφές εξουσίας και καταπίεσης και να παλεύει για την κατάργησή τους. Ένας δεύτερος λόγος συνδέεται στενά με την αναρχική συνιστώσα του επαναστατικού ρεύματος, ως αυτή που διαφυλάσσει φιλοσοφικά και πολιτικά το στοιχείο της επιθυμίας μέσα στην ιστορία. Ως αυτή που αντιστάθηκε στον «επιστημονικό» σοσιαλισμό του από τα πάνω καθορισμού των αναγκών, ο οποίος οικοδομείται πάντα ως μηχανισμός (ξεκομμένος από τους ανθρώπους) για να ικανοποιήσει της ανάγκες των ανθρώπων στο όνομά τους. Τέλος, γιατί μια υλιστική και ανθρωπιστική φιλοσοφία οφείλει να διαφυλάξει ως κόρη οφθαλμού το ενορμητικό στοιχείο της ανθρώπινης ψυχής και να το προστατεύσει από τις χειραγωγικές επιδιώξεις που του επιβάλει η εξουσία.[30]

Μια νέα οπτική του ζητήματος πρέπει, κατά τη γνώμη μας, να επανεμπλουτίσει τις διαπιστώσεις της σύγχρονης queer theory με τη δυναμική αποφασιστικότητα, την αντικρατική και αντικαπιταλιστική στράτευση του φροϊδομαρξιστικού ρεύματος, εισάγοντας εκ νέου τη χαμένη «ταξική οπτική» και ριζοσπαστικοποιώντας αποφασιστικά το νόημά του. Η πάλη ενάντια στην καταπίεση στη βάση του φύλου ή του σεξουαλικού προσανατολισμού δεν έχει κανένα νόημα αν δεν υπερβεί τον σκόπελο μιας στενής επιδίωξης δικαιωμάτων. Ο αγώνας για την ελευθερία της σεξουαλικότητας, την πλήρη ισότητα και ελευθερία όλων των ανθρώπων ανεξαρτήτως φύλου και σεξουαλικού προσανατολισμού, είναι ταυτόχρονα προϋπόθεση και επακόλουθο μιας αντικρατικής και αντικαπιταλιστικής ελευθεριακής κοινωνίας.

Έκτος φυσικά από τη γόνιμη θεωρητική συζήτηση, το αναρχικό ρεύμα οφείλει στη σημερινή συγκυρία να θέσει άμεσες προτεραιότητες πάλης. Η δημιουργική όσμωση με κινήματα και κινήσεις ΛΟΑΤ ατόμων μπορεί να οδηγήσει στη διεύρυνση της αντικρατικής και αντικαπιταλιστικής ατζέντας· η δημιουργία δημόσιων και κοινωνικών χώρων ελευθερίας, οι οποίοι θα αποτελέσουν, όχι απλώς χώρους ελεύθερης έκφρασης, αλλά και κοινωνικής ασπίδας για άτομα που δέχονται καθημερινά επιθέσεις· η συντονισμένη, οργανωμένη και αποφασιστική δράση ενάντια στα κυκλώματα σεξουαλικής εκμετάλλευσης ανθρώπων· η δημιουργία ελευθεριακών εκπαιδευτικών αντιθεσμών που δεν θα αναπαράγουν την ετεροκανονική σεξουαλικότητα και δεν θα παράγουν νευρώσεις· παράλληλα, η πάλη εκπαιδευτικών και μαθητών μέσα στα σχολεία· η ανάδειξη και η πάλη ενάντια στη συνεχή εμπορευματοποίηση του σώματος ως βασική συνιστώσα του σύγχρονου καπιταλισμού. Όλα τα παραπάνω, μαζί με πολλά άλλα, μπορεί να αποτελέσουν μια γόνιμη αρχή στον ανηφορικό αγώνα για την ελευθερία.

Σωτήρης Λυκουργιώτης

ΠΗΓΗ: http://www.provo.gr/eksousia-kai-sexualikotita/#_ftnref15

 Σημειώσεις

[1]      Έρευνα  της Εταιρείας Μελέτης Ανθρώπινης Σεξουαλικότητας (ΕΜΑΣ) και του Ανδρολογικού Ινστιτούτου (2013).

[2]     Φρίντριχ Ένγκελς, Η καταγωγή της οικογένειας της ατομικής ιδιοκτησία και του κράτους, εκδ. Θεμέλιο, 2004.

[3]     Όρος που συναντάμε στο έργο της Μαρίας Γκατσούλα, Κοινωνιολογικές προσεγγίσεις του φύλου: ζητήματα εξουσίας και ιεραρχίας, ο οποίος ουσιαστικά εκφράζει την κατά φύλο οργάνωση της παραγωγής και τις πατριαρχικές σχέσεις εξουσίας που αυτή συνυποθέτει.

[4]     Ι. Αντρέγιεφ, Για το έργο του Ένγκελς, Η καταγωγή της οικογένειας της ατομικής ιδιοκτησίας και του κράτους, εκδ. Σύγχρονη Εποχή, 1987.

[5]     Η μητριαρχική υπόθεση εισάγεται λίγα χρόνια πριν από το έργο του Ένγκελς, από τον Μάθιους Μόργκαν στο έργο Η πρωτόγονη κοινωνία. Η υπόθεση της μητριαρχίας, ωστόσο, διατυπώνεται πρώτη φορά από τον Ελβετό νομικό Γιόχαν Γιάκομπ Μπαχόφεν, με το έργο του Το μητρικό δίκαιο (1861). Όμως ο Μόργκαν είναι ο πρώτος που προσπαθεί να τεκμηριώσει εμπειρικά την υπόθεση ενός εξελικτικού σχήματος από την πατριαρχία στην μητριαρχία μέσω εμπειρικών παρατηρήσεων σε ινδιάνικες φυλές.

[6]     «Η ανάπτυξη του ανταγωνισμού μεταξύ άνδρα και γυναίκας στον γάμο, η καταπίεση του γυναικείου φύλου από το ανδρικό, συμπίπτει με την πρώτη ταξική διαίρεση που εμφανίζεται στην ιστορία». Οι κοινωνίες του πρωτόγονου κομμουνισμού ρυθμίζουν έως τότε τις σεξουαλικές τους σχέσεις σε πολυγαμικές, κοινοτιστικές και αμφιφυλόφιλες βάσεις. Βλ. Φρίντριχ Ένγκελς, ό.π.

[7]     Φρίντριχ Ένγκελς, ό. π., σελ. 310.

[8]     Οι μητριαρχικές κοινωνίες βασίζονται στη λατρεία της μεγάλης μητέρας.

[9]     Μητρογραμμικότητα: σύστημα συγγένειας σύμφωνα με το οποίο το γένος προέρχεται από τις μητέρες.

[10]    Η μητριαρχία έχει δεχθεί πολλαπλές επικρίσεις. Οι βασικές αντιρρήσεις προέρχονται από δύο πλευρές. Από την πλευρά των απολογητών του κοινωνικού δαρβινισμού, οι αιτιάσεις είναι λίγο έως πολύ γνωστές και δεν θα μας απασχολήσουν ειδικά. Υπάρχει, όμως, και μια άλλη γραμμή κριτικής, πολύ ουσιαστικότερη κατά τη γνώμη μας, που εκκινεί από ριζοσπάστες κριτικούς, οι οποίοι αμφισβητούν τη μηχανιστική προβολή των σταδίων από τη μητριαρχία στην πατριαρχία. Αυτές οι κριτικές έχουν ενδιαφέρον γιατί υπερασπίζονται τη μη υποχρεωτική μετάβαση της μιας βαθμίδας κοινωνικής οργάνωσης σε μια άλλη. Παράλληλα, επικαλούμενοι σύγχρονα αρχαιολογικά δεδομένα, υποστηρίζουν τη συνύπαρξη πολλαπλών κοινωνικοπολιτισμικών δομών, συστημάτων συγγένειας και εξουσίας. Η ιστορική ρευστότητα που χαρακτηρίζει τη μετάβαση από το ένα σύστημα στο άλλο έχει κάθε άλλο παρά νομοτελειακό χαρακτήρα, καθώς εξαρτάται κυρίως από τις τοπικές συνθήκες – όπως π.χ. η μετάβαση από τις λεγόμενες τροφοσυλλεκτικές μητριαρχικές στις πολεμικοπατριαρχικές παρατηρείται πολλές φορές όταν οι κοινωνίες βρίσκονται σε έλλειψη (λόγω περιβαλλοντικών συνθηκών). Η σχολή της Βιέννης και διάφοροι Αμερικάνοι ανθρωπολόγοι των αρχών του περασμένου αιώνα επισήμαναν το σημείο της εκτεταμένης πολυμορφίας που επιτρέπει, για παράδειγμα, την ταυτόχρονη ύπαρξη τόσο του «ομαδικού γάμου» με τη μονογαμία, όσο και του μητρογραμμικού με το πατρογραμμικό σύστημα συγγένειας (για μια εκτενέστερη πραγμάτευση αυτών των κριτικών βλ. Ξενίδου, Μητριαρχία: Επιστήμη και ιδεολογία,1993.

[11]    Αλληγορικά, ο χαρακτήρας του «ιστορικού ατυχήματος» της μετάβασης από τις κοινωνίες του «πρωτόγονου κομμουνισμού στην πατριαρχία» έχει αποτυπωθεί γλαφυρά στη μυθολογία πολλών λαών και, όχι τυχαία, συμπίπτει με την αρχή της εθνικής ή λαϊκής τους γενεαλογίας. Η χαρακτηριστικότερη μορφή αυτής της μυθογράφισης, αν μας επιτρέπεται μια τέτοια ερμηνεία, είναι η περιγραφή της πτώσης στον παράδεισο της Εδέμ που συναντάμε στην Εβραϊκή Τορά. Εδώ, οι συνθήκες της πτώσης περιγράφονται ως απώλεια της αφθονίας, αιματηρός ανταγωνισμός και -αυτό έχει την ειδική του σημασία- εγκαθίδρυση της ενοχής του σώματος. Ο φόβος και η περιπλάνηση είναι το ιστορικό στίγμα του Κάιν. Αν και η αλληγορική κοσμογένεση καταγράφεται, αρχικά, ως πατριαρχική (με την έννοια ότι η γυναίκα πλάθεται συμβολικά από το πλευρό του άνδρα) η περιγραφή δεν έχει άλλο σκοπό από το να αποδώσει την ένοχη γυναικεία επιθυμία ως «διαβολική» και καταστροφική για την ανθρωπότητα. Δεν χωρά αμφιβολία πως η περιγραφή του προπατορικού αμαρτήματος σκιαγραφεί την ιστορική μετάβαση από τη μητριαρχία στην πατριαρχία, οριοθετώντας μία, εκ των υστέρων, απολογητική της πατριαρχικής εβραϊκής κοινωνίας. Άλλωστε, το βιβλίο της Εξόδου αλλά και τα βιβλία που ακολουθούν, περιγράφουν τόσο τις συνθήκες ακραίας έλλειψης και περιπλάνησης όσο και την πατριαρχική δομή της φυλής.

[12]    Αυτό που διαφεύγει της προσοχής των περισσοτέρων μελετητών σε αυτή την ιστορική μετάβαση, είναι ότι το σύνολο των σεξουαλικών σχέσεων θεσμοποιούνται σε νέα βάση. Και ενώ η καταπίεση της γυναίκας μέσω της μονογαμίας και του γάμου (ατομική ιδιοκτησία του σώματος) έχει αναλυθεί διεξοδικά (κυρίως επειδή απαντάται μέχρι και στις μέρες μας), η υποδούλωση των παιδιών (και κυρίως των αγοριών) από τους ενήλικες άνδρες έχει αναλυθεί λιγότερο. Γιατί η δεύτερη κατηγορία σεξουαλικών σχέσεων που θεσμοποιείται στις πολεμικοπατριαρχικές κοινωνίες είναι ακριβώς η θεσμική ομοφυλοφιλία των ενηλίκων ανδρών με τους ανηλίκους παιδαγωγούμενούς τους. Αυτή η θεσμική παράδοση, που απαντάται ακόμα και σήμερα σε κοινότητες του Αμαζονίου, της Γουινέας, της κεντρικής Αφρικής κ.τ.λ., είναι τόσο ισχυρή που φτάνει έως τις πρώτες αστικές κοινωνίες. Κλασική πάνω στο θέμα είναι η πραγμάτευση του ίδιου του Πλάτωνα στο Περί έρωτος. Εδώ, παρότι οι πόλεις έχουν περάσει μέσω της δουλείας σε υψηλότερα στάδια ταξικής καταπίεσης, τα υπολείμματα των πολεμικοπατριαρχικών φυλών (από τη συνένωση των οποίων προήλθε, άλλωστε, η πόλη της Αθήνας και άλλες) παραμένουν. Έτσι, ενώ υπάρχει η «εργατική τάξη» των δούλων, γυναίκες και παιδιά παραμένουν υποδουλωμένα στους άνδρες-ελεύθερους πολίτες. Και αν για τις γυναίκες η ιστορική μοίρα τις καταδικάζει στη συνεχή υποδούλωση, για τα αγόρια το φιλοσοφικό ερώτημα που εγείρεται είναι: πώς είναι δυνατόν να υποτάσσουμε (εργασιακά και σεξουαλικά) κάποιον που προορίζεται για ελεύθερος πολίτης; (που δεν είναι δηλαδή γυναίκα ή δούλος). Ο Πλάτωνας προσπαθεί να δικαιολογήσει τον θεσμό, ερμηνεύοντας τη σχέση όχι ως υποδούλωση, αλλά ως αναγκαία παιδαγωγική μετάβαση. Είναι το τίμημα που πρέπει να πληρώσουν τα αγόρια για την ένταξή τους στην κοινότητα των ελεύθερων πολιτών.

[13]    Φυσικά, η θέση τόσο του Ένγκελς όσο και του Μαρξ, είναι εξαιρετικά αμφίθυμη ως προς αυτή καθαυτή την εξέλιξη καθώς, από τη μια πλευρά, την περιγράφουν -κυρίως ο Ένγκελς- «ως απώλεια της πολιτικής ισότητας και αυτονομίας» και, από την άλλη «ως απαραίτητο όρο για την πρόοδο της ανθρωπότητας». Αυτή η φαινομενική αντίφαση εξηγείται από το βασικό εξελικτικό σχήμα για την ανθρώπινη ιστορία, που οι δύο τους παρουσιάζουν στη Γερμανική Ιδεολογία, υιοθετώντας τη βασική εγελιανή ιδέα της διαλεκτικής υπέρβασης διά του αντιθέτου.

[14]    Χαρακτηριστικότερες είναι οι διακηρύξεις για τα δικαιώματα των γυναικών και του παιδιού, τις οποίες συναντάμε στις πρώτες αστικές επαναστάσεις.

[15]    Max Horkheimer (1971), Αυταρχικότητα και οι οικογένεια στη σύγχρονη εποχή, Περιοδικό Δευκαλίων, αρ. 5.

[16]    Τελικά εκδιώχθηκε τόσο από την ψυχαναλυτική εταιρία όσο και από το κομμουνιστικό κόμμα.

[17]    Για τον Φρόιντ, ο σαδισμός και ο μαζοχισμός είναι τυπικές διαστροφές, που ερμηνεύονται ως καθηλώσεις της επιθυμίας στο πρωκτικό στάδιο.

[18]    Σίγμουντ Φρόιντ (1929), Ο πολιτισμός πηγή δυστυχίας, εκδ. Δαμιανός, 2011.

[19]    Σίγκμουντ Φρόιντ (1913), Τοτέμ και ταμπού, εκδ. Δαμιανός, 1978.

[20]    Σίγκμουντ Φρόιντ (1939), Ο άνδρας Μωυσής και η μονοθεϊστική θρησκεία, εκδ. Επίκουρος, 1997.

[21]    Γνωστό και ως κίνημα sex-pol.

[22]    Εδώ, θα πρέπει ίσως να κάνουμε μια ουσιαστική παρατήρηση. Τα κινήματα διεκδίκησης για τα δικαιώματα των γυναικών, οι κινήσεις για τα δικαιώματα στον σεξουαλικό προσανατολισμό, οι δράσεις για την απελευθέρωση της σεξουαλικής επιθυμίας και τη διεκδίκηση του αυτοκαθορισμού, δεν είναι εκ φύσεως κοινωνικά κινήματα. Πολλώ δε μάλλον, δεν συνδέονται ούτε αποτελούν, κατ’ ανάγκη, μέρος ενός ευρύτερου ριζοσπαστικού ή επαναστατικού κινήματος. Ένα κοινωνικό κίνημα για να νοείται ως τέτοιο πρέπει, σύμφωνα με τον ορισμό του Π. Καλογεράτου «να συνδέει το συλλογικό αίτημα μιας κοινωνικής ομάδας με το αίτημα της δομικής αλλαγής της κοινωνίας». Με άλλα λόγια, το «μερικό» αίτημα πρέπει να απελευθερώνει συνολικά την κοινωνία και να μην αφορά στενά την απελευθέρωση μιας κοινωνικής ομάδας. (Ο ίδιος ορισμός ισχύει φυσικά και για το εργατικό κίνημα, το οποίο νοείται ως επαναστατικό μόνο στον βαθμό που η στόχευσή του κατευθύνεται στη συνολική κοινωνική απελευθέρωση, διαλύοντας αποφασιστικά τη σχέση κεφαλαίου/εργασίας και απελευθερώνοντας όλη την κοινωνία. Σε κάθε άλλη περίπτωση, είναι ένα κίνημα εγκλωβισμένο στη σχέση καταπίεσης που υποτίθεται πως πολεμά). Το κίνημα για την άρση της έμφυλης-σεξουαλικής καταπίεσης και την απελευθέρωση της σεξουαλικής επιθυμίας οφείλει να είναι ένα κίνημα προσανατολισμένο στη συνολική ανατροπή, δομικά συνδεδεμένο με τον αγώνα του επαναστατικού κινήματος.

[23]    Στο πλαίσιο αυτού του άρθρου δεν αναφερόμαστε ιστορικά στην λεγόμενη πρώτη φάση του φεμινισμού. Σε αυτή αναφέρονται αναλυτικά άλλα άρθρα αυτού του τεύχους.

[24]    Η στρατηγική ήττα της πρώτης φάσης του φεμινιστικού κινήματος οφείλεται, εν πολλοίς, στον εγκλωβισμό του αποκλειστικού αιτήματος της διεκδίκησης ψήφου των γυναικών, καθώς και της άρσης των εκπαιδευτικών και εργασιακών αποκλεισμών. Ο εντοπισμός του άμεσου στόχου, χωρίς πολιτική συνολικής ανατροπής της πατριαρχίας, εγκλώβισε σταδιακά το φεμινιστικό κίνημα σε μια τυπική διεκδίκηση εργασιακών ευκαιριών και ψήφου. Το κίνημα απογυμνώθηκε από τα ριζοσπαστικά του στοιχεία -απόρροια σε μεγάλο βαθμό της αμφιθυμίας των σοσιαλιστικών και κομμουνιστικών κομμάτων να υιοθετήσουν μια ριζοσπαστική πολιτική γραμμή στο γυναικείο ζήτημα- και, έτσι, μοιραία αλώθηκε από αστικο-φιλελεύθερες φωνές. Η τυπική άρση των περιορισμών και η κατάκτηση του δικαιώματος είχε ως αποτέλεσμα την οριστική ταφόπλακα του κινήματος. Πέρασαν δεκαετίες ώσπου οι γυναίκες, δειλά δειλά, να συνειδητοποιήσουν τους όρους του νέου τους αυτεγκλωβισμού, καθώς η πατριαρχία, όχι μόνο δεν είχε αρθεί αλλά είχε, αντίθετα, ανασυνταχθεί σε νέες βάσεις.

[25]    Για μια πιο διεξοδική ανάλυση επί του θέματος δες: Φώτης Τερζάκης, Η απατηλή ρητορεία των δικαιωμάτων στον τόμο Κρίση και ιδεολογίες στην αυγή του 21ου αιώνα, εκδ. Futura, 2009.

[26]    Βλέπε το άρθρο μου Η διαφύλαξη του αρνητικού ως στρατηγική αντεπίθεσης στο πρώτο τεύχος του Κοινωνικού Αναρχισμού.

[27]    Ό.π.

[28]    Γνωστή και ως θεωρία της επιτελεστικής μήτρας.

[29]    Μπάτλερ Τζούντιθ, Σώματα με Σημασία, μτφ. Πελαγία Μαρκέτου, εκδ. Εκκρεμές, Αθήνα, 2008, σελ. 7-26.

[30]             Η συζήτηση για την αντιπαράθεση μαρξισμού-αναρχισμού στην Πρώτη Διεθνή (η οποία τελευταία ήρθε ξανά στο προσκήνιο με αφορμή μια διπλή επέτειο: τα 150 χρόνια από την ίδρυση της Διεθνούς αλλά και τα 200 χρόνια από τη γέννηση του Μιχαήλ Μπακούνιν) περιορίζεται, συνήθως, στα σημεία πολιτικής αντιπαράθεσης των δυο βασικών πρωταγωνιστών αυτής της σύγκρουσης (Μαρξ και Μπακούνιν). Αυτό που τονίζεται είναι οι διαφορές τους στην εκτίμηση για τον ρόλο του κράτους, τη λειτουργία του κόμματος, την ερμηνεία της πολιτικής ήττας της κομμούνας του Παρισιού κ.ά. Η συζήτηση αποσιωπά τις φιλοσοφικές ρίζες αυτής της αντιπαράθεσης. Αυτό συμβαίνει για δύο λόγους. Πρώτον γιατί ο Μπακούνιν θεωρείται ελάσσων στοχαστής που δεν ανέπτυξε ουσιαστική φιλοσοφική σκέψη και, δεύτερον, γιατί το καθαυτό φιλοσοφικό έργο του Μαρξ είναι σχετικά άγνωστο στους πολιτικούς του επιγόνους (και όχι μόνο). Είναι γεγονός πως ο Μπακούνιν δεν είχε ποτέ τη διανοητική αμεριμνησία να αναπτύξει σε βάθος τη φιλοσοφία του, καθώς οι προτεραιότητες της ζωής του ήταν εντελώς διαφορετικές. Έτσι, το έργο του περιορίζεται σε ορισμένες διορατικές παρατηρήσεις για τη φύση, τον άνθρωπο, την ιστορία, οι οποίες παραμένουν διασκορπισμένες μέσα στο έργο του. Ο Μπακούνιν, όμως, δεν σκέφτηκε μόνος, αποτελεί μέρος μια παράδοσης και είναι φορέας πολλών φιλοσοφικών μοτίβων του 19ου αιώνα, η κατανόηση των οποίων αποτελεί προϋπόθεση για να δει κανείς σε βάθος τις φιλοσοφικές συνισταμένες της πολιτικής αντίθεσης του με τον Μαρξ. Δεν έχουμε εδώ το χώρο να αναλύσουμε διεξοδικά το θέμα, αυτό όμως που θέλουμε να φωτίσουμε είναι ένα χαρακτηριστικό μοτίβο για το ζήτημα που εξετάζουμε. Ενώ στον Μαρξ η ουσία του ανθρώπου είναι η εργασία, μέσω της ολόπλευρης ανάπτυξης της οποίας ο άνθρωπος ολοκληρώνεται ως τέτοιος, στον Μπακούνιν η έμφαση δίνεται στην ορμητική λειτουργία. Το ριζικά ανθρώπινο του Μπακούνιν προσδιορίζει ένα στοιχείο προ-συνειδησιακό, στο οποίο αναγνωρίζει την πηγή της ορμής του ανθρώπου για απελευθέρωση. Με άλλα λόγια, για τον Μπακούνιν η τάση για ελευθερία είναι μια έμφυτη, προσυνειδητή ορμή. Ο Μαρξ είναι πολύ επιφυλακτικός απέναντι σε αυτές τις σκέψεις, τις οποίες θεωρεί οιονεί μεταφυσικές. Το ίδιο το ζήτημα της φύσης στον Μαρξ παραμένει, εν πολλοίς, ασαφές. Αυτό που θα μπορούσαμε να πούμε εδώ, είναι πως οι δύο διαφορετικές παραδόσεις (μαρξισμός-αναρχισμός) κληρονομούν μια διαφορετική αντίληψη για τις ανθρώπινες ανάγκες και επιθυμίες. Ο Μαρξ με την καταγραφή των «βασικών» αναγκών του ανθρώπου εγκαινιάζει μια πολιτική και φιλοσοφική παράδοση καθορισμού των αναγκών από τα έξω και από τα πάνω. Η ίδια η αντίληψη του εργατικού κράτους και του κεντρικού σχεδιασμού της παραγωγής (η οποία φυσικά δεν υπάρχει στον Μαρξ επεξεργασμένη αλλά μόνο εν σπέρματι) είναι παράγωγο μιας τέτοιας παράδοσης. Στον αναρχισμό, η διαφύλαξη του ατομικού, ορμητικού και ακαθόριστου στοιχείου της επιθυμίας (η οποία αξιολογείται πάνω και από την ανάγκη, καθώς εμπεριέχει όλα τα απελευθερωτικά χαρακτηριστικά του ανθρώπου) είναι ένα μοτίβο που συναντάμε συνεχώς μέχρι και το τέλος της Ισπανικής επανάστασης (η ελευθερία της σεξουαλικότητας, για παράδειγμα, είναι βασικό χαρακτηριστικό της Ιβηρικής ελευθεριακής παράδοσης). Η υποχώρηση του αναρχικού ρεύματος μοιραία οδηγεί και σε περιθωριοποίηση των ιδεών του. Οι ιδέες αυτές επανεμφανίζονται στο προσκήνιο του 20ού αιώνα μέσω της συνομιλίας μαρξισμού και ψυχανάλυσης, ασκώντας σφοδρή κριτική στον λεγόμενο ορθόδοξο μαρξισμό. Η γνώμη μας είναι πως αυτά τα ρεύματα, αν και προέρχονται από το εσωτερικό της μαρξιστικής σκέψης, επανεισάγουν ακριβώς τα ίδια μοτίβα, τους ίδιους πολιτικούς προβληματισμούς και ενστάσεις που έθεσε ο Μπανούνιν και η αναρχική παράδοση στη θεωρία του Μαρξ. Ο φροϊδομαρξισμός οδηγείται στην απόρριψη του κράτους και του κόμματος, όπως ακριβώς και ο αναρχισμός, οδηγώντας ακόμα παραπέρα την κριτική στην έννοια της αστικής προόδου και της ανάπτυξης των παραγωγικών δυνάμεων (τις οποίες ο κλασικός αναρχισμός άφησε έξω από την κριτική του). Θεωρούμε, συνεπώς, πως η ίδια η συγκρότηση της αναρχικής θεωρίας είναι καταστατικά συνδεδεμένη με την παράδοση της ορμικής, έμφυτης, ανθρώπινης ελευθερίας, που δεν έρχεται ως αποτέλεσμα της ανθρώπινης εργασίας (όσο κι αν είναι απελευθερωμένη και αυτόνομη), αλλά ως αποτίναξη των καταπιεστικών απαγορεύσεων. Η μορφή της πράξης που ταιριάζει σε αυτή τη σκέψη είναι μια εργασία απαλλαγμένη από τις καταπιεστικές αναγκαιότητες (άρνηση της αναγκαιότητας), μια εργασία που έχει το ουσιαστικό περιεχόμενο της καλλιτεχνικής δραστηριότητας – είναι η ίδια η επανάσταση.


πολυσυντροφική οικογένεια και με το νόμο!

Tρεις γυναίκες επισημοποίησαν τη μεταξύ τους σχέση στη Βραζιλία
3
Επόμενος στόχος η απόκτηση ενός παιδιού, σε μια υπόθεση που άνοιξε μεγάλη συζήτηση
Σε μια κίνηση που ανατρέπει οτιδήποτε γνώριζε ως τώρα η Βραζιλία ως «παραδοσιακό γάμο» τρεις γυναίκες- μια επιχειρηματίας, μια οδοντίατρος και μια διευθύντρια – ανακοίνωσαν την επισημοποίηση της σχέσης τους σε συμβολαιογράφο στο Ρίο ντε Τζανέιρο. Είναι η δεύτερη φορά που ένα τρίο θέλει να επισημοποιήσει τη σχέση του από τότε που καθιερώθηκε στη Βραζιλία το Σύμφωνο Συμβίωσης, το 2003. Η πρώτη φορά ήταν το 2012 οπότε επισημοποιήθηκε η σχέση μεταξύ ενός ταμία, ενός διοικητικού βοηθού και ενός αρχιτέκτονα.
Στο κείμενο που θα υπογράψουν, οι τρεις γυναίκες που ζουν μαζί εδώ και τρία χρόνια ρυθμίζουν τα θέματα ιδιοκτησίας και κάθε μία ξεχωριστά δίνει την άδεια στις άλλες δύο να αποφασίζουν για θέματα υγείας. Επίσης το τρίο αναφέρει την πρόθεση του να έχει η επιχειρηματίας παιδί με τεχνητή γονιμοποίηση, το οποίο θα φέρει τα ονόματα και των τριών γυναικών που αναφέρονται στο έγγραφο. Ακόμη διακανονίζονται περιουσιακά θέματα σε περίπτωση θανάτου. «Είμαστε μια οικογένεια. Η Ένωσή μας είναι ο καρπός της αγάπης. Θα μείνω έγκυος και προετοιμαζόμαστε γι ‘αυτό, ακόμη και οικονομικά,», δήλωσε η επιχειρηματίας στην εφημερίδα O Globo.
Τα δικαστήρια της Βραζιλίας δεν έχουν ακόμη προβλέψει την ειδική αρμοδιότητα ώστε να επικυρώνουν ή να ακυρώνουν τέτοιες ενώσεις, επομένως το υπέρ ή το κατά εξαρτάται από την ερμηνεία μιας σειράς προτάσεων για συγκεκριμένες περιπτώσεις. Η αναγνώριση της ένωσης των τριών αυτών γυναικών, για παράδειγμα, βασίστηκε στο επιχείρημα του Ανωτάτου Δικαστηρίου να αναγνωρίσει νομικά ομοφυλόφιλα ζευγάρια το 2011, σύμφωνα με την Fernanda de Freitas Leitão, τη συμβολαιογράφο που πάντρεψε τις τρεις φίλες. «Ο πυλώνας που στηρίζει την οικογενειακή σχέση είναι αγάπη. Και οι τρεις αυτές γυναίκες έχουν τα πάντα για να ξεκινήσουν μια οικογένεια: την αγάπη, τη μόνιμη σχέση, την πρόθεση να αποκτήσουν παιδιά … «, δήλωσε μεταξύ άλλων η Freitas, σύμφωνα με την El Pais.
Υπάρχουν πάντως πολλές ενστάσεις ως προς το γεγονός ότι το παιδί που θα γεννηθεί θα έχει τρείς μητέρες. «Αυτό το σενάριο είναι άχρηστο. Το βραζιλιάνικο σύνταγμα προβλέπει ρητά ότι η σταθερή ένωση μπορεί να αποτελείται μόνο από δύο άτομα και η αναγνώριση του Ανωτάτου Δικαστηρίου του γάμου των ομοφυλόφιλων αναφέρεται συγκεκριμένα σε δύο ανθρώπους, » λέει η δικηγόρος που ειδικεύεται στο οικογενειακό δίκαιο Regina Beatriz Tavares, την ώρα που συντηρητικοί βουλευτές ετοιμάζονται να δώσουν τη δική τους μάχη στο Κογκρέσο.
«Όταν άρχισαν να επισημοποιούν ζευγάρια του ίδιου φύλου το ίδιο πράγμα συνέβη, κατηγορήθηκε ότι ήταν παράνομο. Στην αρχή υπάρχει μεγάλη απόρριψη, μέχρι να αρχίσουν να αναγνωρίζουν τα δικαιώματα του οικογενειακού δικαίου», αντιτείνει η Freitas. Πάντως στη Βραζιλία το παραδοσιακό ζευγάρι «άνδρας-γυναίκα-παιδιά» δεν είναι πλέον πλειονότητα στα 57 εκατομμύρια νοικοκυριά της χώρας, σύμφωνα με πρόσφατα στοιχεία από το Ινστιτούτο Γεωγραφίας και Στατιστικής. Οι νέες μορφές οικογένειας (ανύπαντρες μητέρες, άγαμοι πατέρες που φροντίζουν τα παιδιά τους, γάμοι χωρίς παιδιά, ομόφυλοι γάμοι …) αντιπροσωπεύουν το 56,1% των νοικοκυριών ενώ το 1980 η παραδοσιακή οικογένεια αντιπροσώπευε το 75% των νοικοκυριών.
Πηγή: lifo

Ραδιοφωνική εκπομπή για τον έρωτα και την πολυσυντροφικότητα

serveimage
ΤΡΙΤΗ 20/10 ΣΤΙΣ 23.00 ΣΤΟ ΕΛΕΥΘΕΡΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΡΑΔΙΟΦΩΝΟ 1431ΑΜ

Η εκπομπή «αντίσταση κατά της αρχής» ανοίγει τη συζήτηση για τον έρωτα και την ελευθερία.

Μια θεματική που απασχόλησε τα ριζοσπαστικά κινήματα ανα τον κόσμο εδώ και δεκαετίες. Είναι ικανός ο έρωτας να λειτουργήσει ως κινητήρια δύναμη για την ελευθερία? Μπορούμε να τον αναλύσουμε πολιτικά? Τι γίνεται, με επιμέρους ζητήματα, όπως η κτητικότητα και η ιδιοκτησία, μονογαμία, πολυγαμία και πολυερωτισμός. Η εμπορευματοποίηση του έρωτα, πυρηνική οικογένεια ή κοινοβιακή συμβίωση, ο έρωτας στην LGBT κοινότητα, η σεξουαλική απελευθέρωση , ο έρωτας στο παρελθόν και στο τώρα. Αυτά και άλλα πολλά θα συζητήσουμε στην εκπομπή της Τρίτης παρέα με συντρόφισσες και συντρόφους.

ΠΗΓΗ: https://athens.indymedia.org/post/1550306/

Το site του σταθμού: http://www.1431am.org/


ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΟΛΥΣΥΝΤΡΟΦΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΚΡΗΤΗ!

η Πολυσυντροφική ομάδα «Ανοικτές Σχέσεις» συμμετέχει με ένα workshop για την πολυσυντροφικότητα στο πρώτο «ΦΕΣΤΙΒΑΛ ΟΡΑΤΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΔΙΕΚΔΙΚΗΣΕΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗ ΦΥΛΟΥ, ΣΩΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΟΤΗΤΑΣ: LGBTQI+ PRIDE ΚΡΗΤΗΣ». Το workshop θα λάβει χώρα το Σάββατο 27/6 στις 17:00 στο Χώρο του φεστιβάλ στο Πάρκο Γεωργιάδη (Ηράκλειο Κρήτης).

Αναλυτικά το πρόγραμμα του φεστιβάλ που σημειωτέον είναι αυτο-ργανωμένο και χωρίς χορηγούς έχει ως εξής:

poster_print-page-001

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΤΟΥ 1ου ΦΕΣΤΙΒΑΛ ΟΡΑΤΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΔΙΕΚΔΙΚΗΣΕΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗ ΦΥΛΟΥ, ΣΩΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΟΤΗΤΑΣ: LGBTQI+ PRIDE ΚΡΗΤΗΣ

ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 26 ΙΟΥΝΙΟΥ:

17:00: «Πες Το Σε ‘Μας», εκπαιδευτικό σεμινάριο από την Colour Youth»
19:00: «Ομοφοβικός και Τρανσφοβικός εκφοβισμός» Ομιλία-Συζήτηση με τη Δήμητρα Κογκίδου,Καθηγήτρια στο ΠΤΔΕ του ΑΠΘ, τις Οικογένειες Ουράνιο Τόξο, Ομοφοβία και Τρανσφοβία στην Εκπαίδευση

ΣΑΒΒΑΤΟ 27 ΙΟΥΝΙΟΥ

12:00: Συγκέντρωση-Πορεία στην Πλατεία Ελευθερίας
17:00: Παρουσίαση – Εργαστήριο για την πολυσυντροφικότητα, από την ομάδα ανοιχτές σχέσεις.
19:00: «Υπερήφανες ταυτότητες και τρανσφοβική βία»
Ομιλία – Συζήτηση με τον Σ.Υ.Δ. (Ήβη Καϊσέρλη).

ΚΑΙ ΤΙΣ ΔΥΟ ΜΕΡΕΣ στις 21:30 θα ακολουθούν Συναυλίες, Performance & Πάρτυ.
Συμμετέχουν οι : Χαιρέτης, Συκάκης, Μαραγκουδάκης, Ζερβός, Imaginary Band, Σωληνόφως, Bella Fuzz, Alex C & Το Κορίτσι και Το Αερόστατο.

Για περισσότερες πληροφορίες επισκεφθείτε την ιστοσελίδα του Φεστιβάλ: http://cretepride.blogspot.gr/